Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 481/TB-VPCP ngày 14/9/2026, thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại buổi làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn ngành điện tử, bán dẫn.

Nhập khẩu đầu vào lớn, giá trị gia tăng trong nước còn hạn chế

Theo kết luận, trong bối cảnh kinh tế thế giới năm 2026 tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp, cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, chính sách thương mại và thuế quan của Hoa Kỳ cùng một số nền kinh tế lớn có nhiều điều chỉnh, hoạt động sản xuất, xuất khẩu vẫn là những động lực tăng trưởng chủ yếu của Việt Nam.

Tuy nhiên, số liệu do Bộ Công Thương báo cáo cho thấy một số vấn đề cần được tập trung xử lý trong ngành điện tử.

Đáng chú ý, giá trị nhập khẩu linh kiện, nguyên vật liệu và thiết bị đầu vào lớn hơn nhiều so với giá trị xuất khẩu trong cùng kỳ, dẫn tới tình trạng nhập siêu cục bộ ở nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, cũng như tại một số doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, ngành điện tử vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn cung linh kiện, nguyên vật liệu và công nghệ từ nước ngoài, trong khi giá trị gia tăng tạo ra trong nước còn hạn chế. Sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng cũng chưa cao.

Phó Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành tập trung giải quyết đồng bộ những vấn đề này nhằm nâng cao năng lực nội tại, tính tự chủ và sức chống chịu của ngành điện tử trước biến động thương mại quốc tế, đồng thời thúc đẩy xuất khẩu điện tử, bán dẫn và góp phần hạn chế nhập siêu trong những tháng cuối năm 2026.

Làm rõ cơ cấu nhập khẩu của doanh nghiệp nhập siêu lớn

Theo yêu cầu của Phó Thủ tướng, Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương và hiệp hội làm việc với các doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là những doanh nghiệp nhập siêu lớn.

Nội dung cần làm rõ gồm cơ cấu, mục đích nhập khẩu và mức độ phục vụ sản xuất, xuất khẩu, qua đó có giải pháp phù hợp, đẩy nhanh hoạt động sản xuất và xuất khẩu sản phẩm. Nhiệm vụ này được yêu cầu hoàn thành trong tháng 9/2026.

Bộ Công Thương đồng thời được giao rà soát, cập nhật danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên cho ngành điện tử, tập trung vào những linh kiện, vật liệu có nhu cầu lớn và có khả năng nội địa hóa.

Cùng với đó là nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo chuỗi, theo sản phẩm thay cho hỗ trợ dàn trải, đơn lẻ; tăng cường cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với biến động thương mại quốc tế; hướng dẫn về quy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại và khai thác hiệu quả các FTA thế hệ mới.

Bộ Công Thương cũng phải đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nguồn cung đầu vào, đồng thời xây dựng chương trình kết nối, phát triển nhà cung cấp Việt Nam cho các tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ trong và ngoài nước theo từng chuỗi sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu của doanh nghiệp.

Một nhiệm vụ đáng chú ý khác là rà soát, báo cáo Thủ tướng Chính phủ việc thay thế Quyết định số 10/2017/QĐ-TTg ngày 3/4/2017 về Quy chế quản lý và thực hiện Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ. Định hướng là hoàn thiện cơ chế triển khai chương trình, trong đó nghiên cứu đặt hàng nhiệm vụ hằng năm, bảo đảm rõ nhiệm vụ, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện. Thời hạn hoàn thành là tháng 10/2026.

Chính sách thuế phải khuyến khích nội địa hóa

Đối với Bộ Tài chính, Phó Thủ tướng yêu cầu tổng hợp, rà soát, xử lý theo thẩm quyền các kiến nghị về ưu đãi thuế đối với sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử và công nghiệp hỗ trợ.

Chính sách thuế đối với máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ đầu tư, mở rộng sản xuất điện tử, bán dẫn cần được rà soát kỹ, gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và định hướng phát triển các ngành công nghiệp chiến lược.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương rà soát, đề xuất chính sách thuế theo hướng vừa khuyến khích sản xuất trong nước đối với những linh kiện, sản phẩm đã có khả năng sản xuất, vừa tạo thuận lợi cho nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu mà trong nước chưa đáp ứng được. Nhiệm vụ này cũng được yêu cầu hoàn thành trong tháng 10/2026.

Cùng với chính sách thuế, việc kiểm soát hoạt động nhập khẩu được đặt ra theo hướng tăng cường chuyển đổi số, hoàn thiện và kết nối cơ sở dữ liệu xuất nhập khẩu, phục vụ phân tích, cảnh báo sớm, quản trị rủi ro và theo dõi tình hình nhập siêu.

Cơ quan chức năng được yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát trị giá hải quan đối với linh kiện, nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất, gia công, lắp ráp điện tử, điện thoại, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm gian lận thương mại, chuyển giá và các hành vi vi phạm nếu có.

Tập trung làm chủ công nghệ lõi, thúc đẩy R&D

Phó Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nền trong các lĩnh vực bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa.

Bộ được yêu cầu đánh giá thực chất mức độ tham gia và giá trị Việt Nam tạo ra trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao vị thế, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Các nhiệm vụ phát triển công nghệ lõi ngành điện tử, bán dẫn cũng cần được khẩn trương triển khai, nhất là trong thiết kế vi mạch, vật liệu bán dẫn, đóng gói, kiểm thử. Các chương trình khoa học, công nghệ trọng điểm được yêu cầu gắn với danh mục sản phẩm, linh kiện có khả năng nội địa hóa.

Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các Bộ, ngành liên quan nghiên cứu cơ chế ưu đãi đối với doanh nghiệp đầu tư R&D, sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử trong nước; đẩy mạnh bảo hộ sở hữu trí tuệ, đăng ký sáng chế; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phù hợp thông lệ quốc tế, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ưu tiên sản phẩm, linh kiện có khả năng thay thế nhập khẩu

Theo kết luận, phát triển nguồn nhân lực cũng là một nhiệm vụ quan trọng. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ được yêu cầu đẩy mạnh đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực thiết kế vi mạch, bán dẫn, điện tử, tự động hóa và vật liệu; tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia và nhân lực chất lượng cao.

Việc liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần được thúc đẩy trong đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Trọng tâm là ưu tiên các sản phẩm, linh kiện có khả năng thay thế nhập khẩu và tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao nghiên cứu, ban hành theo thẩm quyền hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền chính sách tín dụng phù hợp cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ điện tử, doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, tự động hóa và chuyển đổi số.

Trong đó, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn tiếp cận vốn; đồng thời theo dõi sát tác động của tỷ giá và chính sách tiền tệ tới hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu ngành điện tử.

Doanh nghiệp FDI được yêu cầu mở rộng nhà cung cấp Việt Nam

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu theo dõi sát tình hình sản xuất, đơn hàng và xuất khẩu của các doanh nghiệp chủ lực; đôn đốc đưa các dự án, nhà máy, nguyên liệu và thiết bị đã nhập khẩu vào sản xuất, xuất khẩu.

Các địa phương cũng cần rà soát những yêu cầu của thị trường nhập khẩu mà doanh nghiệp trên địa bàn chưa đáp ứng, tập trung hỗ trợ về kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và hồ sơ kỹ thuật; chủ động cung cấp thông tin về thị trường, hàng rào kỹ thuật và cơ hội từ các FTA.

Với VCCI, yêu cầu đặt ra là chủ động nắm bắt, tổng hợp, phân loại khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp, kiến nghị rõ vấn đề, cơ quan xử lý và giải pháp, tập trung vào những trở ngại đối với sản xuất, xuất khẩu, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tham gia chuỗi cung ứng.

Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam được yêu cầu thực sự trở thành đầu mối liên kết của ngành, kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước; xây dựng cơ chế kết nối cung, cầu, xác định rõ sản phẩm, linh kiện, vật liệu và công đoạn có khả năng nội địa hóa để tập trung phát triển.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh hiệp hội không chỉ phản ánh khó khăn mà cần đồng hành giải quyết khó khăn cùng các Bộ, cơ quan và doanh nghiệp; định kỳ tổng hợp, phân loại vướng mắc và đề xuất cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Đối với doanh nghiệp FDI, yêu cầu được đặt ra là chủ động tham gia phát triển hệ sinh thái điện tử tại Việt Nam, mở rộng danh sách nhà cung cấp Việt Nam, chia sẻ tiêu chuẩn, quy trình quản lý chất lượng, đào tạo nhân lực và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, doanh nghiệp trong nước phải chủ động nâng cấp năng lực công nghệ, quản trị chất lượng, tự động hóa, chuyển đổi số, R&D và nhân lực, từng bước chuyển từ các công đoạn có giá trị gia tăng thấp sang sản xuất linh kiện, vật liệu và những khâu có hàm lượng công nghệ cao hơn.

Gắn nhập khẩu với năng lực sản xuất và xuất khẩu

Một yêu cầu xuyên suốt trong kết luận là phải gắn chặt nhập khẩu với sản xuất và xuất khẩu. Doanh nghiệp cần sử dụng hiệu quả nguyên liệu, máy móc, thiết bị nhập khẩu, nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng đầu vào, bảo đảm hoạt động nhập khẩu thực sự tạo ra năng lực sản xuất, giá trị gia tăng và kim ngạch xuất khẩu tại Việt Nam.

Các doanh nghiệp được khuyến khích đẩy mạnh R&D, đổi mới và làm chủ công nghệ, ưu tiên những lĩnh vực có tiềm năng như thiết kế vi mạch, đóng gói, kiểm thử, linh kiện và vật liệu điện tử, thiết bị điện tử, tự động hóa, AI, máy chủ và thiết bị phục vụ trung tâm dữ liệu.

Đồng thời, doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm các quy định về xuất xứ, hải quan và thương mại quốc tế, không để xảy ra chuyển tải bất hợp pháp hoặc lợi dụng Việt Nam để né tránh các biện pháp phòng vệ thương mại, qua đó bảo vệ uy tín của doanh nghiệp và ngành điện tử Việt Nam.

Riêng các doanh nghiệp có kim ngạch nhập khẩu, nhập siêu lớn được yêu cầu chủ động làm việc với Bộ Công Thương, địa phương và hiệp hội, làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu và mức độ đóng góp cho sản xuất, xuất khẩu.

Các doanh nghiệp này đồng thời cần xây dựng kế hoạch nâng cao giá trị gia tăng, phát triển nhà cung cấp trong nước và từng bước cải thiện cán cân thương mại.

Những yêu cầu trên được đặt trong mục tiêu phát triển thương mại cân bằng, bền vững, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng "hai con số" của cả nước và nâng cao năng lực tự chủ, sức chống chịu của ngành điện tử, bán dẫn Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Quỳnh Trang