Bộ Kinh tế và Du lịch UAE vừa công bố Hướng dẫn về quản lý tập thể quyền trong lĩnh vực âm nhạc, thiết lập khuôn khổ cho việc cấp phép và quản lý tập thể các quyền âm nhạc tại nước này. Từ tháng 12/2026, biểu phí liên quan sẽ được áp dụng đối với hoạt động sử dụng âm nhạc thương mại trong nhiều lĩnh vực.

Trong nhiều năm, UAE đã có khung pháp lý công nhận quyền tác giả và các quyền liên quan trong lĩnh vực âm nhạc. Tuy nhiên, vấn đề khó khăn hơn nằm ở khâu thực thi, làm thế nào để cấp phép hiệu quả cho hàng nghìn doanh nghiệp sử dụng âm nhạc, đồng thời bảo đảm tiền bản quyền đến được với các tác giả và chủ thể quyền.

UAE đang từng bước xây dựng hạ tầng cần thiết để giải quyết vấn đề này.

Sự chú ý trước mắt có thể tập trung vào khoản phí mà doanh nghiệp phải trả. Tuy nhiên, biểu phí chỉ là một phần của thay đổi. Điểm đáng chú ý hơn là việc hình thành một hệ thống quản lý tập thể quyền âm nhạc có khả năng vận hành trên thực tế.

Đối với nghệ sĩ, nhà soạn nhạc, người biểu diễn, nhà sản xuất và nhà xuất bản, cơ chế này tạo thêm con đường thực tế để cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền. Với các doanh nghiệp sử dụng âm nhạc, hệ thống mới cung cấp phương thức có tổ chức hơn để tiếp cận và thực hiện các quyền cần thiết.

Đây được xem là bước tiến tiếp theo trong quá trình UAE hoàn thiện hệ thống quyền tác giả và phát triển nền kinh tế sáng tạo.

Vì sao quản lý tập thể quyền có ý nghĩa quan trọng?

Một ca khúc có thể liên quan đến quyền của nhiều chủ thể, từ người viết lời, nhà soạn nhạc, nghệ sĩ biểu diễn, nhà xuất bản đến nhà sản xuất bản ghi âm. Những quyền này có thể được khai thác hằng ngày tại khách sạn, nhà hàng, quán cà phê, trung tâm thương mại, phòng tập thể thao, đài phát thanh, truyền hình, hãng hàng không, các chương trình hòa nhạc và nhiều địa điểm, hoạt động khác.

Việc từng chủ thể quyền tự đàm phán với từng doanh nghiệp sử dụng âm nhạc là không thực tế. Ở chiều ngược lại, một khách sạn, nhà hàng hay đơn vị phát thanh cũng khó có thể tìm kiếm và đàm phán riêng với từng chủ thể quyền liên quan đến mỗi tác phẩm âm nhạc được sử dụng.

Đây chính là vấn đề mà cơ chế quản lý tập thể quyền hướng tới giải quyết.

Các tổ chức quản lý tập thể quyền, gọi tắt là CMO, quản lý quyền thay mặt cho các chủ thể quyền. Về cơ bản, các tổ chức này cấp phép sử dụng âm nhạc, thu tiền bản quyền tương ứng và phân phối khoản tiền thu được cho những chủ thể quyền mà họ đại diện.

Bộ Kinh tế và Du lịch UAE đã cấp phép cho hai tổ chức thực hiện hoạt động quản lý tập thể trong lĩnh vực âm nhạc tại UAE là Hiệp hội Quyền âm nhạc Emirates (EMRA) và Music Nation.

Khung quản lý được xây dựng qua tham vấn

Hướng dẫn mới là một phần trong quá trình UAE phát triển hệ thống quản lý tập thể quyền. Quản lý tập thể quyền đã được ghi nhận trong khuôn khổ pháp luật về quyền tác giả của UAE. Trước đó, việc thành lập Hiệp hội Quản lý Quyền sao chép Emirates (ERRA) là một bước phát triển trong quản lý tập thể quyền đối với tác giả và nhà xuất bản.

Việc đưa cơ chế quản lý tập thể quyền âm nhạc vào vận hành đánh dấu bước tiến tiếp theo trong quá trình này.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Kinh tế và Du lịch UAE đã có sự tham gia, trao đổi với cộng đồng sở hữu trí tuệ và doanh nghiệp trong quá trình xây dựng khung quản lý. Bộ khuyến khích các doanh nghiệp và chủ thể quyền tham gia đóng góp ý kiến, qua đó tạo điều kiện để những đối tượng trực tiếp tương tác với hệ thống có thể đưa ra quan điểm của mình.

Các cuộc trao đổi được thực hiện từ nhiều góc độ, bao gồm chủ thể quyền, doanh nghiệp sử dụng âm nhạc thương mại và các chuyên gia sở hữu trí tuệ hỗ trợ các bên.

Việc khung quản lý chuyển sang giai đoạn triển khai được đánh giá là tín hiệu tích cực. Rộng hơn, quá trình này cho thấy cách tiếp cận hợp tác của UAE trong phát triển hệ sinh thái sở hữu trí tuệ, với sự tham gia của cơ quan quản lý nhà nước, chủ thể quyền, doanh nghiệp và các chuyên gia, trong bối cảnh các ngành công nghiệp sáng tạo của quốc gia này tiếp tục phát triển.

Những thay đổi quan trọng về cơ chế thu phí bản quyền tại UAE từ tháng 12/2026

Từ đầu tháng 12/2026, khung biểu phí sẽ được áp dụng đối với những hình thức sử dụng âm nhạc thương mại thuộc phạm vi quy định.

Hướng dẫn bao phủ nhiều loại hình doanh nghiệp và hoạt động, trong đó có nhà hàng, quán cà phê, khách sạn, trung tâm thương mại, cơ sở thể thao, hãng hàng không, các đài phát thanh và truyền hình, chương trình hòa nhạc và những sự kiện tương tự.

Khung này cũng quy định các trường hợp loại trừ và miễn trừ đối với một số hình thức sử dụng.

Đối với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa việc sử dụng âm nhạc cần ngày càng được nhìn nhận như một vấn đề về cấp phép sở hữu trí tuệ, thay vì đơn thuần là một phần của không gian hoặc trải nghiệm khách hàng.

Các doanh nghiệp sử dụng âm nhạc được bảo hộ cho mục đích thương mại sẽ cần xác định hoạt động của mình có thuộc phạm vi điều chỉnh hay không, loại giấy phép cần thiết và những tác động của việc cấp phép đối với hoạt động cũng như ngân sách.

Ở chiều ngược lại, điều quan trọng đối với chủ thể quyền là tiền bản quyền.

Pháp luật về quyền tác giả có thể trao cho tác giả quyền tài sản, nhưng bản thân việc công nhận quyền không đồng nghĩa tác giả sẽ được trả tiền mỗi khi tác phẩm được khai thác thương mại. Đây là lý do hạ tầng quản lý tập thể quyền có ý nghĩa quan trọng.

Thay vì mỗi tác giả phải tự phát hiện và theo đuổi hàng nghìn trường hợp sử dụng tác phẩm, các CMO được cấp phép có thể thực hiện việc cấp phép và thu tiền bản quyền theo phương thức tập thể, sau đó phân phối khoản tiền thu được cho các chủ thể quyền liên quan.

Khung quản lý mới cũng đặt hoạt động quản lý tập thể dưới sự giám sát của Bộ, bao gồm các yêu cầu về tuân thủ, quản trị, minh bạch, thu và phân phối tiền bản quyền. Bộ cũng thiết lập cơ chế tiếp nhận khiếu nại từ chủ thể quyền, người sử dụng và các bên liên quan khác.

Như vậy, sự thay đổi không đơn thuần là việc áp dụng một khoản phí mới đối với doanh nghiệp. Mục tiêu rộng hơn là xây dựng một hệ sinh thái xoay quanh quyền âm nhạc, gồm cấp phép, thu tiền, phân phối, giám sát và cuối cùng là bảo đảm thù lao cho chủ thể quyền.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Tháng 12/2026 đang đến gần, do đó các doanh nghiệp sử dụng âm nhạc cho mục đích thương mại nên bắt đầu rà soát cách thức sử dụng âm nhạc của mình.

Với một số doanh nghiệp, việc này tương đối đơn giản. Tuy nhiên, đối với các tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực khách sạn, bán lẻ, giải trí hoặc dịch vụ, vấn đề có thể phức tạp hơn. Âm nhạc có thể được sử dụng theo nhiều cách khác nhau tại khách sạn, nhà hàng, phòng tập, khu vực bán lẻ, sự kiện và những hoạt động khác.

Doanh nghiệp vì vậy nên lập danh mục các hình thức sử dụng âm nhạc tại các cơ sở hoạt động ở UAE, xác định hoạt động nào thuộc phạm vi của khung quản lý mới, đồng thời đánh giá các nhóm cấp phép liên quan và chi phí dự kiến.

Đối với chủ thể quyền, đây cũng là thời điểm thích hợp để tìm hiểu cơ chế quản lý tập thể mới có thể áp dụng như thế nào đối với danh mục tác phẩm và quyền của mình, cũng như cách tiền bản quyền phát sinh từ việc khai thác thương mại tại UAE được quản lý.

Không chỉ là câu chuyện về biểu phí

Nếu chỉ nhìn ở góc độ doanh nghiệp, khung quản lý mới có thể được xem đơn giản là việc đưa ra các khoản phí cấp phép sử dụng âm nhạc. Tuy nhiên, ý nghĩa của cơ chế này rộng hơn đáng kể.

Đây là một bước tiến trong quá trình UAE tiếp tục hoàn thiện hệ thống sở hữu trí tuệ và phát triển nền kinh tế sáng tạo, chuyển từ việc công nhận và bảo hộ quyền sang xây dựng các cơ chế thực tế để quản lý, cấp phép và thương mại hóa quyền một cách hiệu quả.

Trong bối cảnh UAE tiếp tục phát triển vai trò là trung tâm khu vực và quốc tế về sáng tạo, giải trí và đổi mới, những cơ chế như vậy sẽ ngày càng có ý nghĩa trong việc xây dựng môi trường hài hòa lợi ích giữa người sáng tạo, chủ thể quyền và doanh nghiệp.

Thước đo quan trọng nhất sẽ là cách khung quản lý được triển khai trên thực tế. Đây là một dấu mốc đáng chú ý, đồng thời cũng mở ra một giai đoạn mới đối với hoạt động quản lý tập thể quyền âm nhạc tại UAE.

Thái An/ Theo ROUSE