Cách đây 40 năm, Trung tâm nghiên cứu khoa học kỹ thuật nông - lâm - nghiệp Eakmat được hình thành. Trải qua thời gian dài phát triển, đến nay nơi đây có tên là Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên - WASI, đặt tại địa chỉ 53 Nguyễn Lương Bằng, TP Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk). 

Đây là một đơn vị hành chính sự nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Với bề dày kinh nghiệm lâu năm, Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên đã trở thành một trong những đơn vị chủ lực trong việc nghiên cứu, chuyển giao những tiến bộ khoa học kỹ thuật từ khâu lai tạo giống mới hay tìm ra những kỹ thuật thâm canh tốt nhất cho các loại cây trồng trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.

Với bề dày lịch sử lâu đời, cùng với vị trí thuộc Buôn Eakmat, bà con nông dân tại tỉnh Đắk Lắk và khu vực Tây Nguyên vẫn thường gọi tên đơn vị này là Viện Eakmat.

Nơi đây chuyên cung cấp cho bà con những giống cây trồng mới, được lai tạo và thử nghiệm chặt chẽ trước khi đưa ra thị trường. Những giống cây trồng mà Viện cung cấp đều là những cây đầu dòng tốt, xuất xứ rõ ràng và tùy vào điều kiện khí hậu từng vùng, đội ngũ kỹ sư của Viện sẽ tư vấn cho người dân những giống cây phù hợp để cây nhanh chóng thích nghi với thời tiết, có khả năng chống chịu sâu bệnh cao. Cây giống ở Viện Eakmat được nông dân đánh giá là cho năng suất cao, phát triển mạnh và cho trái sớm (thường thì từ 2 đến 3 năm trồng).

Một số giống cây trồng nổi bật được Viện Eakmat cung cấp như cà phê TR4 (138), TR9 (414), TRS1 (đa dòng), tiêu,… những giống ăn trái có thể xuất khẩu ra thị trường thế giới như Bơ Booth (but), Bơ Reed (rít), Bơ Hass, Bơ 034, Sầu riêng Thái Dona Monthong, Ri6….

Tuy nhiên, theo khảo sát của PV, hiện ở TP Buôn Ma Thuột mọc lên rất nhiều cơ sở giống cây trồng tư nhân. Mặc dù mỗi điểm bán là một chủ riêng thế nhưng lại có cái tên chung “Eakmat”.

Chỉ tính riêng tuyến đường Nguyễn Lương Bằng tại TP Buôn Ma Thuột đã có đến 12 cơ sở sử dụng thương hiệu "Eakmat" làm tên cửa hàng cung cấp giống cây trồng. Ngoài ra, một số con đường khác cũng xuất hiện một vài trường hợp tương tự như trên.

Trong vai một người cần mua cây giống, PV Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo đã đến một cửa hàng có tên "Vườn ươm Eakmat". Chia sẻ với PV, nhân viên tại vườn ươm này cho biết số cây giống tại đây đa số đều được nhập từ miền Tây, không phải của Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên.

Tại một cửa hàng khác, khi PV thắc mắc vì sao lại gắn thương hiệu "Eakmat", nhân viên cho biết đễ dễ bán và tạo niềm tin cho khách hàng. "Nhắc đến giống cây trồng Eakmat ai mà không biết, cửa hàng của tôi cũng nằm trên buôn Eakmat nên tôi lấy tên này", người này cho biết.

Được biết, Eakmat trước đây vốn là tên địa danh của vùng đất này. Tuy nhiên nhiều năm qua, cái tên này đã gắn liền với Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, người dân biết đến nó như là một địa chỉ chuyên cung cấp giống cây trồng tin cậy để tìm đến. Bên cạnh đó, cây giống Eakmat không phải là tên chỉ dẫn địa lý, vì vậy việc gắn thương hiệu "Eakmat" vào các giống cây trồng "vãng lai" ở bên ngoài Viện sẽ khiến người nông dân không thể phân biệt được thật - giả. 

Theo ghi nhận ban đầu của PV, không chỉ dọc đường Nguyễn Lương Bằng, TP Buôn Ma Thuột mà xung quanh Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên và một vài nơi khác cũng xuất hiện các cơ sở dùng tên gọi "Eakmat" làm tên biển hiệu cửa hàng, bày bán các hạt giống, cây trồng không rõ nguồn gốc. Thậm chí, nhiều cơ sở còn mạo danh địa chỉ của Viện Eakmat để lừa khách hàng.

Trước thực trạng này, các sở, ban, ngành của tỉnh Đăk Lăk đã nhiều lần đi kiểm tra, xử lý nhưng việc buôn bán cây giống không rõ nguồn gốc gắn thương hiệu "Eakmat" vẫn tiếp diễn. Trong khi đó, người nông dân khi mua phải giống cây trồng thương hiệu "Eakmat" cứ ngỡ mua được giống tốt, sự thật lại gặp cây chất lượng thấp, dẫn đến những hậu quả dở khóc dở cười. 

Bài 2: Hậu quả đáng buồn khi 'loạn' thương hiệu cây giống Eakmat                                                    

Phúc Vinh – Văn Nhật