Khác với sự hối hả thường nhật, không gian trước Ngọ Môn sáng đầu năm 2026 trở nên trang trọng với những nghi thức sân khấu hóa tái hiện Lễ Ban Sóc (Lễ phát lịch) của triều đình nhà Nguyễn xưa. Tiết trời nắng ấm, hàng trăm người dân và du khách có mặt từ sớm để được xem quảng diễn một trong những đại lễ của cố đô Huế và nhận lịch đầu năm mới.

Hơi thở di sản làm nô nức lòng du khách trong ngày đầu năm

Theo sử liệu, người xưa rất coi trọng lịch bởi đây là "cẩm nang" phục vụ nông nghiệp và đời sống. Dưới thời vua Minh Mạng, nghi lễ này được tổ chức quy mô tại Ngọ Môn vào ngày mùng 1 tháng Chạp. 5 năm nay, việc tái hiện đúng ngày đầu năm Tết Dương lịch Lễ Ban Sóc đang tạo nên một sự kiện thường niên thú vị được mong chờ.

Cầm trên tay cuốn lịch mới vừa được Ban tổ chức trao tặng, nghệ nhân Huế - Nguyễn Thị Đoan Trang xúc động: "Cảm giác cầm cuốn lịch mới vừa trang trọng vừa ấm áp như được tiếp năng lượng từ di sản của cha ông. Đây là cách khởi đầu năm mới rất ý nghĩa tại cố đô."

Để có được những cuốn lịch phát đến tận tay dân chúng vào ngày lễ Ban Sóc, Khâm Thiên Giám – cơ quan quan sát thiên văn và dự báo thời tiết của triều đình – phải bắt tay vào biên soạn và in ấn vô cùng công phu.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Phước Hải Trung – Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, lịch thời bấy giờ được in trên các loại giấy gió thượng hạng như giấy nguyên giáp hay giấy sơn bồi. Tùy theo đối tượng sử dụng mà hình thức cuốn lịch có sự phân biệt rõ rệt. Sang trọng nhất là Ngự lịch dành cho Hoàng gia với bìa bọc lụa vàng, thêu hoa văn rồng mây tinh xảo. Trong khi đó, quan lịch và công lịch dành cho quan lại và dân chúng có phần giản đơn hơn với bìa giấy cứng màu vàng và in chữ đỏ.

Dù khác nhau về vẻ ngoài, nhưng nội dung cốt lõi bên trong mỗi cuốn lịch đều phải đảm bảo tính chính xác tuyệt đối về thời gian, thời tiết tại kinh đô cũng như các địa phương. Lịch ghi rõ bốn tiết mùa, thứ tự địa danh theo kinh độ, địa đồ, cùng các ngày húy kỵ của tiên đế. Đặc biệt, cuối mỗi cuốn lịch luôn có "trang trách nhiệm" ghi tên và nhiệm vụ của từng quan viên Khâm Thiên Giám đã tham gia biên soạn, như một lời cam kết về độ chuẩn xác của thông tin.

Việc phân phát lịch cũng được triều đình tổ chức bài bản để đảm bảo "cuốn cẩm nang nông nghiệp" này đến được mọi miền đất nước. Từ kinh đô, lịch được chuyển đi khắp các tỉnh phía Nam đến tận Khánh Hòa và phía Bắc tới Thanh Hóa. Đối với các vùng xa hơn như từ Ninh Bình trở ra hay từ Bình Thuận trở vào, hai địa phương trọng yếu là Hà Nội và Nam Định sẽ chịu trách nhiệm tiếp nhận mẫu từ Khâm Thiên Giám để in ấn và cấp phát tại chỗ.

Đỉnh cao của quy trình này chính là lễ Ban Sóc diễn ra vào ngày mùng một tháng Chạp hằng năm. Sau khi các nghi tiết đại lễ được thực hiện trang nghiêm tại Ngọ Môn, lịch sẽ được tiến vào cung cho Hoàng gia và ban phát cho các quan. Những vị quan đầu tỉnh sau khi nhận lịch có trách nhiệm đưa về địa phương, tổ chức họp các cấp huyện để tiếp tục truyền tay nhau, đưa cuốn lịch của triều đình lan tỏa đến từng xóm làng, phục vụ kịp thời cho hoạt động sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân.

Sau khi tham dự màn tái hiện Lễ Ban Sóc, du khách và người dân vào Đại nội Huế, đi tham quan và check in du ngoạn cảnh đẹp xứ Huế.

Festival Huế năm 2026: Trải dài suốt bốn mùa

Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cũng vừa chính thức công bố khung chương trình Festival Huế 2026. Đây là năm có ý nghĩa đặc biệt khi Huế tập trung mọi nguồn lực để phát triển thành phố trực thuộc Trung ương trên nền tảng di sản và phát triển xanh, thông minh, bền vững.

Festival Huế năm 2026 sẽ tiếp tục mô hình "Festival bốn mùa", cụ thể: Lễ hội mùa Xuân (Tháng 1 - 3) trọng tâm là Tết Huế và các không gian văn hóa truyền thống. Lễ hội mùa Hạ (Tháng 4 - 6): Điểm nhấn là Tuần lễ Festival Huế 2026 với chủ đề "Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển", quy tụ các đoàn nghệ thuật quốc tế. Lễ hội mùa Thu & mùa Đông sẽ tập trung vào các lễ hội dân gian, giải trí và các chương trình nghệ thuật đương đại.

Festival Huế năm 2026 không chỉ là sự kiện nghệ thuật mà còn là lời khẳng định về một cố đô sẵn sàng vươn mình, phát triển thông minh nhưng vẫn giữ vẹn nguyên bản sắc với thương hiệu thành phố của các Lễ hội văn hóa.

Việc tái hiện Lễ Ban Sóc và công bố Festival từ sớm giúp các đơn vị lữ hành và du khách chủ động lịch trình, hứa hẹn một năm du lịch “đơm hoa” cho vùng đất Cố đô.

 Bảo Hòa