Không dừng lại ở những lời kêu gọi tự nguyện, thành phố đã xác định việc thiết lập Vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực lõi quận Hoàn Kiếm là nhiệm vụ trọng tâm từ năm 2026. "Vũ khí" then chốt để hiện thực hóa tham vọng này chính là hệ thống camera nhận diện biển số xe tự động (ANPR) – một mạng lưới giám sát thông minh sẽ thay đổi hoàn toàn thói quen đi lại của người dân Thủ đô.

Theo lộ trình mới nhất, từ ngày 1/7 đến 31/12/2026, khu vực 11 tuyến phố trung tâm quanh hồ Gươm như Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ cho đến các trục giao thông cổ kính như Hàng Ngang, Hàng Đào sẽ chính thức áp dụng lệnh cấm xe máy chạy bằng xăng theo khung giờ cố định. Để đảm bảo tính nghiêm minh và hiệu quả, Hà Nội không chọn cách lập chốt trực thủ công mà đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng kỹ thuật số.

Trọng tâm của hệ thống này là công nghệ ANPR, thiết bị được ví như "mắt thần" có khả năng quét và phân tích dữ liệu biển số xe theo thời gian thực với độ chính xác tuyệt đối. Các camera này sẽ được lắp đặt đồng bộ tại tất cả các điểm cửa ngõ ra vào vùng LEZ. Khác với camera giao thông thông thường, hệ thống ANPR mới được kết nối trực tiếp với một kho dữ liệu khổng lồ bao gồm: cơ sở dữ liệu đăng kiểm, mức phát thải phương tiện, danh sách xe của cư dân nội vùng và đặc biệt là hệ thống dữ liệu dân cư quốc gia. Điều này giúp hệ thống ngay lập tức phân biệt được đâu là phương tiện sử dụng năng lượng sạch được ưu tiên và đâu là xe xăng đang vi phạm khu vực cấm.

Điểm đột phá trong đề án lần này chính là quy trình xử lý vi phạm khép kín và không tiếp xúc. Khi một phương tiện không đạt chuẩn khí thải hoặc không thuộc diện ưu tiên tiến vào vùng phát thải thấp, hệ thống sẽ tự động ghi hình, lưu trữ bằng chứng và đối chiếu chủ sở hữu. Toàn bộ thông tin về lỗi vi phạm, bao gồm hình ảnh sắc nét, thời gian và địa điểm, sẽ được truyền dẫn tức thời về trung tâm quản lý của Công an thành phố.

Thay vì phải dừng xe xử phạt trực tiếp gây ùn tắc, thông báo vi phạm sẽ được gửi thẳng đến điện thoại của chủ phương tiện thông qua các ứng dụng định danh số như VNeID hoặc VNeTraffic. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao tính minh bạch, giảm thiểu tác động tiêu cực của con người vào quá trình xử lý mà còn tạo ra tâm lý tự giác tuân thủ cho người tham gia giao thông. Bên cạnh đó, để nhận diện dễ dàng hơn bằng mắt thường, Công an TP Hà Nội cũng đang nghiên cứu cơ chế đặc thù về màu biển kiểm soát dành riêng cho các loại xe xanh, tạo ra một sự phân tách rõ rào trong hệ thống giao thông đô thị.

Dù mang tính đột phá, Hà Nội vẫn chọn cách tiếp cận thận trọng bằng mô hình thí điểm tại quận Hoàn Kiếm. Đây là khu vực có mật độ du lịch cao nhưng diện tích vừa đủ để kiểm soát hạ tầng kỹ thuật. Sau giai đoạn thí điểm kéo dài 6 tháng vào cuối năm 2026, thành phố sẽ tiến hành đánh giá toàn diện về tác động xã hội, mức độ cải thiện chất lượng không khí và hiệu năng của hệ thống camera trước khi tiến tới mục tiêu tham vọng hơn: mở rộng vùng phát thải thấp ra toàn bộ khu vực phía trong Vành đai 1.

Các đơn vị liên quan như Sở Xây dựng và UBND các phường đang rốt ráo hoàn thiện hệ thống biển báo, tín hiệu và tổ chức lại luồng giao thông. Việc triển khai ANPR không chỉ đơn thuần là một biện pháp xử phạt, mà là nền tảng để xây dựng một cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các sở ngành, từ công an đến môi trường và nông nghiệp.

Sự quyết liệt của Hà Nội trong việc áp dụng công nghệ cao để kiểm soát phát thải cho thấy thành phố đang thực sự coi ô nhiễm không khí là một "cuộc chiến" cần những công cụ hiện đại nhất. Khi những chiếc camera ANPR đầu tiên được kích hoạt tại phố cổ, đó cũng là lúc Thủ đô bắt đầu hành trình từ bỏ dần động cơ đốt trong để hướng tới một không gian sống trong lành, văn minh hơn cho hàng triệu cư dân.

Hương Mi