Từ nhận thức đến hành động thực chất

Sau hơn 30 ngày kể từ thời điểm Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố Báo cáo Đặc biệt 301 về thực trạng bảo hộ sở hữu trí tuệ (SHTT) trên toàn cầu, giới chuyên gia nhận định đây là cột mốc mang tính bước ngoặt, buộc Việt Nam phải chuyển trạng thái từ "nhận thức" sang "hành động thực chất". Nhiều doanh nghiệp, tổ chức và các hãng luật lớn trong nước đã chủ động tổng hợp hồ sơ, minh chứng về nỗ lực bảo vệ quyền tác giả để cập nhật trực tiếp lên hệ thống báo cáo của Chính phủ Hoa Kỳ, nhằm khẳng định cam kết mạnh mẽ và thực chất của Việt Nam trong lĩnh vực này.

Chia sẻ góc nhìn thực tiễn tại Hội thảo "Bảo hộ sở hữu trí tuệ trong bối cảnh hội nhập quốc tế" do Tạp chí Sở hữu Trí tuệ và Sáng tạo tổ chức, Luật sư Phan Vũ Tuấn, Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law VietNam, Phó chủ tịch Hội SHTT TP.HCM cho biết, các cơ quan chức năng Việt Nam cùng các đơn vị liên quan đã có những động thái vô cùng quyết liệt. Đóng góp vào chiến dịch quy mô lớn này, riêng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam đã trực tiếp tham gia rà soát, xử lý kỹ thuật và phối hợp đóng cửa hơn 3.300 website có hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền tác giả và quyền liên quan.

Để phác họa rõ nét hơn về quy mô tinh vi của các đối tượng vi phạm, ông Tuấn dẫn chứng: “Có những thời điểm đỉnh cao, đơn cử như trong một đêm diễn ra trận đấu của Đội tuyển Quốc gia Việt Nam, toàn bộ đội ngũ chuyên gia công nghệ và luật sư của chúng tôi phải túc trực xuyên đêm, xử lý và đánh sập hơn 200 website phát sóng lậu trực tuyến". Dù số lượng triệt phá là rất lớn, song vị chuyên gia thừa nhận tình trạng vi phạm vẫn chưa chấm dứt hoàn toàn mà liên tục biến tướng phức tạp.

Bước tiến thần tốc của tư pháp hình sự

Nhìn nhận vấn đề dưới lăng kính lịch sử, Luật sư Phan Vũ Tuấn phản bác các luận điểm thiếu khách quan cho rằng Việt Nam thiếu quyết tâm chính trị hoặc chưa tạo đủ áp lực răn đe. Ông phân tích, kể từ khi Việt Nam đặt những viên gạch đầu tiên cho hành lang pháp lý SHTT bằng việc tham gia Công ước Berne, ký kết Hiệp định Thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) năm 1997, cho đến việc ban hành Bộ luật Dân sự và Luật SHTT, quốc gia đã trải qua một tiến trình hoàn thiện thể chế dài hạn.

Đáng chú ý, từ nền tảng văn bản pháp luật đến vụ án hình sự đầu tiên về quyền tác giả tại Việt Nam – vụ án website "Phimmoi" – là một chặng đường cam go kéo dài gần hai thập kỷ (gần 18 năm). Riêng đối với vụ việc Phimmoi, các cơ quan điều tra và các đơn vị đồng hành đã phải mất gần 10 năm kiên trì thu thập chứng cứ, xây dựng hồ sơ kỹ thuật chặt chẽ để đủ điều kiện khởi tố. Đến nay, vụ án vẫn đang được tiếp tục xử lý theo đúng trình tự pháp luật.

Tuy nhiên, tốc độ chuyển biến tư pháp sau đó đã tăng tốc vượt bậc. Nếu như vụ khởi tố đầu tiên mất 18 năm chuẩn bị, thì vụ án hình sự thứ hai xuất hiện chỉ 4 năm sau đó. Đặc biệt, bước sang năm 2026, cơ chế thực thi đã đạt hiệu suất chưa từng có: có những ngày cơ quan tố tụng tiến hành khởi tố liên tiếp tới 5 vụ án xâm phạm quyền tác giả. Sự gia tăng đột biến này là câu trả lời đanh thép nhất cho thấy hệ thống thực thi pháp luật của Việt Nam đang chuyển dịch vô cùng mạnh mẽ, chuyển từ xử lý hành chính đơn thuần sang răn đe bằng chế tài hình sự nghiêm khắc.

"Tình yêu bóng đá không thể biện minh cho hành vi vi phạm"

Hồi tưởng lại giai đoạn hoàng kim của bóng đá nước nhà những năm 2017 - 2018, đặc biệt là kỳ tích Thường Châu, ông Tuấn chia sẻ câu chuyện đầy trăn trở khi các tổ chức bảo vệ bản quyền khi ấy hoàn toàn đơn độc. Khi đưa ra lời kêu gọi công chúng tẩy chay các trang phát sóng lậu, đội ngũ chuyên gia đã phải đối mặt với làn sóng hoài nghi cực lớn từ dư luận, thậm chí bị phản ứng gay gắt vì cho rằng đang "ngăn cản tình yêu bóng đá".

“Không ai có thể ngăn cản tình yêu của các bạn dành cho thể thao hay đội tuyển quốc gia. Nhưng tình yêu không bao giờ là cái cớ hợp pháp để biện minh cho hành vi vi phạm pháp luật. Tình yêu dành cho bất kỳ giá trị nào chỉ thực sự bền vững khi nó được đặt trong khuôn khổ của sự tôn trọng luật pháp và quyền lợi chính đáng của người khác”, Luật sư Phan Vũ Tuấn nhấn mạnh.

Đến nay, nhận thức của xã hội đã có sự chuyển dịch đáng kể khi người dân bắt đầu thấu hiểu những thiệt hại kinh tế khổng lồ mà nạn vi phạm bản quyền gây ra cho thị trường nội dung số và uy tín quốc gia.

Áp dụng AI, Blockchain bảo vệ bản quyền mùa World Cup 2026

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi chỉ còn khoảng một tuần nữa giải vô địch bóng đá thế giới World Cup 2026 sẽ chính thức khởi tranh. Đây được xem là "bài kiểm tra áp lực" toàn diện mà cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các đối tác Hoa Kỳ, sẽ nhìn vào để đánh giá năng lực thực thi SHTT của Việt Nam.

Luật sư Phan Vũ Tuấn tiết lộ, để chuẩn bị cho chiến dịch bảo vệ bản quyền World Cup năm nay, các hệ thống giám sát tự động sẽ được nâng cấp lên mức tối đa. Toàn bộ quy trình thu thập, cố định chứng cứ số phục vụ tố tụng sẽ được vận hành tự động bằng các công nghệ tiên tiến nhất hiện nay, bao gồm Trí tuệ nhân tạo (AI) và Blockchain (chuỗi khối).

Bên cạnh đó, các thuật toán AI chuyên dụng sẽ liên tục phân tích mô hình hoạt động của các mạng lưới lậu, nhận diện hành vi thay đổi tên miền, dự đoán các dải tên miền mới phát sinh để tiến hành chặn lọc chủ động. Về mặt nhân sự, Phan Law Vietnam sẽ huy động lực lượng trực chiến đặc biệt, nâng số lượng nhân sự chuyên trách giám sát cho mỗi trận đấu, phối hợp chặt chẽ với các nhà mạng và cơ quan quản lý để triệt hạ nguồn vi phạm ngay từ những phút đầu tiên phát sóng.

Cốt lõi nằm ở quyết định của người dùng

Kết thúc bài tham luận, Phó Chủ tịch Hội SHTT TP.HCM khẳng định một nguyên lý đơn giản: Có cầu thì mới có cung. Nếu không có người xem nội dung lậu, các website lậu sẽ tự triệt tiêu vì không có nguồn thu. Hiện nay, các trận đấu World Cup đã được các đơn vị chính thống tại Việt Nam tiếp cận và phát sóng hoàn toàn hợp pháp, thuận tiện và miễn phí. Do đó, việc lựa chọn kênh chính thống không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ công dân.

Ông Tuấn cảnh báo, nếu quốc gia không chứng minh được năng lực bảo hộ bản quyền cho các sự kiện tầm cỡ như World Cup, các điều khoản phạt áp đặt từ các tổ chức quốc tế sẽ kích hoạt, dẫn đến nguy cơ Việt Nam hoàn toàn có thể bị tước quyền tiếp cận, không được cấp phép phát sóng các sự kiện thể thao lớn trong tương lai.

“Cuộc chiến chống xâm phạm bản quyền không bắt đầu từ máy chủ, từ phần mềm hay từ tòa án. Nó bắt đầu từ quyết định bấm chuột rất đơn giản của mỗi cá nhân: lựa chọn nội dung hợp pháp hay tiếp tục nuôi dưỡng tội phạm mạng. Muốn xây dựng một đất nước văn minh, trước hết chúng ta phải là những công dân văn minh. Và biểu hiện cụ thể nhất của sự văn minh thời đại số chính là chủ động nói 'Không' với các hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ”, Luật sư Phan Vũ Tuấn đúc kết.

Hương Mi