Một phán quyết của Tòa án cấp cao bang Uttarakhand, Ấn Độ cho thấy nhà sáng tạo nội dung không thể sử dụng thủ tục yêu cầu Tòa án cấp cao xem xét theo Điều 226 Hiến pháp để buộc YouTube khôi phục kênh trong một tranh chấp thuần túy mang tính hợp đồng. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa người sáng tạo mất quyền khiếu nại hoặc khởi kiện khi cho rằng kênh bị xử lý sai.

Bị xóa kênh không đồng nghĩa Tòa án cấp cao có thể can thiệp

Ngày 5/8, LiveLaw đưa tin Tòa án cấp cao bang Uttarakhand đã bác yêu cầu của một người sáng tạo nội dung muốn khôi phục kênh YouTube sau khi tài khoản bị xóa do nhiều cảnh báo vi phạm bản quyền. Người này lựa chọn thủ tục yêu cầu Tòa án cấp cao xem xét theo Điều 226 Hiến pháp Ấn Độ để đề nghị Tòa án can thiệp.

Điểm đáng chú ý trong phán quyết không nằm ở việc YouTube có được phép áp dụng cơ chế xử lý vi phạm bản quyền hay không, mà ở con đường pháp lý mà người sáng tạo lựa chọn để phản đối quyết định của nền tảng.

Theo nguyên tắc pháp luật Ấn Độ, thủ tục theo Điều 226 chủ yếu được sử dụng để Tòa án cấp cao xem xét hành vi của cơ quan công quyền hoặc những vụ việc có yếu tố liên quan đến quyền lực nhà nước. Trong khi đó, tranh chấp phát sinh từ việc một nền tảng tư nhân thực hiện quyền và nghĩa vụ theo thỏa thuận với người dùng về nguyên tắc thuộc quan hệ dân sự, hợp đồng.

Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà sáng tạo. Việc YouTube đình chỉ hoặc xóa kênh do nhiều cảnh báo vi phạm bản quyền có thể gây thiệt hại lớn về doanh thu, hợp đồng quảng cáo và lượng người theo dõi. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại không phải yếu tố tự động khiến tranh chấp giữa người dùng và nền tảng trở thành vụ việc thuộc phạm vi xem xét theo Điều 226.

Nói cách khác, vấn đề nằm ở bản chất pháp lý của tranh chấp và cơ chế tố tụng được lựa chọn, chứ không đơn thuần ở việc nhà sáng tạo bị thiệt hại bao nhiêu.

Tranh chấp với YouTube vẫn có thể được giải quyết bằng pháp luật dân sự

Phán quyết của Tòa án cấp cao bang Uttarakhand không có nghĩa nhà sáng tạo không thể khởi kiện YouTube.

Nếu cho rằng nền tảng vi phạm điều khoản dịch vụ, xử lý tài khoản không đúng quy trình hoặc không thực hiện đúng những nghĩa vụ đã cam kết, người dùng vẫn có thể cân nhắc các cơ chế giải quyết tranh chấp thuộc lĩnh vực dân sự, tùy theo thỏa thuận giữa các bên và quy định pháp luật có liên quan.

Trong những trường hợp này, cơ quan giải quyết tranh chấp có thể xem xét liệu YouTube có tuân thủ đúng quy trình xử lý cảnh báo vi phạm bản quyền hay không; việc đình chỉ hoặc xóa tài khoản có phù hợp với thỏa thuận giữa hai bên hay không; cũng như quyền lợi của người dùng có được bảo đảm theo các điều kiện đã cam kết hay không.

Vì vậy, cần phân biệt rõ hai vấn đề: không được sử dụng một thủ tục pháp lý nhất định không đồng nghĩa với việc không còn bất kỳ biện pháp pháp lý nào.

Thực tế tại Ấn Độ cũng cho thấy Tòa án không phải lúc nào cũng đứng ngoài những tranh chấp liên quan đến YouTube và quyền tác giả.

Năm 2022, Tòa án cấp cao Delhi từng yêu cầu YouTube khôi phục các bài hát và kênh trong một vụ tranh chấp quyền tác giả, đồng thời áp dụng biện pháp ngăn chặn việc tiếp tục gửi các yêu cầu gỡ nội dung mà bên nguyên đơn cho rằng xâm phạm quyền của mình.

Trong một vụ việc khác, quyết định của Tòa án cấp cao Delhi năm 2025 cũng ghi nhận một kênh YouTube bị nền tảng khóa do các cảnh báo vi phạm bản quyền và cho phép bên liên quan đề nghị YouTube mở lại kênh.

Những vụ việc này cho thấy khả năng can thiệp của Tòa án phụ thuộc vào bản chất tranh chấp, yêu cầu pháp lý và thủ tục được sử dụng, chứ không thể kết luận đơn giản rằng YouTube là nền tảng tư nhân nên Tòa án không thể can thiệp.

Cảnh báo vi phạm bản quyền có thể gây thiệt hại lớn

Đối với nhà sáng tạo nội dung, một cảnh báo vi phạm bản quyền không chỉ khiến một video bị gỡ bỏ.

Một kênh được xây dựng trong nhiều năm có thể tạo ra nguồn thu từ quảng cáo, tài trợ, hợp đồng thương hiệu và cộng đồng người theo dõi. Khi kênh bị đình chỉ hoặc xóa, những giá trị này có thể bị ảnh hưởng đồng thời.

Đáng chú ý, nội dung do nhà sáng tạo sản xuất cũng có thể là một dạng tài sản trí tuệ. Việc chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp đối với âm nhạc, hình ảnh, video, thiết kế, tư liệu hoặc các tác phẩm được sử dụng trong video có thể đóng vai trò quan trọng khi xảy ra tranh chấp.

Do đó, nhà sáng tạo không nên chỉ quan tâm đến việc “kênh có bị khóa hay không”, mà cần chủ động quản lý quyền đối với toàn bộ nội dung được đăng tải.

Nhận cảnh báo vi phạm bản quyền, cần làm gì?

Điều đầu tiên là bảo toàn chứng cứ.

Ngay khi nhận thông báo từ YouTube, chủ kênh nên lưu lại thư điện tử, thông báo vi phạm, thông tin về nội dung bị yêu cầu gỡ bỏ, thời điểm phát sinh cảnh báo, thông tin về bên đưa ra yêu cầu và toàn bộ trao đổi liên quan.

Nếu cho rằng yêu cầu khiếu nại bản quyền không có căn cứ, nhà sáng tạo cần nhanh chóng sử dụng các cơ chế phản đối và khiếu nại mà YouTube cung cấp, thay vì bỏ qua thông báo cho đến khi kênh bị đình chỉ.

Song song với đó, cần tập hợp các tài liệu chứng minh quyền đối với nội dung như hợp đồng chuyển nhượng hoặc cấp phép quyền tác giả, giấy phép sử dụng âm nhạc, hình ảnh, video, hóa đơn, thỏa thuận với đối tác và các tài liệu chứng minh quá trình tạo lập tác phẩm.

Đối với những kênh có hoạt động thương mại, chủ kênh cũng nên lưu riêng dữ liệu về doanh thu quảng cáo, hợp đồng tài trợ, hợp đồng quảng cáo và những thiệt hại phát sinh nếu kênh bị đình chỉ. Đây có thể là những tài liệu quan trọng nếu tranh chấp sau đó được đưa đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Đừng chờ đến khi mất kênh mới bảo vệ quyền

Vụ việc tại Uttarakhand đặt ra một bài học đáng chú ý: trong tranh chấp với các nền tảng số, lựa chọn đúng cơ chế giải quyết quan trọng không kém việc chứng minh mình bị thiệt hại.

Một nhà sáng tạo cho rằng mình bị xử lý sai không nên mặc nhiên cho rằng có thể yêu cầu Tòa án cấp cao can thiệp ngay lập tức. Trước hết cần xác định tranh chấp xuất phát từ chính sách của nền tảng, quyền của chủ thể sở hữu quyền tác giả hay hành vi của cơ quan nhà nước. Từ đó, người dùng mới có thể lựa chọn cơ chế khiếu nại, phản đối hoặc tố tụng phù hợp.

Quan trọng hơn, việc bảo vệ quyền lợi không nên bắt đầu từ thời điểm kênh bị khóa. Nhà sáng tạo cần xây dựng hệ thống quản lý quyền đối với nội dung ngay từ khi sản xuất, lưu giữ giấy phép và hợp đồng sử dụng tài sản trí tuệ, đồng thời thường xuyên kiểm tra tình trạng quyền tác giả của các thành phần được đưa vào video.

Trong môi trường sáng tạo số, một kênh YouTube không chỉ là tài khoản cá nhân mà còn có thể trở thành một tài sản kinh doanh được hình thành từ hàng nghìn sản phẩm nội dung và một hệ thống tài sản trí tuệ đi kèm. Hiểu rõ quyền của mình và chuẩn bị chứng cứ từ sớm là cách thiết thực để giảm rủi ro khi tranh chấp xảy ra.

Trần Ân