Việc nhiều nền tảng phát sóng lậu như "Xôi Lạc TV" từng thu hút hàng triệu lượt xem đã phản ánh thực trạng đáng lo ngại về tình trạng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số. Theo đánh giá của Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), các hành vi vi phạm không chỉ diễn ra công khai mà còn ngày càng tinh vi, có tổ chức, mang tính xuyên biên giới, khiến công tác xử lý gặp không ít khó khăn.

Lợi nhuận lớn khiến vi phạm bản quyền ngày càng tinh vi

Theo Cục Bản quyền tác giả, một trong những nguyên nhân quan trọng khiến các nền tảng phát sóng lậu tồn tại dai dẳng là lợi nhuận bất chính rất lớn mà các đối tượng có thể thu được.

Các website vi phạm thường khai thác nhiều nguồn doanh thu như quảng cáo trực tuyến, cá cược, tài trợ ẩn danh hoặc dẫn dụ người dùng sang các nền tảng khác nhằm thu lợi. Trong khi đó, chi phí để xây dựng website, đăng ký tên miền hoặc chuyển máy chủ ra nước ngoài tương đối thấp. Chính điều này tạo nên tình trạng "xóa điểm này, mọc điểm khác", khi một website bị xử lý thì nhiều website khác nhanh chóng xuất hiện thay thế.

Bên cạnh yếu tố lợi nhuận, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số cũng đang vượt xa khả năng kiểm soát của cơ quan quản lý. Nhiều website vi phạm sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài, che giấu danh tính người vận hành, liên tục thay đổi tên miền hoặc địa chỉ truy cập, đồng thời tận dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hay hình thức livestream để phát tán nội dung vi phạm.

Điều này khiến quá trình xác minh chủ thể, thu thập chứng cứ và xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả trở nên phức tạp hơn rất nhiều so với các phương thức vi phạm truyền thống.

 Cần sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều lực lượng

Theo Cục Bản quyền tác giả, xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường số không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan mà đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nhiều đơn vị, từ cơ quan quản lý quyền tác giả, quyền liên quan, cơ quan quản lý phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, lực lượng công an đến các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ internet, nền tảng số và các đơn vị trung gian.

Tuy nhiên, trong một số giai đoạn trước đây, cơ chế phối hợp giữa các bên chưa thực sự liên thông, khiến việc xử lý các vụ việc chưa đáp ứng yêu cầu về tốc độ và hiệu quả.

Một nguyên nhân khác được Cục Bản quyền tác giả chỉ ra là nhận thức của một bộ phận người dùng về quyền tác giả, quyền liên quan vẫn còn hạn chế. Tâm lý "xem miễn phí" khiến nhiều người vô tình tiếp tay cho các website phát sóng lậu duy trì hoạt động. Khi lượng truy cập tăng cao, các nền tảng vi phạm càng có điều kiện mở rộng quy mô và tiếp tục thu lợi từ nội dung bất hợp pháp.

Ngoài ra, trong một số trường hợp, chế tài xử lý chưa tương xứng với lợi ích kinh tế mà hành vi vi phạm mang lại. Việc xử lý hình sự các hành vi xâm phạm bản quyền trên môi trường mạng cũng còn gặp nhiều khó khăn trong việc chứng minh thiệt hại, xác định chủ thể thực hiện hành vi và yếu tố thương mại của hành vi vi phạm.

Tăng cường xử lý tận gốc các đường dây phát sóng lậu

Theo Cục Bản quyền tác giả, thời gian gần đây, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, đặc biệt là sự phối hợp giữa Cục Bản quyền tác giả với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) cùng các cơ quan chức năng, công tác đấu tranh với các hành vi xâm phạm bản quyền trên môi trường số đang được đẩy mạnh.

Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc chặn hoặc gỡ bỏ các website vi phạm mà còn hướng đến xử lý tận gốc các đường dây tổ chức phát sóng lậu, nguồn thu bất hợp pháp cũng như các hành vi tiếp tay cho hoạt động xâm phạm quyền tác giả.

Kết hợp đồng bộ giải pháp pháp lý và công nghệTrong quá trình triển khai Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ, Cục Bản quyền tác giả xác định cần triển khai đồng bộ các giải pháp về pháp lý, công nghệ và phối hợp liên ngành nhằm xử lý hiệu quả các nền tảng vi phạm bản quyền xuyên biên giới.

Về mặt pháp lý, trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm trên môi trường số theo hướng nhanh hơn, linh hoạt hơn và có tính răn đe cao hơn. Cục sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát các quy định pháp luật nhằm nâng cao trách nhiệm của các nền tảng trung gian, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ internet, quảng cáo và thanh toán điện tử đối với các nội dung vi phạm bản quyền.

Theo đó, việc xử lý sẽ không chỉ tập trung vào các đối tượng trực tiếp phát tán nội dung lậu mà còn hướng tới kiểm soát các nguồn hỗ trợ giúp các website vi phạm duy trì hoạt động và thu lợi bất chính.

Cùng với đó, Cục Bản quyền tác giả sẽ thúc đẩy cơ chế "gỡ bỏ nhanh, chặn nhanh" đối với các website tái phạm nhiều lần. Khi có yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền hoặc chủ thể quyền, các nhà mạng và nền tảng liên quan cần phối hợp ngăn chặn truy cập, vô hiệu hóa tên miền, quảng cáo hoặc dòng tiền liên quan đến nội dung vi phạm trong thời gian sớm nhất.

Đối với các website đặt máy chủ ở nước ngoài, giải pháp sẽ không chỉ dừng ở xử lý trong phạm vi trong nước mà còn tăng cường hợp tác quốc tế với các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan, các nền tảng xuyên biên giới và cơ quan thực thi của các quốc gia khác nhằm xác minh chủ thể, chia sẻ dữ liệu và phối hợp xử lý các hành vi vi phạm.

Ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả bảo vệ bản quyền

Song song với hoàn thiện hành lang pháp lý, Cục Bản quyền tác giả cũng xác định công nghệ là công cụ quan trọng trong công tác bảo vệ quyền tác giả trên môi trường số.

Theo đó, Cục sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan thúc đẩy ứng dụng các hệ thống quét dữ liệu tự động, công nghệ nhận diện nội dung số, truy vết nguồn phát tán và giám sát các website tái vi phạm. Đồng thời, khuyến khích các chủ thể quyền áp dụng các giải pháp như watermark, fingerprinting, trí tuệ nhân tạo nhận diện nội dung và các công cụ quản trị quyền số nhằm phát hiện sớm hành vi vi phạm cũng như cung cấp chứng cứ nhanh cho cơ quan chức năng.

Cục Bản quyền tác giả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan với lực lượng công an, doanh nghiệp viễn thông, nền tảng số và các chủ thể quyền. Khi hình thành được hệ sinh thái phối hợp đồng bộ, công tác xử lý sẽ từng bước chuyển từ bị động sang chủ động, từ xử lý từng vụ việc riêng lẻ sang ngăn chặn theo chuỗi và triệt phá các mạng lưới vi phạm có tổ chức.

Theo Cục Bản quyền tác giả, mục tiêu của các giải pháp này không chỉ là chặn một số website cụ thể mà còn từng bước làm giảm nguồn thu, hạn chế khả năng tiếp cận người dùng và nâng cao chi phí hoạt động của các nền tảng vi phạm. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường nội dung số lành mạnh, bảo đảm tôn trọng quyền tác giả, quyền liên quan và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp nội dung số tại Việt Nam.

Thái An