Thuyền điện nhỏ rẽ nước, không để lại vệt khói hay tiếng gầm rú như động cơ diesel. Thuyền đi trong thanh bình luồn nhẹ qua những cây cầu, cống cổ kính cho du khách biết thế nào là “thành cao hào sâu” với những tuyến sông đào - hệ thống phòng thủ đường thủy được triều Nguyễn xây dựng. Ở dưới thuyền, ngước lên, những bờ tường rêu phong dấu tích lịch sử. Dưới mặt nước, hoa súng thanh nhã chớm tím…

Từ di sản thế giới nhìn về Huế

Hành trình kết nối các điểm di sản bằng thuyền điện chỉ mới vận hành thử nghiệm từ đầu tháng năm nhưng tuyến khai thác hoàn toàn khác với những tour du lịch đường thủy truyền thống tại Huế khi đưa du khách khám phá trên 3 dòng sông.

Bên cạnh sông Hương tựa “dải lụa xanh vắt ngang thành phố”, tour lần đầu mở khai thác du lịch sông Ngự Hà (dòng sông Vua) và sông Đông Ba chảy qua phố cổ nơi được tác giả Louis Cholhod mô tả trong cuốn Huế - Điều kỳ bí “Gia Hội hấp dẫn hơn cả kinh thành”.

Được bạn bè giới thiệu, ông Lưu Trọng Bình (TP Hồ Chí Minh) rủ người thân đi thử cho biết tour du lịch thuyền điện khi đến Huế. Từ bến Chương Dương sau lưng chợ Đông Ba, ông Bình cùng các du khách lên chiếc thuyền điện Feniko. Cảm giác đầu tiên chính là thuyền êm. Thuyền chạy chỉ từ 8-10 km/giờ, vừa đi du khách vừa thưởng lãm cảnh sông và hai bên bờ thư thái. Hoàng hôn bắt đầu buông xuống dòng xanh in rám mây vàng hắt làn nắng lấp loáng.

Qua cầu Gia Hội, cầu Thanh Long đến cống Lương Y, nắng rọi, vòm cống ôm sông lúc này hiện ra tựa như vầng trăng khuyết giữa ban ngày. Du khách nhìn thấy từng viên gạch, viên đá bền bỉ với thời gian của công trình giao thông và kiến trúc cổ bề thế thuộc hệ thống di tích triều Nguyễn như vừa “chạm” đến lịch sử kinh thành Huế.

Các du khách chụp ảnh và háo hức hỏi người hướng dẫn viên về chiều dài của các dòng sông, về lịch sử và chuyện về những công trình kiến trúc trước mặt.

Từ "duyên" xây bến đến giấc mơ xanh các dòng sông di sản

Từ làm việc trong ngành xây dựng nhà nước, anh Phan Việt Trung trực tiếp tham gia dự án xây mới và nâng cấp các bến phát triển du lịch Huế trên sông như Bao Vinh, Thanh Tiên…  Từng xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ vận chuyển khách du lịch bằng đường thủy, anh Trung thêm hiểu biết về nhu cầu của thị trường và “nhóm lửa” đam mê sáng tạo.

Một chuyến tu nghiệp tại châu Âu khiến những suy tư ấy càng rõ nét hơn. Đứng giữa những thành phố di sản như Oxford, Cambridge hay Paris, anh Trung ngỡ ngàng khi thấy giao thông đường thủy của họ phát triển nhộn nhịp đến thế. Dù xứ lạnh, người dân và du khách vẫn yêu chuộng việc ngồi trên những con thuyền nhỏ, tĩnh lặng để ngắm nhìn lịch sử.

Trở về Huế, anh Trung cứ mãi trăn trở trước những chiếc thuyền sắp hết niên hạn, tiếng động cơ phành phạch ầm ào, phả khói trên sông trong hành trình du lịch truyền thống. 

Khơi dậy vẻ đẹp "Sông Vua" và tương lai di sản

Chiếc thuyền điện thiết kế kích thước nhỏ giúp dễ dàng "luồn lách" qua những vòm cống hẹp tựa những "cánh cổng thời gian" hàng thế kỷ của Kinh thành Huế mà thuyền du lịch truyền thống với kích thước lớn “chịu thua”.

Thuyền điện đưa du khách đi trên nước xuyên qua “trái tim” của Cố đô – Kinh thành Huế. Nếu sông Hương là dải lụa chia đôi Nam – Bắc thành phố, thì sông Ngự Hà chính là mạch máu chảy trong lòng thành nội chia kinh thành làm hai bờ.

Từ sông Đông Ba, du khách được dẫn qua cầu Thanh Long để đến với sông Ngự Hà. Cây cầu vốn tên Hàm Tế dưới thời Gia Long và đổi tên Thanh Long năm 1830 đời Minh Mạng. Sau trận bão cầu hư hỏng và được xây lại bằng bê tông cốt thép như hiện nay.

Từ Đông sang Tây, cây cầu cổ đầu tiên là cầu Lương Y (cống Đông Thành Thủy Quan) trên đường Xuân 68. Trên cây cầu quan trọng về quân sự khi án ngữ cửa ngõ đường thủy phía đông Kinh thành Huế vẫn còn giữ các ô đặt súng thần công, từng viên gạch vồ, dáng cầu cong như một nét vẽ.

Thuyền tiếp tục nhẹ lướt, thấy những hàng cây phượng, ô môi, kèn hồng nghiêng bóng. Cây cầu Kho (cầu Ngự Hà) nằm trên trục đường lớn nhất đi qua kinh thành Huế - Đinh Tiên Hoàng hiện ra. Cầu này có ba cửa cống, cửa lớn nhất và hai cửa nhỏ cân xứng. Ở đầu phía Bắc là nhà bia bên trong có tấm bia cổ “Ngự chế Ngự Hà bi ký” do vua Minh Mạng biên soạn nói về nguồn gốc sông Ngự Hà và các cây cầu phía Đông con sông.

Cầu tiếp theo là cầu Khánh Ninh (cống Hắc Báo), giao đường Trần Văn Kỷ và Ngô Thế Lân, nối với đường Triệu Quang Phục. Cầu này cũng có duy nhất 1 cửa cống, kiểu dáng lại khác cầu Lương Y với hai bên cửa cống không có trụ vuông. Ngắn hơn so với cầu Lương Y vì eo sông này hẹp hơn, phía Bắc cầu Khánh Ninh cũng có nhà bia bên trong đặt tấm bia “Ngự chế Khánh Ninh kiều bi ký”.

Du khách như nhập cuộc du hành ngược thời gian nơi con thuyền thong thả đi trên sông, gợi nhớ bóng dáng “vua” ngày xưa đang ngồi trên “thuyền ngự: cung điện nổi trên sông Hương (như cách gọi của Michel Đức Chaigneau) xem “sông thẳm, nguồn sâu, bảo vệ thành/Dạo chơi tản mát sáng trời thanh) trong Bài thơ Sông Hương của Vua Thiệu Trị. Dù rằng, con thuyền điện của Phan Việt Trung thì nhỏ nhắn, mộc mạc chỉ với khoảng 9 – 10 ghế ngồi, trang trí trang nhã.

Để có được sự êm ái cho du khách thưởng ngoạn bằng thuyền điện, anh Trung và cộng sự mất 2 năm ròng rã biến ý tưởng thành thực tế. Khó khăn lớn nhất không chỉ nằm ở kỹ thuật pin phải đảm bảo chạy liên tục 5-8 tiếng mà không hao hụt hay vật liệu chịu lực ngoài trời, mà còn ở rào cản pháp lý.

Tại Việt Nam, các quy định về đăng kiểm cho động cơ đẩy thuyền bằng điện vốn còn khá mới mẻ (chỉ mới có hiệu lực từ tháng 8/2025) hay thiếu cơ sở hạ tầng như trạm xạc cho thuyền điện, quy hoạch đỗ đậu. Tuy nhiên, với sự kiên trì, dự án thiết kế lại nhiều chi tiết để đảm bảo kỹ thuật quy định dù khiến chi phí sản xuất tăng hơn đáng kể.

Nhớ lại những ngày đầu, Việt Trung kể: “Đến với cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế) là duyên. Lúc đó, Viện nghiên cứu và phát triển Huế cũng tạo điều kiện đưa dự án vào nhóm ươm mầm, khởi tạo và tham gia Hội thi. Tôi nộp hồ sơ để xem dự án được đánh giá như thế nào và may mắn đoạt giải Nhì lĩnh vực Cơ khí, tự động hóa, xây dựng và giao thông vận tải”, Việt Trung chia sẻ.

Qua cuộc thi, dự án được chuyên gia góp ý về địa điểm, thời gian chạy tour, xây dựng hạ tầng về trạm xạc điện, gợi hướng mở thêm dịch vụ trên bờ dưới bến, tạo ra giá trị cộng sinh ý nghĩa thiết thực của sản phẩm.

Tháng 04/2026, UBND TP Huế chính thức công bố mở luồng sông Ngự Hà dài 3,5km. Đây là dấu mốc khôi phục chức năng "dòng sông vua" sau nhiều năm chỉ đóng vai trò thoát nước và thuyền điện có nơi để tự khẳng định mình.

Du khách sau khi tham quan ba dòng sông được tài công chở về lại sông Đông Ba và lên bờ tham quan chùa Diệu Đế, Điểm gặp liên văn hóa Lan Viên Cổ Tích… trên con đường Bạch Đằng thuộc phố cổ Gia Hội.

Thuyền điện được du khách đón nhận, anh Phan Việt Trung vẫn trăn trở, mong tương lai du khách không chỉ ngồi trên thuyền mà còn có thể trải nghiệm cuộc sống của người dân dọc hai bờ, xem ca Huế trên "sân khấu nổi" mà thuyền điện chính là những hàng ghế khán giả di động…

Tour thuyền điện khơi mở khai thác du lịch trên những dòng sông đào và cuộc sống quanh kinh thành Huế. Anh Vĩnh Bảo Huy (TP Huế), sau chuyến đi trải nghiệm cho hay: “Thuyền chạy rất êm, không ồn ào, cảnh hai bên các dòng sông đẹp. Tôi mong muốn tour có thể đưa du khách đi vào và đi ra bằng hai đường khác nhau để hành trình được thú vị hơn”.

Hiện nay, buổi tối tại sông Đông Ba và sông Ngự Hà vẫn thiếu ánh sáng do đó thuyền chưa khai thác du lịch đêm để đảm bảo an toàn cho du khách. Muốn tour hoạt động thông suốt, cần sớm hoàn thiện sản phẩm phục vụ cả trên bờ dưới nước và phát triển kinh tế đêm Gia Hội, chỉnh trang môi trường khu vực quanh thành, dọc sông.

Triết lý Xanh – Trách Nhiệm - Hợp tác, thuyền điện Feniko ra mắt với tiêu chí 3 không: Không khói, không tiếng ồn, không nơi nào khác ở Huế và Việt Nam có. Trong hành trình đưa khách khám phá di sản Huế, thuyền điện cũng giảm nhựa tối đa (từ chai nước đến ghế ngồi) nhằm bảo vệ hệ sinh thái của dòng sông.

Thời gian tới, thuyền điện Feniko sẽ hợp tác với các đơn vị tăng số lượng và số chuyến, hướng tới xin đầu tư trạm xạc, chuyển đổi các bến hiện hữu thành hạ tầng chuyên dụng phương tiện xanh. Giải pháp công nghệ này trong hành trình khám phá di sản góp phần tạo nên sản phẩm du lịch chuyên biệt trong sự đa dạng. Thuyền điện nhỏ chở giấc mơ lớn: bảo tồn sự tĩnh lặng, trong lành những dòng sông di sản, hành trình mới xanh và bền vững bắt đầu.

Theo Liên hiệp Các hội Khoa học và Kỹ thuật TP Huế, qua 16 lần tổ chức, Hội thi Sáng tạo kỹ thuật TP Huế thu hút khoảng 1000 đề tài. Giải pháp của các nhà khoa học, các nông dân, công dân và các nhà sáng tạo tham gia đem lại cảm hứng và hiệu quả kinh tế – xã hội cao, nhiều đề tài đạt giải tại các cuộc thi cấp quốc gia, đóng góp vào sự phát triển của địa phương và đất nước.

Bảo Hòa