Ngày 26/8, Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia Trung Quốc (NSFC) công bố thông tin về 31 vụ sai phạm học thuật đã được xác minh tại các trường đại học và bệnh viện trên cả nước, liên quan đến hơn 40 nhà nghiên cứu. Đây được xem là đợt công khai xử lý sai phạm học thuật lớn nhất từ trước đến nay của cơ quan này.

Đáng chú ý, trong số các trường hợp bị xử lý có 4 giáo sư từng được trao Quỹ Khoa học dành cho Học giả trẻ xuất sắc. Đây là một trong những danh hiệu nghiên cứu quan trọng tại Trung Quốc, thường được xem là bước đệm để các nhà khoa học tiến tới các vị trí tại những viện nghiên cứu và học viện khoa học hàng đầu.

Ba trong số 4 người từng giữ chức trưởng khoa hoặc phó trưởng khoa tại các cơ sở giáo dục đại học danh tiếng.

Theo thông báo của NSFC, những người này bị thu hồi tư cách, danh hiệu và các khoản hỗ trợ liên quan, đồng thời phải hoàn trả tổng cộng hơn 10 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 1,49 triệu USD, tiền tài trợ đã được cấp trước đó. Họ cũng bị cấm đăng ký xin tài trợ từ NSFC trong thời gian từ 3 đến 7 năm.

Trong cộng đồng nghiên cứu Trung Quốc, những hình thức xử lý này được đánh giá có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự nghiệp học thuật của các nhà khoa học liên quan.

Được biết, động thái của NSFC diễn ra sau một loạt bài phân tích và cáo buộc được đăng tải trên mạng xã hội hồi tháng 4/2026 bởi blogger có biệt danh "Student Geng", tên thật là Geng Zeyu, một cựu nghiên cứu sinh đã bỏ học.

Geng gây chú ý khi sử dụng các công cụ thống kê và trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu, hình ảnh và biểu đồ trong các công trình nghiên cứu. Trong các video được đăng tải, người này chỉ ra những điểm bất thường trong dữ liệu của một số bài báo từng được công bố trên tạp chí Nature và các tạp chí quốc tế khác.

Các nội dung nhanh chóng thu hút hàng triệu lượt xem, tạo sức ép dư luận đối với những trường đại học và đơn vị nghiên cứu có liên quan.

Sau khi các cáo buộc được đưa ra, những cơ sở liên quan đã tiến hành điều tra, xử lý các cán bộ bị xác định có sai phạm. Một số lãnh đạo khoa cũng bị cách chức với lý do quản lý lỏng lẻo.

Vụ việc sau đó thu hút sự quan tâm lớn trong giới nghiên cứu Trung Quốc và thúc đẩy NSFC tiến hành cuộc điều tra trên quy mô rộng hơn.

Bên cạnh việc xử lý các trường hợp cụ thể, Trung Quốc cũng yêu cầu các cơ sở giáo dục và nghiên cứu tăng cường kiểm tra tính trung thực của hoạt động khoa học.

Theo thông tin được cung cấp, Bộ Giáo dục Trung Quốc đã yêu cầu các cơ sở giáo dục hoàn tất đợt rà soát trước ngày 31/12/2026.

Nội dung kiểm tra bao gồm việc rà soát toàn diện các công trình quốc tế và bằng sáng chế được đăng ký trong giai đoạn 2021-2026, nhằm phát hiện những dấu hiệu bất thường hoặc vi phạm liên quan đến hoạt động nghiên cứu.

Các cơ sở cũng được yêu cầu kiểm tra theo phương pháp xác suất ít nhất 30% luận văn thạc sĩ được bảo vệ trong 3 năm gần đây để phát hiện hành vi đạo văn hoặc thuê người viết. Đối với luận án tiến sĩ, tỷ lệ kiểm tra được yêu cầu là 100%.

Những biện pháp này cho thấy Trung Quốc đang mở rộng phạm vi kiểm soát từ các vụ việc riêng lẻ sang việc rà soát có hệ thống đối với công bố khoa học, luận văn, luận án và hoạt động đăng ký sáng chế.

Việc NSFC công khai 31 vụ sai phạm với hơn 40 nhà nghiên cứu được xem là một bước đi mạnh tay nhằm tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong nghiên cứu khoa học.

Đặc biệt, việc xử lý cả những nhà khoa học từng nhận danh hiệu và nguồn tài trợ nghiên cứu quan trọng cho thấy các thành tích hoặc vị trí học thuật không tạo ra ngoại lệ trong việc kiểm soát liêm chính khoa học.

Từ những cáo buộc ban đầu trên mạng xã hội, vụ việc đã dẫn tới một cuộc điều tra quy mô lớn hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu rà soát rộng khắp đối với các công trình khoa học và sản phẩm nghiên cứu tại Trung Quốc.

Trong bối cảnh Trung Quốc đang thúc đẩy vị thế khoa học và công nghệ trên trường quốc tế, việc tăng cường kiểm soát gian lận và sai phạm học thuật được xem là cần thiết để bảo đảm độ tin cậy của các công trình nghiên cứu cũng như uy tín của hệ thống khoa học nước này.

Lường Linh