Những năm qua, ngành lâm nghiệp Quảng Ninh đã chủ động ứng dụng các tiến bộ KHCN vào công tác quản lý, bảo vệ rừng, đặc biệt là PCCCR. Đây không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng theo hướng hiện đại, bền vững.

Quảng Ninh đã triển khai Trung tâm giám sát, điều hành cảnh báo cháy rừng, cùng các thiết bị quan trắc hiện đại. Hệ thống giám sát được đầu tư đồng bộ trong khuôn khổ dự án nâng cao năng lực cho lực lượng kiểm lâm giai đoạn 2024-2025, bao gồm 7 tháp quan trắc đặt tại các khu vực trọng điểm: An Sinh, Vàng Danh, Đông Mai, Kỳ Thượng, Đường Hoa, Quảng Tân và Hải Sơn.

Trung tâm giám sát đặt tại Chi cục Kiểm lâm đóng vai trò đầu mối tiếp nhận, xử lý và điều phối thông tin cảnh báo trên toàn tỉnh. Nhờ tích hợp camera ảnh nhiệt và phần mềm giám sát hiện đại, hệ thống có khả năng phát hiện sớm nguy cơ cháy rừng, hỗ trợ xử lý kịp thời, hạn chế tối đa thiệt hại.

Mới đây, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã phối hợp tổ chức lớp tập huấn, chuyển giao công nghệ vận hành hệ thống này cho đội ngũ cán bộ, công chức trong toàn ngành. Với sự tham gia của các học viên đến từ các đơn vị trực thuộc, chương trình tập huấn không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết, mà còn chú trọng thực hành trực tiếp, giúp học viên nhanh chóng làm chủ công nghệ.

Thông qua tập huấn, 100% học viên đã nắm vững quy trình vận hành, từ tiếp nhận thông tin, xử lý cảnh báo đến công tác bảo trì, bảo dưỡng thiết bị. Việc thành thạo công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng lực chuyên môn, mà còn tạo nền tảng cho việc vận hành hệ thống một cách liên tục, hiệu quả, đặc biệt trong các thời điểm cao điểm nguy cơ cháy rừng.

Bên cạnh đó, thời gian gần đây, việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (flycam) cũng đang mang lại hiệu quả rõ rệt trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Tại các địa bàn có địa hình phức tạp như Bình Liêu, An Sinh, Bình Khê… flycam giúp lực lượng kiểm lâm quan sát tổng thể từ trên cao, nhanh chóng phát hiện các dấu hiệu bất thường như cháy rừng, sâu bệnh hay hành vi xâm hại rừng.

So với phương pháp tuần tra truyền thống, công nghệ này giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, nhân lực và chi phí. Đặc biệt, trong công tác kiểm tra rừng trồng thay thế, flycam đã trở thành công cụ hữu hiệu hỗ trợ đánh giá chất lượng sinh trưởng của cây rừng, kiểm tra việc tuân thủ quy trình kỹ thuật và giám sát trách nhiệm của các đơn vị liên quan. Dữ liệu hình ảnh có độ phân giải cao không chỉ phục vụ công tác chuyên môn, mà còn là cơ sở quan trọng cho công tác báo cáo, tuyên truyền và xử lý vi phạm.

Có thể thấy, việc ứng dụng công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống giám sát tự động, bản đồ số, dữ liệu viễn thám hay thiết bị bay không người lái đang từng bước thay đổi căn bản phương thức làm việc của lực lượng kiểm lâm. Nếu như trước đây, công tác quản lý, bảo vệ rừng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tiễn, tuần tra thủ công và báo cáo theo phương thức truyền thống, thì nay đã được hỗ trợ mạnh mẽ bởi các công cụ số hóa hiện đại, cho phép nâng cao độ chính xác, rút ngắn thời gian xử lý và tăng khả năng phản ứng nhanh trước các tình huống phát sinh.

Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, việc giám sát tài nguyên rừng không còn bị giới hạn bởi địa hình hay điều kiện thời tiết. Các hệ thống camera ảnh nhiệt, thiết bị quan trắc tự động kết hợp với dữ liệu viễn thám giúp phát hiện sớm các điểm bất thường, đặc biệt là nguy cơ cháy rừng ngay từ khi mới phát sinh. Trong khi đó, bản đồ số và các phần mềm chuyên dụng hỗ trợ theo dõi diễn biến rừng theo thời gian thực, giúp lực lượng kiểm lâm nắm bắt chính xác hiện trạng rừng, kịp thời đưa ra các quyết định quản lý phù hợp.

Bên cạnh đó, AI đang từng bước được nghiên cứu, ứng dụng trong phân tích dữ liệu, dự báo nguy cơ cháy rừng và nhận diện các điểm nóng về vi phạm lâm luật. Khi được tích hợp với hệ thống giám sát tập trung, AI có thể hỗ trợ sàng lọc, phân tích khối lượng lớn dữ liệu thu thập được, từ đó đưa ra cảnh báo sớm với độ tin cậy cao, giúp các cơ quan chức năng chủ động hơn trong công tác phòng ngừa và ứng phó.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao hiệu quả chuyên môn, việc ứng dụng công nghệ còn góp phần thay đổi tư duy, tác phong làm việc của đội ngũ kiểm lâm theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại. Thời gian tới, việc tiếp tục mở rộng, hoàn thiện hệ thống công nghệ, kết hợp với tăng cường phối hợp giữa các lực lượng và địa phương sẽ là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng. Qua đó, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng bền vững, giữ gìn môi trường sinh thái trên địa bàn.

Nguyễn Thanh