Đây không chỉ là yêu cầu về quản lý mà còn là bước tiến quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số, góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển kinh tế số.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, việc xây dựng hệ thống dữ liệu truy xuất nguồn gốc thống nhất được xem là giải pháp nền tảng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, kiểm soát chất lượng hàng hóa và tăng cường khả năng phòng, chống hàng giả, gian lận thương mại trong chuỗi cung ứng.

Ngày 11/6/2026, Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu bước chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu số, phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế số và thương mại hiện đại.

Theo quy định, các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao sẽ thực hiện truy xuất nguồn gốc thông qua Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa VeriGoods của Bộ Công Thương hoặc hệ thống truy xuất nội bộ có kết nối với VeriGoods. Hệ thống này có chức năng tiếp nhận, quản lý, lưu trữ và kết nối dữ liệu truy xuất nguồn gốc, tạo mã định danh để phục vụ tra cứu, xác minh và chia sẻ thông tin trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Việc hình thành nền tảng truy xuất thống nhất không chỉ hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác kiểm tra, giám sát mà còn giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận thông tin về sản phẩm trước khi quyết định mua sắm. Thông qua mã truy xuất, người dân có thể kiểm tra tên sản phẩm, xuất xứ, thương hiệu, đơn vị sản xuất, số lô, hạn sử dụng và các thông tin cần thiết khác; đồng thời phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền nếu phát hiện dấu hiệu sai lệch hoặc không trung thực.

Đối với doanh nghiệp, việc tham gia hệ thống truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là cơ hội nâng cao uy tín thương hiệu, khẳng định chất lượng sản phẩm và gia tăng lợi thế cạnh tranh. Theo Thông tư, các thương nhân thực hiện truy xuất nguồn gốc sẽ được gắn dấu nhận diện trên sản phẩm, bao bì và các nền tảng thương mại điện tử, đồng thời được hỗ trợ truyền thông, quảng bá và hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình triển khai.

Một điểm đáng chú ý khác là quy định về quản lý dữ liệu truy xuất được xây dựng theo hướng chặt chẽ. Dữ liệu phải được lưu trữ bảo đảm tính toàn vẹn, an toàn và khả năng truy cập để phục vụ kiểm tra, xác minh và xử lý vi phạm. Đối với hàng hóa có hạn sử dụng, dữ liệu phải được lưu giữ tối thiểu 12 tháng kể từ thời điểm hết hạn; đối với hàng hóa không có hạn sử dụng, thời gian lưu giữ tối thiểu là 60 tháng.

Theo lộ trình thực hiện, từ ngày 1/7/2026, doanh nghiệp sẽ tiến hành đăng ký tài khoản, nhận mã định danh và xác thực thông tin sản phẩm trên hệ thống. Đến ngày 1/1/2027, việc truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành điều kiện bắt buộc trước khi các sản phẩm thuộc diện áp dụng được đưa ra lưu thông trên thị trường. Đối với các doanh nghiệp thành lập mới sau thời điểm này, việc thực hiện truy xuất nguồn gốc sẽ được áp dụng ngay từ khi bắt đầu hoạt động.

Theo Thông tư, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước là đơn vị đầu mối hướng dẫn, kiểm tra việc triển khai; đồng thời xây dựng, quản lý và vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương theo hướng liên thông với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia. Việc kết nối dữ liệu giữa các hệ thống sẽ góp phần hình thành nền tảng quản trị thị trường hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Dưới góc độ quản lý nhà nước, truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ nhận diện hàng hóa mà còn là giải pháp quan trọng trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, bảo vệ thương hiệu và đấu tranh với hàng giả, hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ. Khi dữ liệu được số hóa và liên thông, cơ quan chức năng sẽ có thêm công cụ để phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm, rút ngắn thời gian kiểm tra, xác minh và nâng cao hiệu quả xử lý.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính, đây cũng là cơ hội để xây dựng niềm tin với người tiêu dùng, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước cũng như quốc tế về minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Với vai trò là cơ quan báo chí chuyên ngành trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đổi mới sáng tạo và phát triển tài sản trí tuệ, sohuutritue.net.vn đánh giá Thông tư số 31/2026/TT-BCT không chỉ bổ sung một quy định kỹ thuật về truy xuất nguồn gốc mà còn đặt nền móng cho phương thức quản trị thị trường bằng dữ liệu số. Khi mọi thông tin về nguồn gốc hàng hóa được số hóa, kết nối và xác thực trên cùng một hệ thống, truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành “lá chắn số” trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao hiệu quả phòng, chống hàng giả, xây dựng niềm tin của người tiêu dùng và tạo động lực thúc đẩy phát triển thị trường minh bạch, hiện đại, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số trong giai đoạn mới.

                             Lê Tâm