Trong thời gian gần đây, việc thực hiện nghĩa vụ bản quyền âm nhạc tại các quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại và các cơ sở kinh doanh dịch vụ tiếp tục là chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm của xã hội.

Bên cạnh sự đồng thuận về việc tôn trọng quyền của người sáng tạo, vẫn còn không ít băn khoăn được đặt ra:

“Tại sao tôi phải trả tiền khi mở nhạc cho khách nghe?”

“Khoản tiền đó được sử dụng như thế nào?”

“Tôi phải trả cho ai?”

“Vì sao có nhiều loại quyền và nhiều đơn vị cùng tham gia quản lý?”

Đây đều là những câu hỏi chính đáng và cần được giải thích một cách đầy đủ, minh bạch.

Âm nhạc là tài sản trí tuệ và có giá trị trong hoạt động kinh doanh

Khi một cá nhân mở nhạc để nghe trong phạm vi gia đình hoặc phục vụ nhu cầu thưởng thức cá nhân, đó là một câu chuyện khác với việc sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh.

Tại các quán cà phê, nhà hàng, khách sạn hay các điểm kinh doanh dịch vụ, âm nhạc không chỉ để nghe. Âm nhạc góp phần tạo không gian, nâng cao trải nghiệm khách hàng, thu hút khách đến và ở lại lâu hơn, từ đó góp phần tạo ra giá trị kinh doanh.

Cũng giống như điện, nước, internet hay các dịch vụ phục vụ hoạt động kinh doanh khác, âm nhạc là một yếu tố có giá trị và việc khai thác giá trị đó cần tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của những người đã sáng tạo, đầu tư và sản xuất ra sản phẩm âm nhạc.

Đằng sau một bài hát là sự đóng góp của nhiều chủ thể khác nhau như tác giả, người viết lời, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, đơn vị đầu tư sản xuất và các chủ sở hữu quyền theo quy định của pháp luật.

Khi tác phẩm và bản ghi được khai thác trong môi trường kinh doanh, các chủ thể quyền có quyền được hưởng lợi ích hợp pháp từ việc sử dụng các tài sản trí tuệ đó.

Khoản tiền bản quyền đi về đâu?

Đây có lẽ là vấn đề được người sử dụng quan tâm nhiều nhất.

Trên thực tế, khoản tiền thu được từ việc cấp phép sử dụng quyền không phải là nguồn thu để các tổ chức quản lý tập thể quyền sở hữu cho riêng mình.

Theo chức năng được pháp luật quy định, các tổ chức quản lý tập thể quyền có trách nhiệm đại diện cho các chủ sở hữu quyền trong phạm vi được ủy quyền, thực hiện cấp phép, thu tiền sử dụng quyền và phân phối lại cho các chủ thể quyền theo quy định.

Nói cách khác, các tổ chức này đóng vai trò là cầu nối giữa người sử dụng và những người sáng tạo, giúp việc khai thác và sử dụng tác phẩm diễn ra một cách hợp pháp, minh bạch và hiệu quả hơn.

Mục tiêu cuối cùng của dòng tiền bản quyền là quay trở lại với những người đã sáng tạo, đầu tư và tạo ra các sản phẩm âm nhạc được xã hội sử dụng.

Vì sao việc cấp phép đôi khi còn phức tạp?

Một thực tế ít người biết là một bài hát không chỉ có một loại quyền duy nhất.

Để một bản nhạc đến được với công chúng, có thể tồn tại đồng thời nhiều nhóm quyền khác nhau như quyền tác giả đối với phần nhạc và lời, quyền của người biểu diễn, quyền của nhà sản xuất bản ghi âm và các quyền liên quan khác theo quy định của pháp luật.

Chính vì vậy, tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, có thể tồn tại nhiều tổ chức đại diện cho các nhóm quyền khác nhau.

Đây không phải là sự chồng chéo bất hợp lý mà phản ánh thực tế rằng một sản phẩm âm nhạc là kết quả của sự đóng góp từ nhiều chủ thể quyền khác nhau.

Tuy nhiên, từ góc độ người sử dụng, điều được mong đợi nhất vẫn là một quy trình đơn giản hơn, minh bạch hơn và thuận tiện hơn.

Người sử dụng mong muốn điều gì?

Trên thực tế, phần lớn các cơ sở kinh doanh không phản đối việc thực hiện nghĩa vụ bản quyền nếu quyền và nghĩa vụ của các bên được giải thích rõ ràng.

Điều mà người sử dụng quan tâm là họ đang trả tiền cho những quyền nào, trả cho ai, được cấp phép trong phạm vi nào và liệu có phát sinh thêm các nghĩa vụ khác hay không.

Đó cũng là lý do việc tăng cường phối hợp giữa các tổ chức quản lý tập thể quyền, chuẩn hóa dữ liệu và ứng dụng công nghệ đang trở thành xu hướng tất yếu trên thế giới.

Mục tiêu không chỉ là bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo mà còn giúp người sử dụng thực hiện nghĩa vụ của mình một cách thuận tiện, minh bạch và an tâm hơn.

Cần sự phối hợp giữa các tổ chức quản lý tập thể quyền

Trong bối cảnh kinh tế số và công nghiệp sáng tạo phát triển mạnh mẽ, việc mỗi tổ chức quản lý một nhóm quyền riêng là điều bình thường. Tuy nhiên, nhu cầu của người sử dụng lại là được tiếp cận một cơ chế tuân thủ đơn giản và hiệu quả.

Vì vậy, tăng cường phối hợp giữa các tổ chức quản lý tập thể quyền, chia sẻ dữ liệu, kết nối quy trình và ứng dụng công nghệ được xem là hướng đi cần thiết trong thời gian tới.

Khi các tổ chức đại diện quyền phối hợp chặt chẽ hơn, người sử dụng sẽ giảm bớt các thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và dễ dàng tiếp cận các dịch vụ cấp phép hợp pháp hơn.

Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia thúc đẩy nhằm cân bằng lợi ích giữa người sáng tạo và người sử dụng.

Nền tảng LECOCE và vai trò hỗ trợ tuân thủ bản quyền

Xuất phát từ nhu cầu đó, nền tảng LECOCE do Trung tâm Quyền và Giải pháp Tài sản số vận hành được xây dựng với định hướng trở thành giải pháp hỗ trợ tuân thủ quyền sở hữu trí tuệ và quyền liên quan trong môi trường số.

Thông qua nền tảng LECOCE, các cơ sở kinh doanh có thể được hỗ trợ tiếp cận thông tin, hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ bản quyền, kết nối với các tổ chức đại diện quyền và từng bước đơn giản hóa quá trình tuân thủ.

Điều tạo nên sự khác biệt của LECOCE không nằm ở việc thu phí hay cấp phép, mà nằm ở vai trò kết nối và hỗ trợ thực thi trong hệ sinh thái quyền đã được hình thành hợp pháp.

Thông qua cơ chế phối hợp với các tổ chức quản lý tập thể quyền và hoạt động triển khai theo cơ chế ủy quyền của hệ thống quản lý tập thể quyền, LECOCE hỗ trợ người sử dụng tiếp cận thông tin, thực hiện nghĩa vụ bản quyền và kết nối với các chủ thể quyền theo một quy trình thuận tiện hơn.

LECOCE không thay thế vai trò của các tổ chức quản lý tập thể quyền, không đại diện cho các chủ sở hữu quyền ngoài phạm vi được pháp luật và các cơ chế ủy quyền cho phép, cũng không làm thay chức năng cấp phép của các tổ chức quản lý tập thể quyền.

Vai trò của LECOCE là hỗ trợ triển khai, hỗ trợ kết nối, hỗ trợ tuân thủ và thúc đẩy ứng dụng công nghệ nhằm giảm bớt những khó khăn mà người sử dụng đang gặp phải trong quá trình thực hiện nghĩa vụ bản quyền.

Trong tương lai, cùng với sự phát triển của tài sản trí tuệ số, tài sản số và nền kinh tế sáng tạo, các mô hình kết nối giữa tổ chức quản lý tập thể quyền, nền tảng công nghệ và đơn vị hỗ trợ thực thi sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng môi trường sử dụng tác phẩm hợp pháp, minh bạch và hiệu quả.

Tôn trọng bản quyền là tôn trọng giá trị sáng tạo

Bản quyền không phải là câu chuyện riêng của nghệ sĩ, nhạc sĩ hay nhà sản xuất âm nhạc.

Đó là nền tảng để duy trì hệ sinh thái sáng tạo, khuyến khích đầu tư cho các sản phẩm văn hóa và thúc đẩy sự phát triển của kinh tế sáng tạo.

Khi quyền được tôn trọng, người sáng tạo có thêm động lực để tiếp tục sáng tạo. Khi người sử dụng được hỗ trợ thực hiện nghĩa vụ một cách thuận tiện và minh bạch, môi trường kinh doanh cũng trở nên lành mạnh và bền vững hơn.

Mục tiêu cuối cùng không phải là thu tiền bản quyền, mà là xây dựng một môi trường mà ở đó giá trị sáng tạo được tôn trọng, quyền lợi của các bên được bảo đảm và việc sử dụng âm nhạc diễn ra một cách văn minh, hợp pháp và có lợi cho toàn bộ hệ sinh thái sáng tạo.

Lê Thị Minh Hằng