Những ngày qua, việc nhiều website phim và thể thao lậu quen thuộc như Thìa phim, Phim4K, Motphim hay xoilac, vebo, thapcam... đồng loạt ngừng hoạt động hoặc không thể truy cập đã khiến không ít người dùng Internet bất ngờ.

Với nhiều người trẻ, đặc biệt là sinh viên và người mới đi làm, các nền tảng này từng là lựa chọn gần như mặc định. Họ có thể xem phim không mất phí, theo dõi những trận cầu lớn mà không cần mua gói thuê bao truyền hình, chỉ cần vài cú nhấp chuột là có thể tiếp cận gần như mọi nội dung giải trí.

Nhưng khi những địa chỉ quen thuộc lần lượt biến mất, không ít người mới bắt đầu nhận ra, phía sau sự tiện lợi ấy là một câu chuyện lớn hơn về bản quyền, về giá trị của sáng tạo và cả cách chúng ta đang tiêu dùng nội dung số.

Từ bỏ thói quen "xem chùa"

“Em thử vào lại mấy web quen thuộc mà không được, lúc đó mới thấy một thói quen của mình vừa biến mất".

Đó là cách Thanh Vy (24 tuổi, Phường Xuân Hòa, TP.HCM) kể về cảm giác khi những website xem phim miễn phí mà cô gắn bó nhiều năm đồng loạt ngừng hoạt động.

Giống nhiều người trẻ khác, Vy từng xem web phim lậu như một phần rất tự nhiên của đời sống số. Sau giờ làm, mở laptop, gõ tên bộ phim mình muốn xem, nhấn vào một đường link quen thuộc và thưởng thức mà không cần suy nghĩ quá nhiều về chuyện bộ phim đó đến từ đâu, ai đang sở hữu nó, hay ai là người đang mất đi quyền lợi từ lượt xem ấy.

“Thật ra trước giờ mình không nghĩ nhiều đến chuyện bản quyền. Mình chỉ nghĩ đơn giản là phim có sẵn trên mạng thì mình xem thôi", Vy nói.

Nhưng khi những địa chỉ quen lần lượt biến mất, sự gián đoạn ấy lại vô tình tạo ra một khoảng lặng để nhiều người trẻ nhìn lại chính thói quen của mình.

Với Minh Khánh (24 tuổi, Phường Hiệp Bình, TP.HCM), việc xem website chuyên chiếu bóng đá, thể thao lậu từng là lựa chọn gần như mặc định suốt nhiều năm.

“Lý do rất đơn giản, vì nó tiện và tiết kiệm. Một trang có đủ phim từ nhiều nền tảng khác nhau. Nếu muốn xem hợp pháp, có khi phải đăng ký ba bốn ứng dụng mới đủ", Khánh chia sẻ.

Nhưng đổi lại, trải nghiệm ấy không phải lúc nào cũng miễn phí như nhiều người nghĩ.

“Có hôm đang xem phim thì bật lên quảng cáo cá cược, có hôm click nhầm sang trang khác, thậm chí từng bị dính mã độc khiến máy chạy chậm hẳn. Lúc đó mới thấy mình đang đánh đổi sự tiện lợi bằng nhiều thứ khác".

Không chỉ chất lượng hình ảnh, phụ đề thiếu ổn định hay rủi ro an toàn thông tin, nhiều người trẻ cũng bắt đầu nhận ra một vấn đề lớn hơn, đó là cảm giác sử dụng một sản phẩm sáng tạo mà người làm ra nó không được trả công xứng đáng.

Trả tiền cho bản quyền là trả lại giá trị cho sáng tạo

Từ phim ảnh đến các giải thể thao, mỗi nội dung số đều là kết quả của một chuỗi đầu tư lớn, từ chi phí sản xuất, mua bản quyền, vận hành kỹ thuật đến đội ngũ sáng tạo phía sau.

Khi nội dung bị sao chép và phát tán trái phép, thiệt hại không chỉ dừng ở doanh thu bị thất thoát, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến động lực đầu tư cho sáng tạo, chất lượng sản phẩm và sự phát triển của toàn bộ ngành công nghiệp nội dung.

Sau khi các web lậu bị siết chặt, Thanh Vy quyết định đăng ký một nền tảng phim có bản quyền cùng nhóm bạn. Còn Minh Khánh chọn mua gói xem thể thao theo tháng vào đúng mùa giải mình quan tâm.

“Chia ra mỗi người chỉ vài chục nghìn, thật ra không đắt như mình tưởng, đổi lại là hình ảnh đẹp hơn, không quảng cáo, không lo link độc", Vy nói.

Với Minh Khánh, anh đã đăng ký nền tảng xem phim và thể thao chính thống và cho rằng đây là một thay đổi đáng giá.

“Mình bắt đầu nghĩ khác về chuyện trả tiền cho nội dung. Cũng giống như mua một cuốn sách hay nghe nhạc có bản quyền, đó là cách để ủng hộ người tạo ra sản phẩm. Cũng nhờ sự thay đổi này mà mình không còn phải tìm link từng trận, không bị giật giữa lúc quan trọng. Và hơn hết là mình thấy thoải mái vì biết mình đang xem hợp pháp", Khánh khẳng định.

Bước tiến lớn trong nhận thức về bản quyền

Theo nhiều chuyên gia, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số không thể chỉ trông chờ vào việc đóng cửa các website vi phạm. Điều quan trọng hơn là thay đổi thói quen và nhận thức của người dùng.

Việc hàng loạt web phim và thể thao lậu đồng loạt “biến mất” có thể khiến nhiều người tiếc nuối sự tiện lợi từng có. Nhưng với không ít người trẻ tại TP.HCM, đây cũng là thời điểm để nhìn lại mối quan hệ giữa người dùng và sản phẩm sáng tạo.

Bản quyền không còn là một khái niệm pháp lý xa vời, mà ngày càng trở thành câu chuyện gần gũi. Trả tiền để được xem tốt hơn, an toàn hơn, và quan trọng hơn, là để tôn trọng công sức của những người đứng phía sau nội dung mình yêu thích.

Có lẽ, sự biến mất của các web lậu không chỉ là dấu hiệu cho thấy bản quyền số đang được siết chặt hơn, mà còn đánh dấu một bước chuyển trong văn hóa tiêu dùng nội dung của người trẻ, từ ưu tiên miễn phí, sang ưu tiên giá trị.

Ngay sau khi Công điện 38/CĐ-TTg được ban hành, thị trường nội dung số tại Việt Nam đã xuất hiện những chuyển động rõ rệt. Đợt cao điểm kiểm tra, xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn ra từ 7/5 đến 30/5/2026, với yêu cầu tăng tối thiểu 20% số vụ xử lý so với cùng kỳ năm trước.

Chỉ sau một tuần triển khai, lực lượng chức năng đã phát hiện và tạm giữ khoảng 15.000 sản phẩm có dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu, bản quyền, cho thấy mức độ quyết liệt của chiến dịch lần này.

Trên không gian mạng, nhiều website và ứng dụng cung cấp phim, nội dung giải trí không phép cũng bắt đầu đồng loạt ngừng hoạt động hoặc hạn chế truy cập. Một số nền tảng vốn quen thuộc với người dùng trẻ đã chủ động “đóng cửa”, phản ánh áp lực ngày càng lớn từ công tác kiểm soát bản quyền số.

Cùng với hoạt động kiểm tra, Cục Bản quyền tác giả cũng yêu cầu doanh nghiệp chủ động rà soát việc tuân thủ pháp luật trong các lĩnh vực dễ phát sinh vi phạm như điện ảnh, âm nhạc, xuất bản, truyền hình, phần mềm và trò chơi trực tuyến.

Không chỉ là một đợt xử lý vi phạm đơn lẻ, động thái lần này được xem là bước đi mạnh mẽ nhằm tái lập trật tự trên thị trường nội dung số, đồng thời gửi đi thông điệp rõ ràng rằng bản quyền đang trở thành một tiêu chuẩn bắt buộc trong hệ sinh thái sáng tạo số tại Việt Nam.

Kim Dung