Chiếc xe máy hay ô tô đầu tiên trong đời thường gắn liền với một quyết định tài chính quan trọng: vay trả góp. Nhu cầu sở hữu một phương tiện di chuyển mới là động lực thúc đẩy nhiều người trẻ, đặc biệt là những ai lần đầu tiếp cận vốn vay, nhanh chóng ký hợp đồng mà chưa lường hết những con số sẽ đi cùng mình trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm tới. Ba câu hỏi dưới đây là bộ lọc cơ bản giúp người vay tránh những khoản nợ vượt khả năng chi trả và hiểu rõ mình đang cam kết điều gì.

Câu hỏi đầu tiên: Khoản cần trả mỗi tháng đã tuân thủ “tỷ lệ an toàn” chưa?

Nhiều người có xu hướng nhìn vào giá trị chiếc xe rồi chia đều cho số kỳ hạn để ước lượng khoản phải trả, trong khi điều cần làm ngược lại: xuất phát từ thu nhập ổn định hàng tháng, trừ đi các chi phí sinh hoạt cố định, rồi mới xác định mức trả góp phù hợp.

Nguyên tắc phổ biến được các chuyên gia tài chính cá nhân khuyến nghị là tổng nghĩa vụ trả nợ hàng tháng, bao gồm cả khoản vay mua xe, không nên vượt quá 30 - 40% thu nhập. Vượt ngưỡng này, người vay dễ rơi vào tình trạng phải xoay xở giữa các khoản chi tiêu thiết yếu và nghĩa vụ trả nợ, kéo theo nguy cơ chậm trả. Đây cũng là lý do các công ty tài chính khi thẩm định hồ sơ vay luôn đánh giá thu nhập và mức độ tín nhiệm của khách hàng trước khi đưa ra hạn mức và lãi suất phù hợp.

Với sản phẩm Vay mua xe trả góp, việc chọn kỳ hạn dài hơn giúp giảm số tiền trả mỗi tháng nhưng đồng thời kéo dài thời gian chịu lãi, nên người vay cần cân đối giữa áp lực dòng tiền ngắn hạn và tổng chi phí lãi phải trả trong suốt vòng đời khoản vay.

Câu hỏi thứ hai: Lãi suất được tính theo cách nào và mức lãi thực tế là bao nhiêu?

Theo Thông tư số 43/2016/TT-NHNN (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 18/2019/TT-NHNN) quy định về cho vay tiêu dùng của công ty tài chính, các tổ chức tín dụng có nghĩa vụ phải niêm yết công khai khung lãi suất, phân loại rõ ràng các loại lãi suất (lãi suất tính theo năm, lãi suất trên dư nợ gốc hoặc dư nợ giảm dần). Khung lãi suất này phải được niêm yết công khai tại trụ sở và điểm giới thiệu dịch vụ của công ty tài chính trước khi khách hàng ký hợp đồng, đồng thời khách hàng phải xác nhận đã được cung cấp đầy đủ thông tin. Người vay lần đầu nên chủ động yêu cầu nhân viên tư vấn giải thích rõ lãi suất áp dụng là tính trên dư nợ giảm dần hay dư nợ ban đầu, vì hai cách tính này cho ra tổng chi phí lãi chênh lệch đáng kể khi mua phương tiện giá trị càng cao dù con số phần trăm ghi trên hợp đồng có thể trông giống nhau.

Ngoài lãi suất, hợp đồng vay còn quy định mức lãi áp dụng khi khoản vay bị chuyển nợ quá hạn. Theo quy định, lãi suất áp dụng đối với dư nợ gốc quá hạn không được vượt quá 150% lãi suất cho vay trong hạn tại thời điểm chuyển nợ quá hạn, còn lãi chậm trả trên số tiền lãi chưa thanh toán không được vượt quá 10%/năm.

Câu hỏi thứ ba: Các khoản phí và điều kiện đi kèm là gì?

Tổ chức tín dụng và khách hàng được thỏa thuận về các loại phí liên quan đến khoản vay, trong đó có phí trả nợ trước hạn, phí trả nợ trước hạn khi thay đổi lãi suất điều chỉnh, phí cam kết rút vốn và một số phí khác theo quy định pháp luật liên quan. Đồng thời, hợp đồng phải thể hiện rõ mức phạt vi phạm và phí trả nợ trước hạn (thường dao động từ 1% đến 5% trên dư nợ gốc còn lại tùy thuộc vào thời điểm tất toán).

Người vay muốn tất toán sớm để tiết kiệm lãi cần hỏi rõ mức phí này ngay từ đầu, vì mức phí quá cao có thể khiến việc trả nợ trước hạn không còn mang lại lợi ích tài chính như kỳ vọng. Bên cạnh đó, một số gói vay mua xe có gắn kèm bảo hiểm khoản vay hoặc bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc đối với xe cơ giới, đây là chi phí cần được tính vào tổng ngân sách chứ không chỉ nhìn riêng khoản gốc và lãi. Việc yêu cầu bên cho vay cung cấp một bảng minh họa chi tiết dòng tiền trả nợ theo từng kỳ, bao gồm gốc, lãi và các phí phát sinh, là cách thực tế nhất để hình dung tổng chi phí sở hữu chiếc xe qua hình thức trả góp, thay vì chỉ dựa vào mức lãi suất được nêu trên tờ rơi quảng cáo.

Trả lời ba câu hỏi về khả năng chi trả, cách tính lãi suất và các loại phí đi kèm là bước chuẩn bị cần thiết để việc sở hữu phương tiện di chuyển thực sự phục vụ cho cuộc sống. Bên cạnh đó, lựa chọn một đơn vị được cấp phép và có uy tín lâu năm là tấm chắn an toàn nhất bảo vệ người tiêu dùng trước các bẫy tín dụng đen, đồng thời giúp người vay mua xe lần đầu tránh được những bất ngờ tài chính về sau.