Sáng ngày 8/5, tại Hòa Lạc, Hà Nội, một bước ngoặt mới trong quan hệ hợp tác công nghệ Việt - Mỹ đã được định hình thông qua Diễn đàn “Đổi mới sáng tạo Việt Nam-Hoa Kỳ phát triển năng lượng tiên tiến phục vụ các ngành công nghệ chiến lược”.

Sự kiện do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp cùng Tập đoàn EXCEL Services Corporation (Hoa Kỳ) tổ chức, diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa bứt phá để trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu.

Năng lượng tiên tiến: Tầng hạ tầng của những giấc mơ công nghệ

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc NIC nhấn mạnh một thực tế khách quan: các trung tâm dữ liệu khổng lồ, các nhà máy đúc chip hay hệ thống vận hành AI đều đòi hỏi một nguồn điện không chỉ đủ về lượng mà còn phải tuyệt đối ổn định và bền vững. Việc phát triển các giải pháp năng lượng tiên tiến hiện nay chính là chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới.

Tầm quan trọng của hạ tầng năng lượng đối với sự phát triển thần tốc của khoa học kỹ thuật đã được các chuyên gia mổ xẻ dưới nhiều góc độ. Theo nguyên Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Vinh, sự hợp tác giữa hai cường quốc không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu điện năng trong nước. Đây là một chiến lược dài hạn nhằm giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới công nghệ toàn cầu, nơi mà các tiêu chuẩn vận hành khắt khe về độ tin cậy và hiệu suất đang trở thành rào cản kỹ thuật lớn nhất.

Lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR): Giải pháp đột phá từ Hoa Kỳ

Điểm nhấn đáng chú ý tại diễn đàn là sự xuất hiện của các giải pháp năng lượng hạt nhân thế hệ mới. Đại diện EXCEL Services Corporation, ông James Voss, đã chia sẻ về các mô hình lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và hệ thống năng lượng tích hợp. Đây được coi là lời giải cho bài toán cung cấp điện tại chỗ cho các khu công nghiệp và khu công nghệ cao. Khác với các nhà máy điện hạt nhân truyền thống quy mô lớn, SMR có tính linh hoạt cao, an toàn hơn và đặc biệt phù hợp với nhu cầu vận hành liên tục 24/7 của ngành công nghiệp bán dẫn.

Tuy nhiên, câu chuyện hạt nhân không chỉ dừng lại ở công nghệ. Ông Nguyễn Hoàng Linh, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, khẳng định an ninh và quản lý rủi ro luôn là ưu tiên cao nhất. Việc đưa điện hạt nhân trở lại chương trình nghị sự năng lượng quốc gia đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về khung pháp lý, năng lực quản lý và quy trình vận hành an toàn theo tiêu chuẩn quốc tế.

Khát vọng tự chủ và bài toán nguồn nhân lực

Để không chỉ là "người mua công nghệ", Việt Nam đang chú trọng vào việc nội địa hóa và chuyển giao tri thức. Ông Phan Việt Cương từ Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cho rằng, nghiên cứu và làm chủ công nghệ là bước đi chiến lược để xây dựng nền tảng tự chủ quốc gia. Trong lộ trình này, các trường đại học đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối giữa lý thuyết và thực tiễn sản xuất.

Tại tọa đàm về nhân lực, các diễn giả đồng thuận rằng để những dự án năng lượng hàng tỷ đô la đi vào vận hành hiệu quả, Việt Nam cần một đội ngũ chuyên gia chất lượng cao, từ kỹ sư vận hành đến các nhà quản lý chính sách. Sự hỗ trợ từ phía Hoa Kỳ thông qua các chương trình đào tạo và tư vấn chuyên gia của Tập đoàn EXCEL được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích lớn, giúp rút ngắn khoảng cách về trình độ công nghệ giữa hai nước.

Triển vọng hợp tác bền chặt

Nhìn lại lịch sử hợp tác, Tham tán Thương mại Đại sứ quán Mỹ Steve Green cho biết, những nỗ lực kết nối trong lĩnh vực năng lượng đã được nhen nhóm từ năm 2022 và đang ngày càng trở nên cụ thể. Với kinh nghiệm hợp tác sâu rộng trong ngành dầu khí trước đây, hai bên hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng vào một chương mới trong quan hệ đối tác hạt nhân dân sự và năng lượng sạch.

Việc cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ thông qua những diễn đàn như thế này không chỉ dừng lại ở các bản ký kết. Đó là sự chuẩn bị về mặt tư duy, thể chế và con người để Việt Nam sẵn sàng đón nhận những làn sóng đầu tư công nghệ lớn nhất từ Hoa Kỳ, tạo nên một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững, lấy năng lượng tiên tiến làm bệ phóng cho tương lai.

Hương Mi