Phát biểu tại Hội thảo “Báo chí với công tác nhận diện và phòng, chống lừa đảo qua ứng dụng ngân hàng số”, Thiếu tướng Lê Minh Mạnh - Chi hội trưởng Chi hội Phía Nam, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia - cho biết chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng là xu thế tất yếu và mang lại nhiều giá trị cho nền kinh tế, song cũng đang đối mặt với nhiều thách thức mới khi tội phạm lừa đảo qua ứng dụng ngân số ngày càng tinh vi.

“Tội phạm công nghệ cao không tấn công trực diện vào hệ thống lõi của ngân hàng, mà chủ yếu khai thác yếu tố con người, từ sự thiếu cảnh giác của khách hàng đến các lỗ hổng trong nhận thức an toàn thông tin. Lừa đảo qua ứng dụng ngân hàng số hiện nay không còn là hiện tượng cá biệt, mà đã trở thành một thách thức an ninh phi truyền thống, tác động trực tiếp đến an ninh tài chính, trật tự xã hội và niềm tin của người dân”, Thiếu tướng Lê Minh Mạnh nhận định.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, ứng dụng ngân hàng số đã trở thành kênh giao dịch chủ đạo của người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, song hành với sự tiện lợi là nguy cơ gia tăng các hình thức lừa đảo, gian lận công nghệ cao với thủ đoạn tinh vi, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản và làm xói mòn niềm tin xã hội.

Thông tin từ Vụ Thanh toán - Ngân hàng Nhà nước cho thấy từ đầu năm đến nay thông qua hệ thống SIMO đã phát hiện 592.000 bản ghi tài khoản thanh toán/ ví điện tử có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo. Qua đó, cảnh báo khách hàng và ngăn chặn hàng trăm nghìn lượt giao dịch, bảo vệ hơn 2.570 tỷ đồng khỏi rủi ro.

Còn theo Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an), chỉ trong 8 tháng đầu năm 2025, cả nước đã ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, với tổng thiệt hại ước tính trên 1.660 tỉ đồng. Điều đáng nói, phần lớn các vụ việc liên quan trực tiếp đến giao dịch tài chính và các ứng dụng ngân hàng số.

Trong khuôn khổ Hội thảo, các chuyên gia, nhà quản lý đã chỉ ra các hình thức lừa đảo phổ biến hiện nay bao gồm: phishing (giả mạo website, ứng dụng ngân hàng), smishing (tin nhắn giả mạo thương hiệu), vishing (gọi điện giả danh ngân hàng, cơ quan chức năng), cài cắm mã độc trên thiết bị di động, cũng như các thủ đoạn mới sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), deepfake để tạo dựng kịch bản lừa đảo tinh vi. Đáng lo ngại, nhiều vụ việc không chỉ gây thiệt hại lớn về tài chính cho người dân mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các tổ chức tín dụng.

Tại Việt Nam cứ 220 người dùng điện thoại thông minh thì có 1 người là nạn nhân của lừa đảo, thiệt hại ước tính trong năm 2024 lên đến 18.900 tỉ đồng. Cũng trong năm 2024, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến ở Việt Nam được ước tính ở mức báo động cao, gây tổn thất không chỉ về tiền bạc mà cả niềm tin của người dân vào giao dịch ngân hàng số.

Đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam - Khu vực II (NHNN) chia sẻ, Ngân hàng Nhà nước luôn xác định an toàn, bảo mật hệ thống và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng dịch vụ tài chính là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình chuyển đổi số của ngành ngân hàng.

“Ngân hàng số mang lại lợi ích rất lớn cho nền kinh tế và người dân, nhưng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với sự an toàn và niềm tin. Ngân hàng Nhà nước đã và đang ban hành nhiều quy định, tiêu chuẩn nhằm nâng cao mức độ an toàn hệ thống thông tin, đồng thời yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường biện pháp phòng, chống gian lận, lừa đảo trong giao dịch điện tử”, đại diện Ngân hàng Nhà nước chia sẻ.

Ông Vũ Đỗ Vỹ Bình - Chuyên gia Digital Forensic cho biết, công nghệ Al đã tạo sinh cho phép tạo ra email, tin nhắn, kịch bản cuộc gọi, hình ảnh, video, thậm chí giả giọng nói giống đến mức người thân của chúng ta cũng khó nhận ra. Song song, tội phạm có thể tự động hóa cả chiến dịch lừa đảo, gửi đi hàng chục nghìn thông điệp được cá nhân hóa trong thời gian rất ngắn. Với hành vi bề mặt của giao dịch trực tuyến hoàn toàn hợp lệ, mọi thứ đúng quy trình nhưng động cơ phía sau lại xuất phát từ một kịch bản dàn dựng rất tinh vi.

Sau khi Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Quyết định 2345/QĐ-NHNN sự gắn kết hệ thống ngân hàng với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và xác thực sinh trắc học đã tấn công vào hạ tầng tài khoản cá nhân ‘rác’. Kết quả ban đầu cho thấy, số vụ nạn nhân bị lừa qua các tài khoản rác giảm rõ rệt từng tháng, việc mở tài khoản mới bằng giấy tờ giả, danh tính giả cũng giảm đáng kể.

Tuấn Quang