Hoàn thiện hành lang pháp lý về thu hút, trọng dụng nhân tài

Thông tin tới báo chí tại họp báo thường kỳ tháng 10 của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), bà Vũ Thị Là, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ KH&CN), cho biết, thời gian qua, nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc thu hút và sử dụng hiệu quả đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, nhân tài trong khu vực công, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quan trọng. 

Cụ thể, Nghị định số 179/2024/NĐ-CP quy định chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng trong khu vực công; Nghị định số 249/2025/NĐ-CP quy định cơ chế, chính sách thu hút chuyên gia trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; và mới đây nhất, ngày 14/10/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 263/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo – trong đó có các nội dung về cơ chế tự chủ, nhân lực, nhân tài và giải thưởng trong lĩnh vực KH&CN.

Các nghị định này đồng bộ tạo nên khung thể chế mới, với nhiều ưu đãi về tiền lương, thưởng, đãi ngộ, môi trường làm việc, đào tạo, bồi dưỡng, tôn vinh và khen thưởng. Qua đó, Nhà nước kỳ vọng hình thành môi trường thuận lợi để các nhà khoa học, chuyên gia phát huy năng lực, gắn bó và cống hiến lâu dài trong khu vực công lập.

Trao quyền tự chủ tuyển dụng cho các tổ chức KH&CN

Một trong những “nút thắt” lớn nhất nhiều năm qua trong việc thu hút nhân tài là cơ chế tuyển dụng và ký hợp đồng lao động. Trước đây, các tổ chức khoa học công lập gặp nhiều ràng buộc hành chính khi muốn mời gọi chuyên gia, nhất là những người có trình độ cao.

Theo quy định cũ, việc ký hợp đồng lao động với chuyên gia chỉ được thực hiện trong một số trường hợp nhất định và phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính của đơn vị. Ví dụ, các đơn vị tự chủ nhóm 3 (ngân sách nhà nước bảo đảm một phần) phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt chủ trương; trong khi các đơn vị tự chủ nhóm 4 chỉ được phép ký hợp đồng dưới 12 tháng, trong phạm vi chỉ tiêu biên chế được giao.

Nghị định 263/2025/NĐ-CP đã có bước đột phá khi trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn cho các tổ chức KH&CN công lập, cho phép họ chủ động quyết định việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức và ký hợp đồng lao động. Cơ chế này giúp các đơn vị linh hoạt hơn trong việc lựa chọn, mời gọi chuyên gia phù hợp với nhu cầu nghiên cứu mà không bị giới hạn bởi các thủ tục hành chính phức tạp.

Theo đại diện Bộ KH&CN, đây là bước tiến quan trọng, góp phần tạo môi trường làm việc năng động và cạnh tranh hơn, từ đó thu hút được nhiều nhân tài thực sự có năng lực.

Thỏa thuận tiền lương – Cơ chế mới tạo sức hút nhân tài

Điểm đột phá thứ hai được nhấn mạnh trong Nghị định 263 là cơ chế thỏa thuận tiền lương và đãi ngộ đối với chuyên gia, nhà khoa học. Nếu như trước đây, các tổ chức khoa học công lập phải tuân thủ chặt chẽ khung lương hành chính, thì nay, họ được phép ký hợp đồng lao động theo mức lương thỏa thuận, phù hợp với năng lực và đóng góp của người được tuyển dụng.

Cơ chế này không chỉ tháo gỡ rào cản pháp lý, mà còn giúp khu vực công lập tạo sức cạnh tranh lành mạnh với khu vực tư nhân trong việc thu hút nhân tài, đặc biệt trong các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn cao như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo...

Theo Bộ KH&CN, chính sách mới thể hiện sự trân trọng và tôn vinh người có tài năng, đồng thời mở ra cơ hội để họ được làm việc, cống hiến và được hưởng thụ xứng đáng trong khu vực công lập.

Gỡ “nút thắt” – Mở đường cho đổi mới sáng tạo

Bên cạnh hai cơ chế trọng tâm nói trên, Chính phủ cũng ban hành nhiều chính sách ưu đãi khác dành cho chuyên gia, nhà khoa học được tuyển dụng vào tổ chức KH&CN công lập. Họ được ưu tiên trong tuyển dụng, bố trí điều kiện làm việc thuận lợi, tham gia đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, hưởng chế độ tiền lương, thưởng ưu đãi, và được bảo đảm về an sinh xã hội, nhà ở, y tế theo quy định.

Đặc biệt, những người có năng lực nổi trội, thành tích xuất sắc có thể được ưu tiên xem xét bổ nhiệm vào vị trí lãnh đạo mà không bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn hành chính thông thường. Đây là điểm mới thể hiện sự cởi mở, khuyến khích tinh thần dấn thân, sáng tạo và đóng góp thực chất của đội ngũ nhân tài.

Với việc trao quyền tự chủ mạnh mẽ và cơ chế thỏa thuận tiền lương, Nghị định 263/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ gỡ bỏ các rào cản lâu nay trong việc thu hút, trọng dụng nhân tài trong khu vực công lập. Đây cũng là bước cụ thể hóa tinh thần đổi mới, sáng tạo trong quản trị nhân lực KH&CN, tạo động lực để Việt Nam xây dựng và phát triển đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học có trình độ cao, đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế – xã hội đất nước.

Khánh An