AI ngày nay không chỉ là một công nghệ ứng dụng mà đã trở thành một lực lượng sản xuất mới của nhân loại. Với khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ và đưa ra dự báo chính xác, AI được kỳ vọng sẽ đóng góp hàng chục tỷ USD vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam vào năm 2030, giúp đất nước vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tạo ra bước nhảy vọt về năng suất lao động.

Tuy nhiên, mặt trái của công nghệ này cũng ngày càng bộc lộ rõ. AI đặt ra rủi ro về việc làm, đặc biệt với lao động phổ thông, và có thể tái tạo các định kiến xã hội, làm xói mòn sự công bằng. Rủi ro an ninh cũng rất lớn, khi AI bị lợi dụng để phát tán tin giả, giả mạo hình ảnh, giọng nói, gây hoang mang dư luận và đe dọa an ninh quốc gia.

Đối diện với những thách thức đó, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng Việt Nam cần một cách tiếp cận đột phá. Coi AI là một “hạ tầng trí tuệ” quốc gia, tương tự như điện hay viễn thông, sẽ giúp Việt Nam có lợi thế vượt trội trong sản xuất, kinh doanh, quản trị xã hội và bảo vệ đất nước.

Theo đó, Việt Nam sẽ ban hành bản cập nhật Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo và dự kiến có một Luật Trí tuệ nhân tạo vào cuối năm nay. Đây không chỉ là khung pháp lý mà còn là tuyên ngôn về tầm nhìn của Việt Nam: phát triển AI nhanh, nhưng phải an toàn, nhân văn và đặt con người ở trung tâm.

Phát triển hạ tầng: Xây dựng các trung tâm siêu tính toán và hệ thống dữ liệu mở dùng chung trên toàn quốc.

Đẩy mạnh ứng dụng: Khuyến khích doanh nghiệp và cơ quan nhà nước sử dụng AI, hình thành thị trường trong nước để nuôi dưỡng các doanh nghiệp AI Việt Nam. Chính phủ cũng sẽ chi tiêu nhiều hơn cho công nghệ này, với Quỹ Đổi mới công nghệ Natif dành ít nhất 40% để hỗ trợ doanh nghiệp.

Chiến lược mở: Phát triển AI dựa trên chuẩn mở và mã nguồn mở để tận dụng tri thức toàn cầu, đồng thời nâng cao khả năng “Make in Vietnam”.

Bộ quy tắc đạo đức: Ban hành Bộ quy tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia, với các nguyên tắc cốt lõi như quản lý theo mức độ rủi ro, minh bạch, đặt con người làm trung tâm và bảo vệ chủ quyền số.  

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng đề cập đến triết lý “chữ và” - kết hợp giữa toàn cầu và địa phương, hợp tác và tự chủ, công nghệ và ứng dụng, dữ liệu mở và dữ liệu bảo vệ. Để AI phát triển bền vững, cần phải dựa trên bốn trụ cột vững chắc: thể chế minh bạch, hạ tầng hiện đại, nhân lực chất lượng cao và văn hóa nhân văn.

Khẳng định AI là cơ hội lớn để Việt Nam vươn lên, Bộ trưởng nhấn mạnh rằng AI chỉ là công cụ, còn con người mới là chủ thể quyết định. Việc ứng phó chính sách trước tác động của AI không chỉ là quản lý công nghệ, mà là định hình con đường phát triển quốc gia trong kỷ nguyên số.

Hương Mi