Không chỉ là món ăn lót dạ quen thuộc, xôi Phú Thượng từ lâu đã trở thành lễ vật trang trọng trên mâm cỗ cúng gia tiên, gói trọn triết lý về sự no đủ và hanh thông của người Hà Nội trong ngày đầu năm mới. Nghề nấu xôi tại đây không chỉ là sinh kế mà còn là nhịp cầu nối giữa quá khứ phù sa sông Hồng với nhịp sống đô thị đương đại.

Để có được những hạt xôi căng bóng, dẻo thơm đặc trưng, người thợ làng Gạ xưa phải trải qua quy trình chế biến cực kỳ công phu. Từ khâu tuyển chọn những loại nếp quý như nếp cái hoa vàng, nếp dâu keo đến việc đãi đỗ, canh lửa và đồ xôi trong những đêm cuối năm trắng đêm không ngủ. Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuyến, người có gần 50 năm gắn bó với nghề, chia sẻ rằng mỗi gói xôi ngày Tết không chỉ là hàng hóa mưu sinh mà còn là tinh hoa văn hóa đất Kinh kỳ, đòi hỏi sự tỉ mỉ và tâm huyết gấp bội để phục vụ nhu cầu tâm linh của thực khách.

Hiện nay, phường Phú Thượng có hơn 800 hộ duy trì nghề nấu xôi, đóng góp quan trọng vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương với thu nhập bình quân đầu người đạt mức ấn tượng. Sự phát triển này không dừng lại ở những gánh hàng rong phố cổ mà đã vươn tầm chuyên nghiệp khi các sản phẩm xôi xéo, xôi chè, xôi ngũ sắc đạt chứng nhận OCOP 4 sao, xuất hiện trang trọng tại các hội nghị và sự kiện lớn. Đặc biệt, việc nghề làm xôi Phú Thượng chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024 đã khẳng định giá trị bền vững của một làng nghề truyền thống giữa lòng phố thị.

Hằng năm, lễ hội xôi Phú Thượng diễn ra từ mùng 8 đến mùng 10 tháng Giêng chính là dịp để người dân tri ân tổ nghề và quảng bá di sản. Trong làn khói nghi ngút của những chõ xôi ngũ sắc rực rỡ, tinh hoa làng nghề tiếp tục được trao truyền, khẳng định sức sống mãnh liệt của một nét văn hóa ẩm thực độc đáo. Giữa những đổi thay của thời đại, xôi Phú Thượng vẫn giữ vẹn nguyên cốt cách, là sợi dây gắn kết ký ức và là lời chúc an lành ấm áp gửi đến mỗi gia đình Việt mỗi dịp Tết đến Xuân về.

PV