Đã có Tòa án chuyên trách về sở hữu trí tuệ

Ngày 10/12/2025, tại Hội thảo “Một số vấn đề trong thực thi bảo hộ quyền Sở hữu trí tuệ” Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam (VIPA) và các đơn vị phối hợp tổ chức, ông Nguyễn Đức Dũng – Trưởng Phòng Thanh tra và Giải quyết khiếu nại Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ - cho biết 1 thay đổi mới cần lưu ý khi thực thi quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) bằng biện pháp dân sự hiện nay đó là Việt Nam sẽ có 2 Tòa án chuyên trách về SHTT.

Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (TAND) và Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các vụ việc dân sự, kinh doanh, thương mại, cũng như vụ án hành chính liên quan đến SHTT và chuyển giao công nghệ sẽ thuộc thẩm quyền của 2 Tòa án khu vực tại TP.HCM và Hà Nội. Điều này không chỉ giúp tập trung nguồn lực chuyên môn mà còn giảm tải cho các tòa án địa phương, đảm bảo các vụ việc được xử lý nhanh chóng và công bằng hơn.

Cụ thể, TAND Khu vực 2 tại Hà Nội sẽ có phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ đối với 20 tỉnh, thành phố, bao gồm: TP. Hà Nội, TP. Hải Phòng, TP. Huế; các tỉnh Bắc Ninh, Cao Bằng, Điện Biên, Hà Tĩnh, Hưng Yên, Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Nghệ An, Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh, Sơn La, Thái Nguyên, Thanh Hóa, Tuyên Quang và Quảng Trị.

Trong khi đó, TAND Khu vực 1 tại TP.HCM sẽ chịu trách nhiệm cho 14 tỉnh, thành phố: TP. Cần Thơ, TP. Đà Nẵng, TP.HCM; các tỉnh An Giang, Cà Mau, Đồng Nai, Đồng Tháp, Đắk Lắk, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Tây Ninh, Quảng Ngãi và Vĩnh Long.

Trước đây, các vụ việc SHTT thường được xử lý tại các Tòa án địa phương, dẫn đến tình trạng thiếu chuyên môn, kéo dài thời gian xét xử và đôi khi thiếu nhất quán trong phán quyết. Sự ra đời của 2 Tòa án chuyên trách được kỳ vọng sẽ khắc phục những hạn chế này, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập quốc tế sâu rộng, với các cam kết từ các hiệp định thương mại tự do như CPTPP hay EVFTA, đòi hỏi hệ thống bảo hộ SHTT phải đạt chuẩn quốc tế.

“Việc sẽ thành lập Tòa chuyên trách về SHTT tại một số TAND nhân dân khu vực sẽ nâng cao hiệu quả của hoạt động xét xử về SHTT”, ông Dũng nhận định.

Cần nguồn lực chất lượng cao

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo, ông Phạm Nghiêm Xuân Bắc - Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam - đánh giá động thái này là một tín hiệu đáng mừng cho những thay đổi trong thực thi quyền SHTT. 

Tuy nhiên, dù đã được đưa vào kế hoạch, quá trình thành lập các Tòa án vẫn chưa đạt kỳ vọng, với một số chậm trễ trong triển khai. Ông nhấn mạnh rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc thành lập nhanh chóng mà còn ở việc xây dựng nguồn lực chất lượng cao.

Hiện nay, số lượng vụ vi phạm SHTT đang tăng vọt, với mức độ tinh vi ngày càng cao, đặc biệt trong lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ. Các vụ việc liên quan đến bằng sáng chế, nhãn hiệu, bản quyền phần mềm hay bí mật kinh doanh đòi hỏi thẩm phán phải có kiến thức chuyên sâu, không chỉ về pháp lý mà còn về khoa học kỹ thuật.

“Nếu không có nguồn lực vững chắc, các Tòa án chuyên trách có thể gặp khó khăn trong việc xử lý hiệu quả”, ông Bắc cảnh báo.

Để khắc phục, ông Bắc đề xuất cần các biện pháp bổ sung, như huy động lực lượng chuyên môn từ các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và chuyên gia độc lập để tư vấn cho thẩm phán trong quá trình xét xử. Ngoài ra, nên ưu tiên xây dựng các vụ việc “điểm”. Những trường hợp điển hình này sẽ làm mẫu, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các vụ việc sau này. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng phán quyết mà còn góp phần giáo dục cộng đồng về ý thức bảo hộ SHTT.

Trong khi đó, ông Lương Hoàng Hưng – Tổng Biên tập Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Sở hữu Trí tuệ Việt Nam - cho rằng việc Việt Nam chính thức có 2 Tòa án chuyên trách về sở hữu trí tuệ là một bước ngoặt lịch sử, nhưng nếu người dân và doanh nghiệp không biết đến sự thay đổi này, không hiểu được quyền lợi và con đường bảo vệ quyền SHTT thì giá trị thực tiễn của nó sẽ bị giảm đi đáng kể.

“Chúng ta đang có một hệ thống tư pháp chuyên sâu hơn nhưng hiện tại nhận thức của cộng đồng vẫn còn rất hạn chế. Vì vậy, tôi cho rằng truyền thông về thực thi quyền SHTT trong giai đoạn 2026 - 2030 phải được đặt lên hàng đầu, không thua kém việc xây dựng tòa án. Cần có chiến dịch truyền thông quốc gia mạnh mẽ, liên tục, dễ hiểu, bằng nhiều kênh.

Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, cung cấp các bài viết phân tích sâu, các câu chuyện thành công từ những vụ việc đầu tiên được 2 Tòa án chuyên trách xét xử, để tạo niềm tin và khuyến khích người dân, doanh nghiệp dám đứng ra bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Chỉ khi quyền sở hữu trí tuệ được thực thi mạnh mẽ trên thực tế và được toàn xã hội nhìn thấy, khi ấy chúng ta mới thực sự chuyển từ có luật trên giấy sang luật sống trong đời sống kinh doanh và sáng tạo”, ông Lương Hoàng Hưng nhấn mạnh.

Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam (VIPA) là tổ chức xã hội nghề nghiệp, phi lợi nhuận, được thành lập vào năm 2000, với hơn 1.000 hội viên, hoạt động trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ tại Việt Nam với mục đích tập hợp, đoàn kết Hội viên, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Hội viên, hỗ trợ hội viên trong các hoạt động sở hữu trí tuệ, góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

Nhật Linh