Các nhà khoa học gọi đó là trận lụt Missoula – dấu tích còn in đậm trong địa chất Bắc Mỹ và là một trong những bài học đắt giá về sức mạnh của khí hậu cực đoan.

Lũ băng – khi thiên nhiên “vỡ đập”

Vào cuối kỷ băng hà cuối cùng, khoảng 15.000–13.000 năm trước, một hồ nước khổng lồ tên là Hồ Missoula hình thành ở Montana (Mỹ) do sông băng chặn dòng chảy. Khi bức tường băng bị vỡ, hơn 2.000 km³ nước – tương đương dung tích của khoảng 500 hồ Baikal – tràn xuống vùng đồng bằng chỉ trong vài ngày.

Làn sóng nước cao hàng trăm mét quét qua bang Washington, tạo nên địa hình khắc nghiệt của vùng channeled scablands mà ngày nay vẫn còn nguyên dấu tích. Sự kiện này được lặp lại hàng chục lần khi hồ Missoula tiếp tục hình thành rồi vỡ trong chu kỳ khí hậu thay đổi liên tục.

Địa chất học và cuộc tranh cãi suốt thế kỷ

Khi nhà địa chất học J Harlen Bretz công bố nghiên cứu về trận đại hồng thủy này vào đầu thế kỷ 20, ông đã bị cộng đồng khoa học chỉ trích nặng nề. Họ cho rằng ý tưởng về một trận lụt “ngày tận thế” là phi thực tế. Mãi đến những năm 1980, khi hình ảnh vệ tinh và phân tích địa chất chứng minh các vết tích để lại bởi dòng nước cổ đại, học thuyết của Bretz mới được công nhận.

Đây là ví dụ điển hình cho việc khoa học có thể thay đổi nhận thức con người về quá khứ Trái Đất – và mở ra cái nhìn mới về rủi ro thiên nhiên.

Cảnh báo hiện đại: Băng tan và lũ siêu tốc

Dù trận đại hồng thủy Missoula chỉ là một sự kiện cổ đại, nhưng những gì đang diễn ra tại Greenland, Nam Cực hay dãy Himalaya ngày nay mang những nét tương đồng đáng sợ. Sự tan chảy nhanh chóng của các khối băng lớn có thể hình thành các hồ băng lửng lơ. Nếu các hồ này bị vỡ do động đất hoặc biến đổi khí hậu, lũ quét băng hà (glacial lake outburst flood – GLOF) có thể xảy ra, đe dọa hàng triệu người tại các vùng thấp.

Các nghiên cứu gần đây đã xác định trên 15 triệu người đang sống trong vùng nguy cơ lũ băng toàn cầu, đặc biệt là ở châu Á và Nam Mỹ.

T/H