Upcycling hàng hiệu là gì?

Upcycling hàng hiệu (tái chế nâng cấp) là quá trình sáng tạo biến đổi quần áo, phụ kiện xa xỉ cũ, lỗi mốt hoặc hư hỏng thành các sản phẩm mới độc đáo, có giá trị thẩm mỹ và giá trị sử dụng cao hơn.

Khác với tái chế thông thường, phương pháp này tận dụng nguyên liệu cao cấp sẵn có để tạo ra xu hướng thời trang bền vững độc bản và mang đậm dấu ấn cá nhân.

Phán quyết mang tính bước ngoặt tại Hàn Quốc

Tòa án Tối cao Hàn Quốc vừa đưa ra một phán quyết mang tính bước ngoặt, lần đầu tiên làm rõ rằng việc chỉnh sửa, cải tạo hàng hóa mang nhãn hiệu nổi tiếng cho mục đích sử dụng cá nhân chưa chắc đã cấu thành hành vi “sử dụng nhãn hiệu” theo luật và vì vậy không mặc nhiên bị coi là xâm phạm.

Phán quyết được đưa ra trong vụ tranh chấp giữa nhà mốt Pháp Louis Vuitton và một cá nhân cung cấp dịch vụ cải tạo túi xách. Quyết định này được giới chuyên môn đánh giá có thể định hình lại ranh giới giữa quyền sở hữu tài sản của người tiêu dùng và quyền kiểm soát thương hiệu của chủ sở hữu nhãn hiệu.

 Bối cảnh vụ việc 

Tòa án Tối cao Hàn Quốc xem xét vụ việc sau khi các cấp tòa trước đó tuyên bất lợi cho bị đơn.

Trong giai đoạn 2017 đến 2021, ông Lee Kyung-han nhận các đơn đặt hàng từ khách hàng, tháo rời những chiếc túi Louis Vuitton đã qua sử dụng và tái chế chất liệu để tạo thành túi xách, ví mới theo yêu cầu, thu phí dịch vụ. Năm 2022, Louis Vuitton khởi kiện, cho rằng các sản phẩm sau khi cải tạo vẫn mang nhãn hiệu của hãng và do đó xâm phạm quyền nhãn hiệu.

Tòa án quận trung tâm Seoul và Tòa án cấp cao về sở hữu trí tuệ trước đó đều đứng về phía Louis Vuitton. Các tòa này tập trung vào việc liệu những sản phẩm được tái cấu trúc có phải là “hàng hóa mới” hay không, từ đó kết luận rằng hoạt động của ông Lee cấu thành hành vi sử dụng nhãn hiệu theo Luật Nhãn hiệu Hàn Quốc. Bị đơn sau đó kháng cáo lên Tòa án Tối cao.

 Làm rõ khái niệm “sử dụng cá nhân” và “sử dụng nhãn hiệu”

Trong phán quyết ngày 25/2, Tòa án Tối cao đã tiếp cận vấn đề theo hướng hẹp hơn về khái niệm “sử dụng nhãn hiệu”.

Theo đó, khi một thợ may hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ chỉnh sửa sản phẩm theo yêu cầu của chủ sở hữu hợp pháp và trả lại sản phẩm đã hoàn thiện để người này sử dụng cho mục đích cá nhân, hành vi đó không cấu thành “sử dụng nhãn hiệu” theo nghĩa thương mại, điều kiện tiên quyết để xác định xâm phạm.

Đáng chú ý, Tòa nhấn mạnh rằng việc thu phí công lao động không tự động biến hoạt động dịch vụ thành hành vi sử dụng nhãn hiệu theo luật định.

Cách tiếp cận này khác với lập luận của các cấp tòa dưới, vốn đặt trọng tâm vào việc sản phẩm sau cải tạo có được xem là “mới” hay không. Thay vào đó, Tòa án Tối cao chuyển trọng tâm sang yếu tố thương mại, tức bị đơn có thực sự sử dụng nhãn hiệu với tư cách một dấu hiệu kinh doanh hay không.

 Không phải “chiến thắng tuyệt đối” cho giới upcycling 

Dù mở ra không gian pháp lý nhất định cho hoạt động cải tạo hàng hiệu, Tòa án Tối cao cũng cảnh báo rằng ranh giới có thể bị vượt qua trong nhiều trường hợp.

Cụ thể, nếu đơn vị cung cấp dịch vụ sản xuất và bán các sản phẩm đã cải tạo như hàng hóa thương mại của riêng mình, hành vi đó có thể cấu thành xâm phạm. Ngoài ra, Tòa đề cập đến “các tình huống đặc biệt” có thể dẫn đến vi phạm, tùy thuộc vào bối cảnh và chi tiết yêu cầu cải tạo, ai là người quyết định mục đích, hình thức, số lượng sản phẩm, bản chất khoản thù lao nhận được và nguồn gốc vật liệu sử dụng. Gánh nặng chứng minh thuộc về chủ sở hữu nhãn hiệu.

Tòa cũng lưu ý, nếu chủ sở hữu hàng xa xỉ yêu cầu cải tạo không nhằm mục đích sử dụng cá nhân mà để bán lại trên thị trường, và bên cung cấp dịch vụ biết hoặc đáng lẽ phải biết điều đó có thể dẫn tới xâm phạm, thì họ có thể phải chịu trách nhiệm liên đới.

Vụ việc hiện được trả lại cho Tòa án cấp cao về sở hữu trí tuệ để xét xử lại theo định hướng mới này.

 Xu hướng thực thi quyền sở hữu trí tuệ ngày càng quyết liệt 

Đây là phán quyết đầu tiên của Tòa án Tối cao Hàn Quốc trực tiếp giải quyết vấn đề liệu việc “custom” hay upcycling hàng hiệu có cấu thành xâm phạm nhãn hiệu hay không. Tòa thừa nhận vụ việc đang được theo dõi chặt chẽ tại Mỹ, châu Âu và Nhật Bản, và có thể tạo ra ảnh hưởng đáng kể.

Phán quyết này được cho là tương tự với một quyết định trước đó của Tòa án Tối cao Liên bang Thụy Sĩ trong vụ việc liên quan đến đồng hồ Rolex đã qua chỉnh sửa.

Bối cảnh rộng hơn cho thấy các thương hiệu thời trang, đồng hồ và đồ thể thao đang ngày càng chủ động trong việc bảo vệ quyền nhãn hiệu, đặc biệt khi đối mặt với các mô hình kinh doanh dựa trên học thuyết “bán lần đầu”, nguyên tắc cho phép bán lại sản phẩm chính hãng sau khi đã được đưa ra thị trường một cách hợp pháp.

Tuy nhiên, khi sản phẩm bị thay đổi đáng kể đến mức trở thành một hàng hóa thương mại khác biệt, nhiều tòa án trên thế giới cho rằng cơ chế “cạn quyền” không còn được áp dụng.

 Xung đột giữa kinh tế tuần hoàn và quyền kiểm soát thương hiệu 

Vụ việc cũng phản ánh cuộc tranh luận chính sách rộng hơn giữa mục tiêu phát triển bền vững và quyền kiểm soát thương hiệu.

Giới upcycling thường viện dẫn yếu tố giảm thiểu rác thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn để biện minh cho việc tháo rời và tái chế hàng xa xỉ. Trong khi đó, các thương hiệu lập luận rằng dù xuất phát từ sản phẩm chính hãng, hàng hóa sau khi chỉnh sửa không còn bảo đảm chất lượng ban đầu, có thể làm suy giảm hình ảnh và uy tín gắn với nhãn hiệu nổi tiếng.

Bằng cách phân định rạch ròi giữa cải tạo phục vụ mục đích cá nhân và thương mại hóa sản phẩm đã cải tạo, Tòa án Tối cao Hàn Quốc được cho là đã thiết lập một thế cân bằng mới. Người tiêu dùng vẫn có quyền đáng kể trong việc định đoạt tài sản hợp pháp của mình, kể cả với hàng xa xỉ. Đồng thời, các chủ sở hữu nhãn hiệu vẫn duy trì công cụ pháp lý để ngăn chặn hoạt động thương mại hóa gây nhầm lẫn hoặc khai thác trái phép giá trị thương hiệu.

Phán quyết này một lần nữa cho thấy, luật nhãn hiệu không phải là công cụ trao cho chủ sở hữu quyền kiểm soát tuyệt đối sau bán hàng, nhưng cũng không đứng ngoài khi hoạt động cải tạo chuyển hóa thành kinh doanh dựa trên uy tín của thương hiệu.   

Theo thefashionlaw