Một tòa án tại Moskva (Nga) đã bác yêu cầu bảo hộ bản quyền đối với hai hình ảnh được tạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI), mang tên "Mona Lisa with Wine" và "Statue of Liberty with Wine", với lý do việc nhập câu lệnh (prompt) cho ứng dụng chỉ là quá trình kỹ thuật, không cấu thành hoạt động sáng tạo theo quy định về bản quyền.

Theo hãng thông tấn nhà nước RIA Novosti, tòa án cho rằng các hình ảnh do AI tạo ra không đáp ứng điều kiện để được bảo hộ quyền tác giả. Tuy nhiên, hãng tin độc lập The Insider cho biết RIA Novosti không công bố tên tòa án, số hiệu vụ án hoặc thời điểm ra phán quyết, nên chưa thể xác minh độc lập quyết định này cũng như tình trạng hiệu lực pháp lý của bản án.

Theo nội dung vụ kiện, nguyên đơn cho biết đã mua các hình ảnh gốc rồi sử dụng một chương trình AI để chỉnh sửa. Đối với hình tượng Tượng Nữ thần Tự do, ông thay ngọn đuốc bằng ly rượu vang và bổ sung phông nền. Với bức Mona Lisa, ông thay đổi vị trí bàn tay, biểu cảm khuôn mặt, đường nét gương mặt, làm tóc dày và rối hơn, thêm quầng mắt, miếng dán dưới mắt, đồng thời đặt một ly rượu vang vào tay nhân vật với bộ móng được vẽ mới.

Sau đó, các hình ảnh này bị một cá nhân sử dụng trên áo phông, áo hoodie, áo nỉ và cốc giữ nhiệt để kinh doanh mà không có sự cho phép của nguyên đơn. Người này đã khởi kiện, yêu cầu tòa án buộc bị đơn bồi thường vì xâm phạm quyền độc quyền đối với các tác phẩm thiết kế.

Bị đơn bác bỏ yêu cầu khởi kiện, cho rằng những thay đổi nhỏ trên các tác phẩm có sẵn không đủ để được coi là kết quả của hoạt động sáng tạo, do đó các hình ảnh này không thể được xem là đối tượng được bảo hộ bản quyền.

Trong phán quyết, Tòa án quận Presnensky nhận định AI không có ý thức nên không thể tự mình thực hiện nỗ lực sáng tạo. Theo tòa, việc đưa ra và điều chỉnh các câu lệnh cho AI chỉ là "những thao tác cơ học đơn giản", mang bản chất kỹ thuật và không tạo ra một đối tượng bản quyền độc lập.

Tòa án cũng cho rằng các ý tưởng được nguyên đơn sử dụng, như mái tóc rối, khuôn mặt sưng húp, cầm ly rượu vang hay thay ngọn đuốc của Tượng Nữ thần Tự do bằng ly rượu, đều không phải ý tưởng mới mà đã xuất hiện nhiều lần trong nghệ thuật và truyền thông.

Theo giải thích của tòa, việc yêu cầu chương trình máy tính áp dụng một ý tưởng đã tồn tại từ trước lên một tác phẩm có sẵn không thể được xem là đóng góp sáng tạo. Đóng góp của nguyên đơn chỉ dừng ở việc tinh chỉnh các câu lệnh dành cho AI và điều này không đáp ứng tiêu chí sáng tạo theo pháp luật về bản quyền.

Vì vậy, tòa kết luận hai hình ảnh tranh chấp không phải là đối tượng độc lập của quyền tác giả và không đủ điều kiện được bảo hộ bản quyền.

Theo The Insider, hệ thống tư pháp Nga hiện vẫn có cách tiếp cận chưa thống nhất đối với AI. Một số phán quyết trước đây vẫn công nhận bản quyền đối với các tác phẩm mà AI chỉ đóng vai trò công cụ chỉnh sửa, trong khi phần lớn nội dung sáng tạo vẫn do con người thực hiện.

Liên quan đến việc ứng dụng AI trong lĩnh vực tư pháp, hồi tháng 4/2026, Tòa án Tối cao Nga được cho là đã sử dụng AI để hỗ trợ soạn thảo một nghị quyết toàn thể. Tuần trước, Chủ tịch Ủy ban Điều tra Nga Alexander Bastrykin cũng đề xuất coi việc sử dụng AI là tình tiết tăng nặng khi quyết định hình phạt đối với người phạm tội.

Quỳnh Trang