Những luận điểm sâu sắc tại Diễn đàn “Tương lai khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” đã được Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng khái quát, vẽ nên một bức tranh toàn cảnh và một lộ trình rõ ràng cho hành trình này.

Sức mạnh cộng hưởng từ sự hội tụ 

Theo Bộ trưởng, điểm nhấn đầu tiên và quan trọng nhất là sự hội tụ chưa từng có của ba yếu tố này. Việc Bộ Chính trị xác định bộ ba này là động lực đột phá trong Nghị quyết số 57/NQ-TW và thống nhất quản lý chúng dưới một "mái nhà" là Bộ Khoa học và Công nghệ hợp nhất, đã xóa bỏ ranh giới giữa khoa học - công nghệ, hạ tầng số, công nghệ số, công nghiệp số và chuyển đổi số.

Sự kết hợp này tạo ra một sức mạnh cộng hưởng: KHCN cung cấp nền tảng tri thức và công cụ kỹ thuật; ĐMST chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ, và mô hình kinh doanh mới; CĐS mở ra không gian để triển khai và mở rộng quy mô ứng dụng với tốc độ cao và chi phí thấp. Đây chính là công thức để biến tiềm năng thành hiện thực, biến ý tưởng thành giá trị.

"Make in Vietnam" – Mệnh lệnh của một kỷ nguyên mới 

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh rằng, Việt Nam đang đứng trước một "cuộc đổi mới lần thứ hai" mang tính lịch sử. Nếu cuộc đổi mới lần thứ nhất của KHCN, từ năm 1986, tập trung vào việc nghiên cứu, ứng dụng và tiếp thu công nghệ, thì cuộc đổi mới lần này đòi hỏi một tầm vóc cao hơn nhiều: Việt Nam phải làm chủ công nghệ và tự sản xuất, tự làm ra những sản phẩm "Make in Vietnam".

Đây không chỉ là một khẩu hiệu mà là một mệnh lệnh chiến lược. Không làm chủ công nghệ, đất nước sẽ mãi mắc kẹt trong chuỗi giá trị thấp, mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình và không thể tự quyết định vận mệnh quốc gia. Để hiện thực hóa điều này, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, với doanh nghiệp làm trung tâm, nhà khoa học là nòng cốt, và Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt.

Tương tự, ngành viễn thông cũng đang bước vào một "cuộc đổi mới lần thứ hai" với chuyển đổi số, có mục tiêu cao hơn: xây dựng hạ tầng số, phát triển công nghệ số để tạo ra kinh tế số và xã hội số toàn diện. CĐS không thể làm nửa vời mà phải làm ngay lập tức và đồng bộ ở quy mô 100%.

Chuyển đổi số toàn diện và vai trò của Luật 

Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà là câu chuyện của toàn xã hội. Mục tiêu cao nhất của CĐS là xây dựng một xã hội số, nơi mọi người dân và doanh nghiệp đều được thụ hưởng thành quả phát triển.

Để tạo ra hành lang pháp lý vững chắc cho công cuộc này, Bộ Khoa học và Công nghệ đang khẩn trương soạn thảo Luật Chuyển đổi số. Đây được kỳ vọng là một đạo luật khung, lấp đầy các mảnh ghép còn thiếu và kết nối các luật liên quan khác, nhằm hình thành một khung kiến trúc Việt Nam số hoàn chỉnh. Luật này sẽ xác định rõ vai trò của Nhà nước trong việc dẫn dắt, tạo điều kiện và giám sát, đồng thời tạo ra các cơ chế quản lý dữ liệu, khung thể chế cho nền tảng và dịch vụ số, cũng như các quy định về tài chính, văn hóa số, phát triển nhân lực và an toàn không gian số.

Nền tảng vững chắc: Con người và thể chế đột phá 

Sự phát triển của KHCN, ĐMST và CĐS không thể tách rời khỏi yếu tố con người. Nguồn nhân lực chất lượng cao, đội ngũ tri thức tinh hoa và lực lượng doanh nhân sáng tạo chính là nền tảng vững chắc để Việt Nam làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Song song với đó, cần có những cơ chế, chính sách đột phá để khơi dậy khát vọng sáng tạo, gắn kết nghiên cứu với thực tiễn sản xuất. Việc Quốc hội thông qua Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng với việc hoàn thiện các luật quan trọng khác như Luật Công nghệ cao, Luật Chuyển giao công nghệ, Luật Sở hữu trí tuệ trong thời gian tới, cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc kiến tạo một hành lang pháp lý thuận lợi, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ.

Có thể thấy, những định hướng lớn được đưa ra tại Diễn đàn đã phác thảo một lộ trình đầy tham vọng nhưng cũng rất khả thi cho Việt Nam. Bằng cách lấy KHCN, ĐMST và CĐS làm động lực trung tâm, và với một tư duy đổi mới mạnh mẽ từ "tiếp thu" sang "làm chủ", Việt Nam đang bước những bước vững chắc trên con đường trở thành một quốc gia phát triển, thịnh vượng, và tự chủ. Để biến khát vọng này thành hiện thực, cần có sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và toàn dân, đặc biệt là việc xây dựng một nền móng vững chắc về thể chế và một tinh thần sẵn sàng cho những cuộc cách mạng lớn lao.

Hương Mi