Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến sự nghiệp phát triển văn hóa và con người Việt Nam. Trong quá trình phát triển, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, tỉnh Quảng Ninh luôn đặt nhiệm vụ ưu tiên đó là phát triển văn hóa, con người, coi đây là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, động lực phát triển của tỉnh, của đất nước.

Giá trị nền tảng, nội sinh

Để định hướng kịp thời con đường phát triển của nền văn hóa dân tộc trên cơ sở tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, những năm qua, Đảng ta đã ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết, kết luận quan trọng về vai trò, vị trí của văn hóa. Đặc biệt, Văn kiện Đại hội XIII, Đảng ta xác định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội”. Đây là lần đầu tiên trong Văn kiện Đại hội, Đảng ta đề cập toàn diện và sâu sắc đến lĩnh vực văn hóa, từ chủ đề Đại hội đến các quan điểm, mục tiêu, định hướng lớn, nhiệm vụ trọng tâm, đột phá chiến lược.

Bám sát chủ trương của Đảng, trong suốt chiều dài lịch sử, đặc biệt là chặng đường 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Quảng Ninh luôn xem trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tiến bộ, thống nhất trong đa dạng của một vùng văn hóa giàu có và hội tụ nhiều giá trị cao đẹp; tạo môi trường để con người phát triển toàn diện với điều kiện vật chất, tinh thần phong phú; xây dựng con người Quảng Ninh theo hướng kết tinh những phẩm chất tốt đẹp về trí tuệ, sức khỏe, lòng nhân ái.

Nghị quyết Đại hội XV của Đảng bộ tỉnh xác định: “Xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh gắn với thu hẹp nhanh khoảng cách giàu nghèo và chênh lệch vùng miền” là một trong ba khâu đột phá. Quảng Ninh là một trong số ít các địa phương của cả nước ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển văn hóa - Nghị quyết số 11-NQ/TU (ngày 9/3/2018) của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh “Về xây dựng, phát triển văn hoá, con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững” và tiếp tục được bổ sung, phát triển trong Nghị quyết số 17-NQ/TU (ngày 30/10/2023) của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về “Xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững”.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 17-NQ/TU đã định vị 6 giá trị đặc trưng của tỉnh Quảng Ninh “Thiên nhiên tươi đẹp, Văn hóa đặc sắc, Xã hội văn minh, Hành chính minh bạch, Kinh tế phát triển, Nhân dân hạnh phúc” và hệ giá trị con người Quảng Ninh với 8 phẩm chất “Bản lĩnh, Tự cường, Kỷ cương, Đoàn kết, Nghĩa tình, Hào sảng, Sáng tạo, Văn minh”. Hệ giá trị của tỉnh và hệ giá trị con người được đúc rút, kết tinh từ thực tiễn, từ công sức của các thế hệ người dân Quảng Ninh trong quá trình lao động, sản xuất và xây dựng quê hương.

Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh tiếp tục đưa nội dung: “Phát triển văn hóa, con người, xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, gắn với xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm, kinh tế đô thị” là khâu đột phá, là một trong năm nhiệm vụ trọng tâm của nhiệm kỳ 2025-2030.

Điều đó cho thấy, phát triển văn hóa, con người là nhiệm vụ xuyên suốt, trọng tâm ở mọi thời điểm nhằm xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc, tạo động lực nội sinh cho sự phát triển bền vững của tỉnh và đất nước.

Bảo tồn di sản, làm giàu đời sống tinh thần của nhân dân

Toàn tỉnh hiện có 641 di tích, trong đó có 8 di tích quốc gia đặc biệt, 56 di tích quốc gia, 101 di tích cấp tỉnh cùng 362 di sản văn hóa phi vật thể. Công tác bảo tồn di tích, danh thắng được tỉnh luôn quan tâm dành nhiều nguồn lực. Từ năm 2023 đến nay, tỉnh đầu tư gần 3.000 tỷ đồng để tu bổ, tôn tạo hàng trăm di tích. Tỉnh tiếp tục định vị, phát huy giá trị du lịch Quảng Ninh gắn với Di sản - Kỳ quan Thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, Di sản văn hóa thế giới Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc gắn với phát huy giá trị thiên nhiên, văn hóa vùng Vịnh Bái Tử Long, vùng biển đảo Vân Đồn - Cô Tô... Đồng thời, tổ chức thực hiện Đề án phát triển Quảng Ninh trở thành trung tâm du lịch kết nối khu vực và thế giới đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Đề án phát triển thí điểm kinh tế ban đêm tại một số địa bàn trọng điểm về du lịch…

Với nền tảng giá trị văn hóa phong phú, thời gian qua tỉnh Quảng Ninh chủ trì tổ chức và trở thành địa điểm uy tín tổ chức các sự kiện văn hóa, giải trí, giải thi đấu thể thao cấp tỉnh, cấp quốc gia và quốc tế. Trong năm 2025, Quảng Ninh cũng diễn ra nhiều sự kiện, hoạt động văn hóa sôi nổi, ấn tượng, lan tỏa giá trị của vùng đất giàu truyền thống với nhiều nét văn hóa đặc trưng, như: Lễ hội Yên Tử, Hội đền Cửa Ông, Hội làng Bằng Cả, Lễ hội Tiên Công, Lễ hội Sóng Mun, Lễ hội truyền thống Vân Đồn, Lễ hội xuống đồng, Lễ hội truyền thống Vân Đồn, Lễ hội đình Đồng Đình và Ngày hội Văn hóa, thể thao dân tộc Tày Tiên Yên… Các lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu thụ hưởng văn hóa, tinh thần của người dân địa phương mà còn tạo sự lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống của vùng đất mỏ đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Chị Nguyễn Thị Thúy (TP Hà Nội) cho biết: Quảng Ninh mùa nào cũng đẹp, hấp dẫn. Không chỉ nổi bật với du lịch biển mà Quảng Ninh mùa xuân rất nhiều lễ hội đặc sắc. Nhất là ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Có cơ hội được tham gia Ngày hội Văn hóa thể thao dân tộc Tày tại Tiên Yên, tôi được khám phá nét văn hóa đặc trưng của đồng bào như thi đẩy gậy, kéo co, đua mảng trên sông và làm các loại bánh, trưng bày mâm cỗ của người Tày. Hoạt động ấy mang đến một sức sống mới vui tươi, thêm thắt chặt tình đoàn kết giữa cộng đồng các dân tộc.

Năm 2025, tỉnh cũng tổ chức nhiều sự kiện lớn, như: Đại lễ tưởng niệm Phật hoàng Trần Nhân Tông và đón nhận bằng Di sản văn hóa thế giới cho Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc; chương trình nghệ thuật chào mừng Giáng sinh; Ngày hội lữ hành toàn quốc lần thứ I; Festival du thuyền Hạ Long; Chương trình: Concert “Quảng Ninh - Đất mỏ anh hùng”; “Hạ Long concert 2025”... cùng các hoạt động văn hóa, thể thao, nhất là dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026... Qua đó, tiếp tục phát huy giá trị văn hóa vùng miền, góp phần tạo sự đoàn kết, gắn bó các dân tộc trong tỉnh, tiếp tục lan tỏa giá trị văn hóa các vùng miền trong tỉnh.

Bà Lê Thị Ngát (phường Hồng Gai) cho biết: Tôi tự hào là công dân của Quảng Ninh, vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử. Điều đáng phấn khởi là những giá trị văn hóa luôn được cán bộ, đảng viên, người dân chung tay gìn giữ và phát huy. Thời gian khó đã qua, Quảng Ninh hôm nay phát triển mạnh mẽ, văn hóa luôn được gìn giữ, bảo tồn, đó là giá trị, là sức mạnh Vùng mỏ mà chắc chắn người dân Quảng Ninh ai cũng tự hào.

Đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân không ngừng được nâng cao. Những năm qua, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được nhân dân toàn tỉnh tích cực hưởng ứng. Tỷ lệ gia đình văn hóa, tỷ lệ khu dân cư văn hóa giữ vững hàng năm từ 95-96%; 100% các khu dân cư xây dựng hương ước, quy ước phù hợp với tình hình mới… Qua đó, góp phần củng cố nền tảng văn hóa vững chắc, hun đúc nên bản sắc riêng có của con người Quảng Ninh với các đặc trưng “Bản lĩnh, Tự cường, Kỷ cương, Đoàn kết, Nghĩa tình, Hào sảng, Sáng tạo, Văn minh” phù hợp với xu thế thời đại.

Nguyễn Huế