Đây không chỉ là nỗ lực nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn là chiến lược then chốt để bảo đảm tự chủ công nghệ và an ninh quốc gia trong tình hình mới.

Trọng tâm của chương trình lần này là việc ưu tiên triển khai ngay sáu nhóm sản phẩm công nghệ cốt lõi bao gồm: các mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt; hệ thống AI camera xử lý tại biên; robot di động tự hành; thiết bị mạng di động 5G; hạ tầng blockchain phục vụ truy xuất nguồn gốc và tài sản mã hóa; cùng các thiết bị bay không người lái (UAV). Những sản phẩm này được rút gọn từ danh mục 35 công nghệ tiềm năng, thể hiện sự tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có khả năng tạo ra sự thay đổi về chất cho các ngành công nghiệp.

Hướng tới cột mốc năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu làm chủ hoàn toàn công nghệ lõi, từ đó tạo ra những sản phẩm có tỷ lệ nội địa hóa cao nhằm thay thế hàng nhập khẩu và tiến tới xuất khẩu bền vững. Theo lộ trình, các sản phẩm được phát triển phải đáp ứng ít nhất 30% nhu cầu thị trường trong nước. Để đảm bảo tính thực tiễn và chiều sâu công nghệ, Chính phủ yêu cầu tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa phải đạt tối thiểu 60% trong giá bán, đồng thời doanh nghiệp Việt phải làm chủ được ít nhất 80% công nghệ lõi của sản phẩm.

Điểm mới trong cách tiếp cận lần này là sự gắn kết chặt chẽ giữa các thành tố trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ 30 doanh nghiệp cùng 10 viện nghiên cứu và trường đại học tham gia phát triển sản phẩm, đồng thời hình thành ít nhất 10 nhóm nghiên cứu mạnh. Sự chuyển dịch này phản ánh định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc thay đổi tư duy: thay vì chỉ là quốc gia tiêu thụ công nghệ, Việt Nam sẽ bắt đầu từ các bài toán thực tế của quốc gia để hình thành sản phẩm, từ sản phẩm để làm chủ công nghệ, và từ công nghệ để quay lại phục vụ nghiên cứu khoa học chuyên sâu.

Bên cạnh các chỉ tiêu kinh tế, tính ứng dụng và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cũng được đề cao. Chương trình quy định tối thiểu 80% nhiệm vụ nghiên cứu phải được đưa vào sản xuất hoặc thương mại hóa, với 60% nhiệm vụ có đơn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ được chấp nhận. Đặc biệt, ít nhất 10% kết quả nghiên cứu sẽ được định hướng để ứng dụng lưỡng dụng, phục vụ hiệu quả cho cả mục tiêu dân sự lẫn quốc phòng và an ninh.

Khái niệm "công nghệ chiến lược" vốn đã được định danh trong Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, nay đã chính thức được thể chế hóa và cụ thể hóa bằng những con số định lượng. Với sự chuẩn bị bài bản và quyết tâm chính trị cao, Việt Nam đang từng bước hình thành các ngành công nghiệp chiến lược có năng lực cạnh tranh quốc tế, tạo ra dòng sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao, khẳng định vị thế của một quốc gia tự chủ về công nghệ trên bản đồ thế giới.

Hương Mi