Nhiều kết quả đột phá

Ngày 29/7, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức Đại hội đại biểu Đảng bộ lần thứ IX, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng đến dự và phát biểu chỉ đạo Đại hội.

Thông tin báo cáo tại Đại hội, cho biết, trong 5 năm qua, dưới sự lãnh đạo sâu sát của Đảng ủy Viện Hàn lâm, sự đoàn kết, đồng lòng, nỗ lực phấn đấu không ngừng của toàn thể cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và người lao động, Viện Hàn lâm KHCN Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển KHCN của đất nước.

Cụ thể, về nghiên cứu khoa học cơ bản và ứng dụng, Viện đã triển khai hiệu quả nhiều đề tài, dự án nghiên cứu trọng điểm quốc gia, tạo ra các kết quả khoa học có giá trị, được công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín, góp phần nâng cao vị thế khoa học của Việt Nam trên trường quốc tế.

Trong nhiệm kỳ 5 năm vừa qua, Viện đã công bố trên 12.000 công trình khoa học, trong đó số công trình công bố quốc tế là 8.400, tăng 73% so với nhiệm kỳ 2015-2020, vượt 10%/năm so với nghị quyết đề ra.

Viện Hàn lâm tiếp tục khẳng định vị thế liên ngành và đa ngành trong điều tra cơ bản. Các sản phẩm điều tra cơ bản của Viện Hàn lâm như: Cơ sở dữ liệu về biển đảo, thềm lục địa, các bộ bản đồ Atlas quốc gia, bộ số liệu và các dữ liệu điều tra về địa chất, biển, môi trường, động đất, năng lượng, đa dạng sinh học, các hợp chất thiên nhiên có hoạt tính sinh học... đã tạo lập căn cứ khoa học để cung cấp cho các ban, bộ, ngành, địa phương xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Công tác triển khai ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn có nhiều bước phát triển mới. Trong 5 năm qua, Viện Hàn lâm đã được cấp 292 bằng sở hữu trí tuệ, trong đó có 9 Bằng độc quyền sáng chế quốc tế, tăng 52% so với nhiệm kỳ trước, trung bình hằng năm tăng 9%, vượt so với nghị quyết đề ra (tăng 5%/năm).

Viện Hàn lâm không chỉ dẫn đầu mà còn chiếm thị phần lớn về Bằng sáng chế và giải pháp hữu ích của người Việt trong cả nước. Viện đã được tổ chức Clarivate (Vương Quốc Anh) trao tặng giải thưởng "Dẫn đầu đổi mới sáng tạo khu vực Nam Á và Đông Nam Á" năm 2021 và 2022.

Công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao có nhiều bước phát triển vượt bậc, gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và nghiên cứu khoa học, chất lượng đào tạo nguồn nhân lực không ngừng được nâng cao. Năm 2023, Trường Đại học USTH đã nhận chứng nhận kiểm định cơ sở đào tạo của tổ chức kiểm định quốc tế HCERES.

Đồng thời, Viện tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm đào tạo đại học, sau đại học hàng đầu về KHCN, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. Học viện KH&CN đã trở thành cơ sở đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ, sau tiến sĩ lớn của cả nước, gắn kết chặt chẽ giữa công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học của Viện Hàn lâm.

Triển khai các chương trình, nhiệm vụ cấp quốc gia, Viện đã hoàn thành đồng bộ các thành phần chính dự án trọng điểm Trung tâm Vũ trụ Việt Nam được chính phủ giao. Dự án "Xây dựng Bộ sưu tập mẫu vật quốc gia về thiên nhiên Việt Nam" đã thu thập, phân loại hơn 60.000 mẫu động vật, thực vật,…

"Những thành tựu trên là minh chứng rõ nét cho tinh thần lao động sáng tạo, sự cống hiến của các thế hệ nhà khoa học, cán bộ, đảng viên của Viện Hàn lâm KHCN, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước", Phó Thủ tướng khẳng định.

Bên cạnh những kết quả nổi bật, Đại hội cũng thẳng thắn nhìn nhận một số tồn tại, hạn chế: Một số lĩnh vực nghiên cứu chưa đồng đều, việc đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn còn chậm. Nguồn lực xã hội huy động cho nghiên cứu phát triển còn hạn chế. Công tác phát triển công nghệ chưa được chú trọng đồng đều ở các đơn vị.

Việc thu hút cán bộ trình độ cao, đặc biệt trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI, công nghệ vũ trụ, bán dẫn, đất hiếm... còn gặp nhiều khó khăn. Một số cán bộ trẻ có trình độ cao có xu hướng chuyển sang khu vực tư nhân do chênh lệch thu nhập.

Phấn đấu trở thành viện nghiên cứu hàng đầu khu vực

Phát biểu tại Đại hội, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng khẳng định, những thành tựu trên là minh chứng rõ nét cho tinh thần lao động sáng tạo, sự cống hiến của các thế hệ nhà khoa học, cán bộ, đảng viên của Viện Hàn lâm KHCN, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới đang tiếp tục chứng kiến những chuyển biến sâu sắc chưa từng có, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, KHCN được Đảng và Nhà nước xác định là quốc sách hàng đầu, là động lực và nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Thời gian vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành "bộ tứ trụ cột". Trong đó, Nghị quyết 57 là một nghị quyết có ý nghĩa chiến lược, kim chỉ nam cho sự phát triển KHCN nước nhà trong kỷ nguyên mới phát triển giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng của dân tộc. Đồng thời, Nghị quyết như một lời hiệu triệu mạnh mẽ, tạo luồng sinh khí mới, thúc đẩy sự phát triển toàn diện của đội ngũ tri thức, nhà khoa học của cả nước nói chung và của Viện Hàn lâm KHCN nói riêng.

Khẳng định Viện Hàn lâm KHCN Việt Nam có vị trí đặc biệt quan trọng, là tổ chức nghiên cứu KHCN đa ngành, đa lĩnh vực hàng đầu quốc gia, Phó Thủ tướng đề nghị trong nhiệm kỳ 2025-2030, Đảng bộ Viện Hàn lâm KHCN cần tập trung làm tốt công tác xây dựng Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của toàn Đảng bộ.

Cùng với đó tiếp tục tập trung nâng cao năng lực nghiên cứu KHCN; đầu tư phát triển nghiên cứu cơ bản, mở rộng các hướng nghiên cứu mới, đón đầu xu thế công nghệ của thế giới; phát triển công nghệ lõi và công nghệ nguồn để tạo nền tảng tri thức.

"Đặc biệt, cần quan tâm đến việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng 11 ngành công nghệ chiến lược mà Thủ tướng Chính phủ mới ban hành", Phó Thủ tướng lưu ý và cho rằng Viện cần đầu tư đồng bộ, hiện đại hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu, hướng tới các phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế, biến phòng thí nghiệm thành "vườn ươm" công nghệ.

Cũng theo Phó Thủ tướng, Viện phải đổi mới cách tiếp cận đáp ứng được xu thế mới và yêu cầu đặt ra của Đảng, Nhà nước; hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư cơ sở vật chất tốt. Từ đó, vươn lên làm những việc mới, việc khó, việc lớn, việc quan trọng.

Song song với đó, Viện cũng cần chú trọng xây dựng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học đầu ngành, các nhà khoa học trẻ tài năng; tạo cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, đặc biệt là các nhà khoa học người Việt Nam ở nước ngoài; xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, năng động, khuyến khích sáng tạo và đổi mới.

Đẩy mạnh hợp tác quốc tế và hội nhập KHCN; chủ động tham gia vào các mạng lưới nghiên cứu quốc tế, các chương trình khoa học lớn của thế giới cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng.

Phó Thủ tướng đề nghị, với bề dày  50 năm xây dựng và phát triển, Viện Hàn lâm KHCN đã khẳng định vị thế của mình và phát huy sứ mệnh trong việc lan toả, thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Trên nền tảng đó, Phó Thủ tướng đề nghị Viện Hàn lâm KHCN tiếp tục phát huy tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám thử, dám sai, tiên phong nghiên cứu cơ bản và phát triển công nghệ chiến lược, vượt qua mọi rào cản để tạo nên những bước đột phá trong nghiên cứu KHCN.

Quỳnh Trang