Mùa xuân, trên những sườn đồi dọc theo suối Khiết, xã Hiền Kiệt xanh mướt một màu. Những cây chè Tán Ma khoe búp non mơn mởn. Ở đó, thấp thoáng bóng dáng người phụ nữ Thái đeo gùi sau lưng, thoăn thoắt đôi tay hái chè. Nhìn nụ cười rạng rỡ trên khuôn mặt họ, chúng tôi cảm nhận rõ sự hồi sinh của loại chè cổ này.

Khi xưa, chè Tán Ma chủ yếu được hái trong rừng, số lượng không nhiều nên thường chỉ để mời khách. Có lẽ vì thế mà chè có tên Tán Ma – tiếng Thái có nghĩa là khách quý đến, ý nói là sản phẩm được sử dụng để tiếp đón khách quý. Ngày nay, cây chè được người dân trồng nhiều trong vườn nhà. “Với đồng bào người Thái chúng tôi bây giờ, tiền là lá, lá cũng là tiền. Lá chè tươi già giờ vẫn có thể bán được 20 - 30 nghìn đồng/kg, búp chè tươi 50 nghìn đồng/kg. Chè Tán Ma có tác dụng tốt cho tim mạch, hệ tiêu hóa và da” - chị Lộc Thị Thoa, người đại diện tổ hợp tác và kinh doanh chè Tán Ma Hiền Kiệt, chia sẻ.

Là xã biên giới duy nhất của huyện Quan Hóa, xã Hiền Kiệt có đến hàng nghìn ha rừng tự nhiên. Ban đầu, chè được người dân địa phương thu hái về sơ chế, để phục vụ nhu cầu trong gia đình. Cuối năm 2020 đánh dấu một bước tiến quan trọng khi tổ hợp tác kinh doanh sản xuất chè Tán Ma Hiền Kiệt đã được thành lập, với hơn 30 thành viên. Với mục tiêu “Tận dụng thế mạnh địa phương - Phát huy nội lực”, tổ hợp tác đã xây dựng kế hoạch phát triển gắn với tiêu thụ sản phẩm, hướng tới cộng đồng dân cư, phát triển quy mô sản phẩm chè của địa phương.

Để xây dựng thương hiệu, chính quyền địa phương đã tích cực hướng dẫn người dân thay đổi tập quán sản xuất truyền thống, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Các sản phẩm trước khi bày bán trên thị trường đều được kiểm tra chất lượng, không sử dụng các chất bảo quản, chất gây hại tới sức khỏe con người. Năm 2021, sản phẩm chè Tán Ma Hiền Kiệt được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh. Từ đó, cây chè Tán Ma là sản phẩm giúp nhiều người dân xã Hiền Kiệt có việc làm và thu nhập. Chị Thoa cho biết: “Khác với trước đây các hộ mạnh ai nấy làm, nay các hộ được hỗ trợ tập huấn kiến thức, liên kết cùng nhau phát triển, tiêu thụ sản phẩm. Mỗi tháng, các thành viên trong nhóm chế biến và cung ứng ra thị trường được 80 - 100kg chè Tán Ma khô, với giá bán 200 nghìn đồng/kg”.

Để hỗ trợ người dân phát triển cây chè cổ, chính quyền huyện Quan Hóa đã chủ động vào cuộc, đồng hành cùng bà con trong việc xây dựng vùng nguyên liệu; hướng dẫn cách trồng, chăm sóc, tỉa cành, tạo tán cây chè đúng quy trình kỹ thuật; xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thị trường tiêu thụ. Theo số liệu thống kê từ Phòng Nông nghiệp và Môi trường huyện Quan Hóa, toàn huyện hiện có khoảng 100ha chè Tán Ma, tập trung chủ yếu tại các xã Hiền Kiệt, Hiền Chung, Hồi Xuân... Riêng bản Poong 2, xã Hiền Kiệt, có 30 hộ gia đình tham gia tổ hợp tác kinh doanh sản xuất chè Tán Ma Hiền Kiệt với tổng diện tích gần 50ha.

“Việc quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung vẫn còn gặp nhiều khó khăn do diện tích chè còn phân tán, đòi hỏi sự nỗ lực và kiên trì trong thời gian tới” - ông Lê Văn Nam, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và Môi trường huyện Quan Hóa, chia sẻ và cho biết thêm: “Hiện tại, huyện Quan Hóa đang phối hợp với các cơ quan chức năng từng bước nâng cao chất lượng chè, đồng thời tuyên truyền, vận động Nhân dân mở rộng diện tích theo hướng sản xuất tập trung, đảm bảo truy xuất nguồn gốc, tăng cường quảng bá, giới thiệu sản phẩm rộng rãi ra thị trường trong và ngoài tỉnh, tạo thuận lợi cho tiêu thụ sản phẩm”.

Hy vọng rằng, từ việc tận dụng tiềm năng, lợi thế của địa phương, sản phẩm chè Tán Ma sẽ ngày càng vươn xa, đáp ứng nhu cầu thị trường, tạo nhiều việc làm và thu nhập, từng bước thay đổi, nâng cao chất lượng đời sống, góp phần XDNTM, đời sống mới cho người dân ở xã vùng biên Hiền Kiệt.

Tăng Thúy