Chia sẻ tại hội thảo, TS Nguyễn Phương Hòa, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, cho biết, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 với sự phát triển của công nghệ số, kết nối toàn cầu đã tác động mạnh mẽ đến toàn bộ đời sống kinh tế xã hội.

Trong đó có lĩnh vực văn hóa nói chung và các ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo nói riêng, đòi hỏi phải có sự chuyển đổi và thích ứng bằng cách áp dụng công nghệ số, đổi mới mô hình kinh doanh, biến đổi chuỗi giá trị từ các khâu sáng tạo - sản xuất - phổ biến - tiêu thụ. Sự đột phá của công nghệ số mang lại nhiều cơ hội cho sự phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo, đảm bảo sự tiếp cận cho mọi người.

Tuy nhiên, bà cũng khẳng định, việc chuyển đổi số, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra nhiều thách thức như: Vấn đề bản quyền tác giả, mất an toàn, an ninh mạng, sự thống trị hàng hóa, dịch vụ văn hóa từ các nước phát triển, lấn át tiếng nói của các nước đang phát triển, đe dọa sự đa dạng văn hóa… tác động trực tiếp đến quyền và sinh kế của những người thực hành văn hóa, nhà sáng tạo.

Trong khi đó, ông Phan Vũ Tuấn - Phó chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM, trưởng văn phòng luật Phan Law Việt Nam - nhấn mạnh các luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam khá tiến bộ, thậm chí nhiều điểm tiến bộ hơn nước ngoài. Tuy vậy tình trạng vi phạm bản quyền, đặc biệt trên môi trường số, đang tràn lan mạnh mẽ.

Ông Tuấn khuyên các nhà sản xuất và doanh nghiệp hợp tác thông qua các hiệp hội, các tổ chức chung để kiến nghị thay đổi chính sách. Một trong những điều cần kiến nghị trước tiên đó là cần sớm có tòa án riêng biệt để xử lý các vụ án về sở hữu trí tuệ, để xử các vụ kiện nhanh hơn chứ hiện nay quá chậm khiến nản lòng cá nhân, doanh nghiệp.

Ông ví vụ kiện Phimmoi.net, riêng quá trình điều tra kéo dài 8 năm, tới nay đã là 12 - 13 năm. Vụ kiện về quyền sở hữu trí tuệ bài thơ Gánh mẹ của nhà thơ Trương Minh Nhật khá đơn giản, nhưng tòa xử mất hơn bốn năm.

Dù các vụ kiện kéo dài mệt mỏi, ông Tuấn vẫn khuyến khích các cá nhân, doanh nghiệp làm công nghiệp văn hóa cần mạnh dạn khởi kiện nhiều hơn. Chi phí khởi kiện không cao và mang lại nhiều tác động. Chẳng hạn, Phimmoi.net từng đứng thứ 10 trên thế giới về các trang xem phim online nhưng nhờ sự kiên trì của các doanh nghiệp thì cuối cùng Công an TP.HCM đã khởi tố vụ án hình sự "xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan" với Phimmoi.net.

Tiếp tục câu chuyện về vi phạm bản quyền, bà Ngô Thị Bích Hạnh, Phó Chủ tịch cấp cao của Cty BHD - Viet Nam Media, nhận định, tất cả sản phẩm của nền công nghiệp văn hoá cần được coi là tài sản trí tuệ. Nhưng khi nhìn lại luật pháp Việt Nam, bà Hạnh băn khoăn về vị trí của tài sản trí tuệ.

“Chúng tôi sản xuất bộ phim Cô Ba Sài Gòn nhưng bị khán giả vào ghi hình và đăng tải sản phẩm đó lên mạng chỉ sau ngày đầu tiên công chiếu. Điều này làm ảnh hưởng lớn đến doanh thu của bộ phim. Luật pháp Việt Nam quy định rõ ràng hình phạt khi ăn cắp một tài sản bất kỳ nhưng khi tài sản trí tuệ bị đánh cắp, gây tổn thất lớn cho nhà sáng tạo, nhà sản xuất thì chỉ bị phạt vài triệu đồng”, bà Hạnh nói.

Có mặt tại hội thảo, nhạc sĩ Quốc Trung cũng thẳng thắn chia sẻ: "Trong thời đại của công nghệ số, quy trình quản lý đã không theo kịp. Nếu thủ tục hành chính được tự động hóa như AI sẽ đơn giản hơn nhiều".

Nhạc sĩ Quốc Trung cho biết thêm, để phát triển nghệ thuật, quan hệ giữa con quan quản lý và doanh nghiệp cần chuyên nghiệp hơn.

"Nếu không cùng nhau làm, sẽ xảy ra sự ban phát, dạy dỗ, vì nếu sáng tạo mà vẫn còn những rào cản thì rất khó làm việc. Vì thế, cả nhà quản lý và doanh nghiệp phải có sự tin tưởng nhau bằng những sản phẩm của mình, để công nghiệp văn hóa phát triển hơn. Nếu được quản lý một cách rõ ràng, chúng ta sẽ giảm bớt thời gian lãng phí, mở rộng năng lực sáng tạo của nghệ sĩ", nhạc sĩ Quốc Trung cho hay.

Hương Mi