Thanh tra tỉnh Gia Lai vừa ban hành kết luận thanh tra về công tác quản lý, cấp phép và khai thác khoáng sản trên địa bàn giai đoạn 2020-2025. Kết quả thanh tra cho thấy nhiều vi phạm trong hoạt động khai thác khoáng sản cũng như những bất cập trong công tác quản lý, giám sát, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý tài nguyên theo hướng minh bạch, hiện đại và hiệu quả hơn.

Theo kết luận thanh tra, Công ty TNHH sản xuất gạch Vĩnh Thạnh vẫn khai thác khoảng 5.000 m³ đất sét trong giai đoạn 2020-2022 dù giấy phép khai thác đã hết hiệu lực từ tháng 9/2019.

Đối với Công ty TNHH Xây dựng Hiếu Ngọc, doanh nghiệp được cấp phép khai thác khoáng sản nhằm phục vụ các công trình do đơn vị thi công và hoạt động sản xuất gạch, không được phép kinh doanh thương mại. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2021-2024, doanh nghiệp đã xuất bán gần 154.000 m³ đất san lấp cho nhiều đơn vị bên ngoài, không đúng mục đích được cấp phép.

Tại mỏ đá núi Chồng, Công ty TNHH SXTM Hoàng Việt bị xác định khai thác hơn 150.000 m³ đất tầng phủ khi chưa hoàn tất thủ tục thuê đất; chưa kê khai, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với số tiền hơn 767 triệu đồng. Doanh nghiệp này còn khai thác hơn 8.300 m³ đá và sử dụng gần 9.000 m² đất ngoài phạm vi được cấp phép để làm bãi chứa, bãi thải.

Kết luận thanh tra cũng chỉ rõ nhiều mỏ khoáng sản chưa đầu tư hoặc chưa vận hành đầy đủ các hạng mục quản lý bắt buộc như trạm cân điện tử, hệ thống camera giám sát, công trình thoát nước; một số trường hợp khai thác vượt ranh giới được cấp phép hoặc không đúng thiết kế mỏ đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Bên cạnh đó, nhiều giấy phép khai thác đã hết hiệu lực nhưng việc thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ vẫn chậm so với quy định.

Qua kiểm tra, Thanh tra tỉnh Gia Lai phát hiện 52 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất gạch, ngói sử dụng nguyên liệu đầu vào từ nguồn khoáng sản khai thác không đúng quy định; đồng thời kiến nghị truy thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và các khoản đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng với tổng số tiền hơn 8,6 tỷ đồng.

Theo kết luận thanh tra, toàn tỉnh hiện còn 113 giấy phép khai thác khoáng sản đã hết hiệu lực nhưng chưa hoàn thành thủ tục đóng cửa mỏ; nhiều địa phương cũng chưa thu đầy đủ các khoản đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng từ hoạt động khai thác khoáng sản với số tiền còn nợ hơn 5,56 tỷ đồng. Thực trạng này cho thấy công tác quản lý khoáng sản không chỉ cần được kiểm soát chặt chẽ ở khâu cấp phép mà còn phải được giám sát xuyên suốt trong toàn bộ vòng đời dự án, từ khai thác, vận chuyển, tiêu thụ đến thực hiện nghĩa vụ tài chính và phục hồi môi trường sau khai thác.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành động lực nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, lĩnh vực khoáng sản cần được ưu tiên xây dựng hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu số. Việc kết nối đồng bộ dữ liệu giấy phép khai thác, trạm cân điện tử, camera giám sát, bản đồ số mỏ khoáng sản, thiết bị định vị phương tiện vận chuyển và cơ sở dữ liệu thuế sẽ giúp cơ quan chức năng theo dõi sản lượng khai thác theo thời gian thực, kịp thời phát hiện các hành vi khai thác vượt công suất, vượt ranh giới, tiêu thụ khoáng sản sai quy định hoặc trốn tránh nghĩa vụ tài chính. Đây không chỉ là giải pháp phòng ngừa thất thoát tài nguyên và chống thất thu ngân sách mà còn góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động khai thác khoáng sản.

Kết quả thanh tra tại Gia Lai không chỉ là căn cứ để xử lý trách nhiệm đối với các tổ chức, cá nhân có vi phạm mà còn là yêu cầu đặt ra đối với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và đổi mới phương thức quản lý tài nguyên theo hướng hiện đại. Việc xây dựng cơ chế giám sát dựa trên nền tảng số sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị tài nguyên quốc gia, bảo đảm khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm nguồn tài nguyên, bảo vệ môi trường và tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, bền vững.

                           Lê Tâm