Quy chế mới buộc học sinh lớp 12 phải thay đổi toàn diện chiến lược, chuyển dịch từ tư duy "rải thảm" sang "nhắm trúng đích" dựa trên năng lực cốt lõi và sự thấu hiểu bản thân.

Quy định giới hạn tối đa 15 nguyện vọng cùng việc siết chặt điều kiện xét học bạ (bắt buộc phải có điểm môn Toán hoặc môn Văn đủ cả 6 học kỳ) đã chính thức chấm dứt kỷ nguyên đăng ký tràn lan để cầu may. Trong bối cảnh này, sai lầm lớn nhất của thí sinh là xếp thứ tự nguyện vọng theo tâm lý đám đông hoặc "để dành" những ngành mình thực sự yêu thích xuống nhóm dưới. Để tối ưu hóa cơ hội trúng tuyển, học sinh cần chủ động phân bổ 15 nguyện vọng thành 3 nhóm rõ rệt. Nhóm lựa chọn an toàn sẽ nhắm đến những ngành hoặc trường có điểm chuẩn năm trước thấp hơn năng lực thực tế. Nhóm lựa chọn phù hợp gồm các ngành có điểm chuẩn ngang bằng với điểm số dự kiến. Nhóm lựa chọn lý tưởng dành cho các trường thuộc top đầu có điểm chuẩn nhỉnh hơn năng lực một chút. Việc sắp xếp thứ tự ưu tiên một cách khoa học và chiến lược trong từng nhóm sẽ quyết định tấm vé vào đúng ngành, đúng trường mong muốn.

Một điểm đặc biệt trong tâm lý mùa tuyển sinh năm nay là khi cơ hội trúng tuyển bị thu hẹp, số đông học sinh khối trường đại trà sẽ có xu hướng hạ thấp kỳ vọng để tìm kiếm sự an toàn. Đây chính là "khoảng trống chiến thuật" lớn cho học sinh khối trường chuyên. Nếu sở hữu lợi thế về thành tích học tập xuất sắc và tính chuyên biệt của bộ môn, học sinh trường chuyên hãy tự tin đặt những nguyện vọng thử thách ở ngay các vị trí đầu tiên, không nên để tâm lý đám đông làm lung lay mục tiêu, bởi chính sự kiên định vào năng lực đặc thù sẽ mở ra cánh cửa vào các chương trình đào tạo tinh hoa. Bên cạnh đó, việc siết chặt lợi thế từ chứng chỉ IELTS (chỉ còn là điểm khuyến khích với mức cộng tối đa 1,5 điểm trên thang điểm 30) đã phản ánh rõ xu hướng đưa mọi phương thức xét tuyển về một thước đo công bằng. Chứng chỉ quốc tế không còn là "tấm vé đặc quyền" để thay thế hoàn toàn điểm thi, do đó học sinh cần ngừng tư duy dùng IELTS làm bệ phóng duy nhất, mà phải đầu tư nghiêm túc cho nền tảng kiến thức cốt lõi.

Song song với bài toán chiến lược nguyện vọng, việc chọn ngành và chọn trường cũng ghi nhận nhiều sai lầm phổ biến có thể ảnh hưởng tiêu cực đến lộ trình dài hạn của người học. Điển hình là xu hướng chọn trường vì danh tiếng hào nhoáng hơn là sự phù hợp. Nhiều phụ huynh và học sinh thường đặt thương hiệu trường làm tiêu chí tối thượng, cố gắng bằng mọi giá để chen chân vào một ngôi trường thuộc "Top 1" chỉ vì cảm giác an tâm và hãnh diện ban đầu. Tuy nhiên, thực tế là thương hiệu của nhà trường không tự động biến thành năng lực của cá nhân. Một ngôi trường danh tiếng lâu đời chưa chắc đã sở hữu phương pháp giảng dạy, văn hóa học tập hay môi trường trải nghiệm phù hợp với tính cách và phong cách tiếp thu của từng học sinh. Sự lệch pha về kỳ vọng và thực tế rất dễ dẫn đến trạng thái hụt hẫng, mất định hướng khi nhập học. Thí sinh nên ưu tiên lựa chọn những ngôi trường có văn hóa hướng đến những giá trị cốt lõi nhân văn, tập trung vào sự phát triển cá nhân và có triết lý học thuật phù hợp với định hướng sự nghiệp lẫn cuộc sống trong tương lai.

Một sai lầm nghiêm trọng khác là việc lựa chọn ngành học theo số đông hoặc định kiến cũ kỹ. Nhiều bạn trẻ hiện nay chọn ngành dựa trên các từ khóa đang "hot" trên thị trường tại thời điểm đăng ký như Trí tuệ nhân tạo (AI), Logistics, Khoa học dữ liệu (Data)... hoặc chọn theo sự sắp đặt mang tính an toàn của gia đình mà thiếu đi sự thấu hiểu bản thân. Bản chất của thị trường lao động là biến đổi không ngừng, một ngành đang khát nhân lực năm nay hoàn toàn có thể rơi vào trạng thái bão hòa sau 3-4 năm nữa khi sinh viên tốt nghiệp. Nếu chọn ngành chỉ vì trào lưu mà không có sự say mê cốt lõi hay năng lực phù hợp, người học sẽ rất khó cạnh tranh với những nhân sự có nội lực và sự cam kết sâu sắc với nghề. Ngược lại, việc dũng cảm theo đuổi một chương trình học đúng theo sở nguyện cá nhân sẽ mang lại động lực mạnh mẽ và lợi thế đòn bẩy, đảm bảo thành tích cao cùng một hành trình đại học thực sự hữu ích, thú vị.

PV