Trung Quốc đã vượt qua Mỹ để trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về số lượng đơn đăng ký sáng chế trong lĩnh vực công nghệ tài chính (fintech), đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cuộc cạnh tranh đổi mới sáng tạo toàn cầu. Sự bứt phá này phản ánh chiến lược đầu tư dài hạn vào tài sản trí tuệ và hạ tầng tài chính số của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Theo phân tích dữ liệu của Nikkei Asia, dựa trên thống kê của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), Trung Quốc hiện chiếm khoảng 38% tổng số đơn đăng ký sáng chế fintech trên toàn cầu, cao hơn gấp đôi so với 17% của Mỹ. Trong số 10 doanh nghiệp sở hữu nhiều sáng chế fintech nhất thế giới, có tới 8 doanh nghiệp đến từ Trung Quốc.

Đáng chú ý, trong vòng 10 năm qua, số lượng đơn đăng ký sáng chế fintech của Trung Quốc đã tăng gấp 10 lần, tốc độ tăng trưởng vượt xa các nền kinh tế lớn khác. Điều này giúp nước này chính thức vượt Mỹ, quốc gia từng giữ vị trí thống trị trong lĩnh vực công nghệ tài chính suốt nhiều năm.

Bứt phá nhờ hệ sinh thái tài chính số 

Giới chuyên gia nhận định, thành công của Trung Quốc đến từ sự phát triển nhanh chóng của hệ sinh thái fintech, được thúc đẩy bởi nhu cầu thị trường nội địa khổng lồ cùng các chính sách hỗ trợ nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Các ngân hàng quốc doanh lớn liên tục gia tăng đăng ký sáng chế liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ quản trị rủi ro, chấm điểm tín dụng và thanh toán di động. Trong khi đó, các tập đoàn công nghệ và doanh nghiệp fintech tập trung phát triển các công nghệ như blockchain, ví điện tử, tài chính nhúng (embedded finance), nhận diện số và hạ tầng thanh toán thế hệ mới.

Một chuyên gia nghiên cứu sáng chế tại Bắc Kinh nhận định, hệ sinh thái fintech của Trung Quốc đã mở rộng với tốc độ rất nhanh nhờ nhu cầu trong nước và các chính sách hỗ trợ phù hợp. Điều này giúp Trung Quốc sở hữu tỷ trọng sáng chế fintech lớn nhất thế giới, phản ánh sự dịch chuyển đáng kể về năng lực đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện các quy định về bảo mật dữ liệu, bảo vệ người tiêu dùng và quản lý công nghệ tài chính cũng tạo môi trường ổn định để doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào nghiên cứu, phát triển và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Không chỉ là số lượng sáng chế

Các chuyên gia lưu ý rằng số lượng đơn đăng ký sáng chế không đồng nghĩa tuyệt đối với sức mạnh công nghệ hay khả năng thương mại hóa.

Việc đăng ký sáng chế có thể chịu tác động từ các chương trình khuyến khích của chính phủ hoặc chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, quy mô tăng trưởng gấp 10 lần trong một thập kỷ cho thấy nguồn lực nghiên cứu và phát triển của Trung Quốc đang được tập trung mạnh vào các công nghệ cốt lõi của ngành tài chính số.

Danh mục sáng chế fintech rất đa dạng, bao gồm:

• Thanh toán số và thanh toán di động;

• Nhận diện danh tính điện tử;

• AI phục vụ chấm điểm tín dụng và quản trị rủi ro;

• Blockchain và hạ tầng thanh toán;

• Tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC);

• Phân tích dữ liệu tài chính và quản lý tài sản.

Đáng chú ý, nhiều công nghệ này đã được triển khai trên quy mô hàng trăm triệu người dùng tại Trung Quốc, đặc biệt là hệ thống thanh toán QR và các nền tảng ví điện tử.

Nghịch lý giữa blockchain và tiền mã hóa

Một điểm đáng chú ý là Trung Quốc hiện vẫn duy trì lệnh cấm giao dịch và khai thác tiền mã hóa đối với nhà đầu tư cá nhân từ năm 2021. Tuy nhiên, nước này lại nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về sáng chế liên quan đến blockchain và hạ tầng tài chính số.

Theo các chuyên gia, Trung Quốc đang phân tách rõ giữa công nghệ và tài sản đầu cơ. Trong khi tiền mã hóa phi tập trung bị kiểm soát chặt, các công nghệ như sổ cái phân tán (DLT), thanh toán số, tiền lập trình được và đồng nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY) vẫn được xem là những lĩnh vực chiến lược cần đầu tư.

Mô hình này giúp Trung Quốc tiếp tục mở rộng năng lực nghiên cứu các công nghệ nền tảng phục vụ thanh toán số và tài chính tương lai, bất chấp các hạn chế đối với thị trường tiền mã hóa.

Cuộc cạnh tranh mới về quyền sở hữu trí tuệ

Giới phân tích cho rằng lợi thế về sáng chế có thể tạo ra ưu thế thương mại lâu dài cho các doanh nghiệp Trung Quốc thông qua hoạt động cấp phép công nghệ, hợp tác quốc tế và xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật mới.

Các sáng chế liên quan đến hạ tầng thanh toán, phân tích rủi ro và blockchain có thể trở thành những tài sản trí tuệ quan trọng trong các hệ thống thanh toán xuyên biên giới, dịch vụ stablecoin hay nền tảng tài chính số thế hệ mới.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng số lượng sáng chế chỉ là một trong nhiều yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh. Việc triển khai thành công, khả năng thương mại hóa và mức độ chấp nhận của thị trường vẫn đóng vai trò then chốt.

Hiện nay, các doanh nghiệp Mỹ vẫn giữ lợi thế trong nhiều lĩnh vực công nghệ lõi. Các mạng lưới thanh toán quốc tế lớn như Visa và Mastercard vẫn chiếm ưu thế trong thanh toán bằng thẻ trên phạm vi toàn cầu, trong khi đồng USD tiếp tục thống trị thị trường stablecoin.

Dẫu vậy, khoảng cách ngày càng lớn về số lượng sáng chế cho thấy cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực tài chính số đang bước sang một giai đoạn mới, nơi quyền sở hữu trí tuệ sẽ trở thành yếu tố quyết định đối với việc định hình các chuẩn mực công nghệ và hệ thống thanh toán của tương lai.

Theo giới quan sát, khi các quốc gia đẩy mạnh phát triển AI, blockchain, tiền kỹ thuật số và hạ tầng thanh toán số, cuộc đua sáng chế fintech sẽ tiếp tục gia tăng cường độ, đồng thời trở thành thước đo quan trọng phản ánh năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh công nghệ của mỗi nền kinh tế.   

Thái An