Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một cuộc tranh luận mới về hiệu quả của các công cụ bảo hộ sở hữu trí tuệ truyền thống. Mới đây, tỷ phú Mark Cuban nhận định giá trị của bằng sáng chế đang suy giảm trong kỷ nguyên AI, trong khi bí mật kinh doanh sẽ trở thành yếu tố quan trọng hơn để bảo vệ lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.

Quan điểm này được ông đưa ra khi bình luận về bài viết "Reverse Information Paradox" của Tổng Giám đốc Microsoft Satya Nadella, trong đó đề cập đến nghịch lý các doanh nghiệp đang phải "trả tiền hai lần" để sử dụng AI.

Theo Mark Cuban, nhiều doanh nghiệp vẫn tin rằng bằng sáng chế đủ để bảo vệ tài sản trí tuệ của mình, nhưng thực tế đang thay đổi rất nhanh.

"Bạn có thể nghĩ tài sản trí tuệ của mình đã được bảo vệ. Thực tế không phải vậy. Mọi mô hình AI đều đang được huấn luyện trên các đơn đăng ký bằng sáng chế, đồng thời cũng được yêu cầu tìm ra những giải pháp thay thế hoặc cách vượt qua các bằng sáng chế đó", ông viết trên mạng xã hội X.

Từ góc nhìn này, Mark Cuban cho rằng việc công bố sáng chế, vốn là yêu cầu bắt buộc để được cấp bằng, vô tình giúp các hệ thống AI tiếp cận kho tri thức kỹ thuật khổng lồ. Khi các mô hình AI ngày càng có khả năng phân tích, tổng hợp và đề xuất giải pháp mới, việc "thiết kế lách" các bằng sáng chế có thể trở nên dễ dàng hơn trước.

Chính vì vậy, ông nhận định giá trị độc quyền mà bằng sáng chế mang lại đang giảm dần, trong khi bí mật kinh doanh - những thông tin không được công bố ra bên ngoài sẽ ngày càng có vai trò quan trọng.

Đây không phải lần đầu Mark Cuban đưa ra quan điểm này. Hồi tháng 2, ông từng cảnh báo rằng nhiều doanh nghiệp có thể sẽ ưu tiên giữ bí mật công nghệ thay vì đăng ký bằng sáng chế, bởi "ngay khi công bố, tài sản trí tuệ của bạn không còn thực sự là của riêng bạn nữa".

Doanh nghiệp đang "trả tiền hai lần" cho AI

Quan điểm của Mark Cuban xuất phát từ bài viết của CEO Microsoft Satya Nadella về cái gọi là "nghịch lý thông tin đảo ngược".

Theo ông Nadella, khi triển khai AI, doanh nghiệp không chỉ trả tiền để sử dụng mô hình AI mà còn vô tình đóng góp thêm những tài sản tri thức quý giá của chính mình.

Thông qua các câu lệnh, quy trình làm việc, dữ liệu phản hồi, đánh giá kết quả và những lần hiệu chỉnh của người dùng, doanh nghiệp đang liên tục tạo ra lượng lớn tri thức độc quyền. Nếu không được quản lý chặt chẽ, những dữ liệu này có thể trở thành nguồn giá trị cho chính các nền tảng AI.

Ông Nadella cho rằng doanh nghiệp cần xác định rõ ranh giới đối với những tài sản này thay vì để chúng tích lũy bên trong các hệ thống AI mà mình đang sử dụng.

Đồng quan điểm, Aaron Levie - Tổng Giám đốc Box Inc. nhận định tài sản trí tuệ của doanh nghiệp trong thời đại AI sẽ không chỉ là các phát minh hay sáng chế, mà còn bao gồm quyết định quản trị, quy trình vận hành, kinh nghiệm thực tiễn, mô hình làm việc và các tri thức tích lũy trong quá trình ứng dụng AI.

Theo ông, doanh nghiệp cần bảo đảm quyền sở hữu đối với những tài sản này để giá trị của chúng tiếp tục gia tăng khi AI ngày càng thông minh hơn.

Tài sản trí tuệ bước vào giai đoạn chuyển đổi

Những nhận định của Mark Cuban phản ánh xu hướng đang được nhiều chuyên gia sở hữu trí tuệ quan tâm: AI không chỉ làm thay đổi cách tạo ra tri thức mà còn tác động trực tiếp đến hệ thống bảo hộ tài sản trí tuệ.

Trong nhiều thập kỷ, bằng sáng chế luôn được xem là công cụ quan trọng để bảo vệ các phát minh công nghệ. Tuy nhiên, khi AI có khả năng khai thác khối lượng lớn dữ liệu công khai và nhanh chóng đề xuất các giải pháp thay thế, lợi thế độc quyền mà bằng sáng chế mang lại có thể bị thu hẹp.

Ở chiều ngược lại, bí mật kinh doanh vốn không phải công bố và được bảo vệ thông qua các biện pháp quản lý nội bộ đang được đánh giá sẽ trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn đối với nhiều doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực AI, phần mềm và dữ liệu.

Điều này cũng đặt ra bài toán mới cho doanh nghiệp, thay vì chỉ tập trung vào việc đăng ký quyền sở hữu trí tuệ, cần xây dựng chiến lược quản trị tri thức toàn diện, kết hợp giữa bằng sáng chế, bí mật kinh doanh và quản lý dữ liệu để duy trì lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên AI.

Trần Ân