Theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg ban hành tháng 6/2025 về danh mục công nghệ chiến lược, AI được xác định là “công nghệ hạ tầng” của kỷ nguyên mới. Trong 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, AI giữ vị trí trung tâm nhờ khả năng lan tỏa mạnh mẽ sang mọi lĩnh vực, từ sản xuất thông minh, nông nghiệp số, logistics, y tế, giáo dục đến quản trị đô thị và dịch vụ công.

Theo phân tích của PGS.TS Phan Minh Đức - Phó Trưởng ban Quản lý Khoa học và Hợp tác quốc tế, Học viện Báo chí và Tuyên truyền: AI chính là “mắt xích” kết nối ba trụ cột lớn mà dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã nhấn mạnh: Khoa học - công nghệ: làm chủ thuật toán, dữ liệu và hạ tầng tính toán; Đổi mới sáng tạo: hình thành sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới; Chuyển đổi số: vận hành dựa trên dữ liệu, tự động hóa và ra quyết định theo thời gian thực.

Tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học - công nghệ và chuyển đổi số là đột phá chiến lược; trong đó, AI được ví như “động cơ” biến các đột phá này thành năng suất thực, sức cạnh tranh thực và dịch vụ công bao trùm.

Điểm mới trong tư duy phát triển được PGS.TS Phan Minh Đức chỉ ra là sự chuyển dịch từ “khai thác tài nguyên hữu hạn” sang “kiến tạo động lực dựa trên tri thức, thể chế và công nghệ”. Điều này mở ra không gian thể chế mới cho AI thông qua khung thể chế thí điểm (sandbox), Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và các cơ chế ưu đãi theo kết quả.

Trong giai đoạn 5 năm tới, Việt Nam được khuyến nghị tập trung vào các lĩnh vực ứng dụng Trí tuệ nhân tạo hẹp (narrow AI) có tác động trực tiếp đến năng suất và chuỗi giá trị, như: Sản xuất thông minh: thị giác máy, bảo trì dự báo, tối ưu lịch sản xuất; Nông nghiệp số: dự báo mùa vụ, tối ưu đầu vào, giám sát bằng drone và vệ tinh; Logistics - chuỗi cung ứng: tối ưu tuyến vận chuyển, tồn kho, cảng biển; Y tế - chẩn đoán: hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh, tối ưu vận hành bệnh viện; Dịch vụ công - chính phủ số: trợ lý AI, phân luồng hồ sơ, phát hiện bất thường.

Theo PGS.TS Phan Minh Đức, số liệu của Cục Thống kê năm 2025 cho thấy, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020; việc đưa AI vào các “điểm ma sát” của nền kinh tế sẽ tiếp tục khuếch đại động lực tăng trưởng này theo đúng định hướng Đại hội XIV.

“Có dữ liệu mới, có Chính phủ số, Kinh tế số, Xã hội số”, do đó, hạ tầng dữ liệu quốc gia, trung tâm dữ liệu, sàn dữ liệu và chuẩn kết nối là điều kiện tiên quyết để AI phát triển và việc đưa vào vận hành Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1 (NDC 1) được coi là cột mốc quan trọng, tạo “bộ não” cho hệ sinh thái AI quốc gia", ông Đức nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, PGS Đức cũng đề xuất nguồn nhân lực AI được xác định là then chốt của đột phá. Phát triển nhân lực số cần trở thành chiến lược trung tâm, gắn đào tạo với chuẩn kỹ năng, nhu cầu doanh nghiệp và liên kết viện - trường - doanh nghiệp.

AI phải được triển khai theo nguyên tắc lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, bảo đảm minh bạch, an toàn và công bằng xã hội. Nếu được đặt đúng vị trí trong chiến lược công nghiệp hóa, trí tuệ nhân tạo sẽ là đòn bẩy quan trọng hiện thực hóa khát vọng phát triển phồn vinh, hạnh phúc, đưa Việt Nam tiến gần mục tiêu quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

PV