Trời lạnh, mâm cơm nóng bốc khói thơm lừng mùi lúa mới, vài lát khế, chuối chát, thêm vài cộng rau thơm kẹp cùng lát thịt heo hấp cơm xắt mỏng. Hương vị tuyệt vời, thăng hoa cùng chén mắm cá thu cay nồng, thơm lựng mũi... Bữa cơm quê những ngày áp tết luôn là nỗi nhớ cho những người con xa quê, bỗng khi bất chợt nhớ về!

“Mắm cá thu” có lẽ là món mắm để lại cho tôi nhiều ấn tượng sâu sắc nhất. Món mắm bình dị mang đậm hồn quê, hương vị đậm đà khắc hoạ phần nào cuộc sống của người dân nơi vùng đất quê bán sơn địa. Trên tất thảy là sự pha trộn tinh tế, chắt chiu với cả tấm lòng của bà mẹ quê tảo tần trong cái thời “ngăn sông cấm chợ”!

Cá thu muối mua về có thể chế biến ngay vài món ngon cho bữa cơm gia đình như chưng thịt heo, kho mắm mặn... Nhưng để được dài ngày và để có món “Mắm cá thu xay” tuyệt hảo, bạn cần phải chế biến với nhiều công đoạn kỳ công hơn nữa.

Nguyên liệu “Cá thu muối” khi mua, lựa loại chắc thịt, tươi hồng, ấn tay vô phần thịt cá vẫn còn mềm mại, đàn hồi chứ không mềm nhão, cũng không đông cứng. Dùng muỗng nạo kỹ phần thịt cá, gia vị thêm tiêu, đường, tỏi xay nhuyễn... Quả thơm gọt vỏ, lạng mắt, phơi nhẹ cho ráo bớt nước, bỏ cùi xay nhuyễn. Tất cả cho vào cối quết, hỗn hợp quết thật đều tay, mịn màng, dẻo quánh... Cho hỗn hợp vô thẩu thuỷ tinh, trên mặt là một lát thơm đậy kín... Gia đình bạn đã có món ăn đặc sản quê hương thơm ngon đến tuyệt hảo cho những ngày tết đến.

Mắm sẽ chua sau một tuần, bạn có thể thưởng thức món mắm đặt trưng của quê tôi. Ớt, tỏi giã nhuyễn, trộn đều cùng mắm cá thu xay, vắt nước quả thơm tươi, đánh lên thật đều... Chén mắm thu dậy mùi thơm nồng quyến rũ.

Nhà ai cũng tranh thủ trồng thêm luống cà, rò rau... Cuốn bánh tráng cùng thịt heo luộc xắt mỏng, rau tươi nhà trồng, rau ghém, rau thơm, thêm vài lát cà chua còn xanh da...chấm với mắm cá thu. Eo ôi, nhắc đến đã thèm, cứ thử đi rồi bạn sẽ không thể quên được “Món ngon quê nẫu”. Nếu vườn nhà bạn có cà dĩa, chọn vài quả hạt hãy còn non, hái vô rửa sạch, bổ múi cau chấm mắm cá thu xơi cùng cơm nóng...

Dịp tết vài năm trước, gia đình các bạn đến nhà mình chơi, bà xã mời bữa cơm đầu năm với nhiều món ngon ngày tết. Thế nhưng, các bạn tớ chỉ thích món mắm cá thu xay của vợ tớ. Ngồi nhìn anh bạn người Bắc nhưng sinh ra trong Nam, trầy trật mãi vẫn không cuốn được cuốn bánh cho cô vợ người Nam. Bà xã mang lên thố cơm nóng, đĩa cà dĩa xắt ngâm trong nước muối, vắt thêm vài lát chanh, vớt ra để ráo trắng phau phau... Món ăn bình dân quê Nẫu nhanh chóng trở thành món “đinh” trong bữa cơm đầu năm hôm ấy. Nhìn bà xã cười tít mắt khi các bạn khen “đây là bữa cơm đầu năm ngon nhất mà bọn mình từng dùng...!”. Thế đấy, không phải là cao lương mỹ vị gì, không cầu kỳ đắt đỏ, chỉ cơm nóng cùng cà dĩa chấm mắm thu nhưng thực sự là món khoái khẩu cho tất thảy những ai từng được biết đến!

Ngày còn nhỏ, bữa cơm trong những ngày này, mẹ tớ thường cho một khúc thịt heo cột chặt bằng những chiếc lạt tre, hấp chín giữa nồi cơm. Ba tớ rất thích chén cơm dưới khúc thịt heo hấp còn thấm nước thịt, rau ghém kẹp cùng lát thịt heo chấm mắm cá thu...! Thịt “Heo cỏ” quê tớ khi hấp cơm, vị ngọt, thơm và phần mỡ trong veo, vừa béo nhưng không ngấy. Món mắm cá thu tuyệt vời chắp cánh cho món ăn thường nhật của người dân quê để trở thành món ngon tuyệt đỉnh. Thời gian qua đi, bữa cơm xưa giờ trở thành nỗi nhớ không nguôi trong lòng những người con xa xứ...!

Có người từng nói “Ẩm thực miền Trung ngon nhất là món...nước chấm”. Đúng thật, mỗi món ăn quê mình lại có một chén nước chấm khác nhau, mùi vị khác nhau... Nhưng món nước chấm vừa là món “mắm” phù hợp với rất nhiều món ăn, lại có thể là một món riêng, thơm ngon tuyệt hảo đến thế thì chỉ có thể là “mắm cá thu xay”!

Cá thu, kể cả cá thu muối, vốn dĩ là món không khó tìm nhưng cũng hơi hơi đắt so với đời sống dân quê ngày ấy. Tuy nhiên, ngày nay, món ăn này cũng kể là bình dân, ai ai cũng có thể làm và thưởng thức quanh năm... Mãi kể, hôm nay vợ tớ lại làm món mắm cá thu, tết nay sẽ làm quà cho người thân, và tớ đảm trách vai trò phụ vợ: “quết”

 Hữu Bửu