Một tòa án cấp cao tại Đức đã đưa ra phán quyết được đánh giá là có ý nghĩa quan trọng đối với các tranh chấp bản quyền liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), khi xác định rằng việc sử dụng AI để chuyển đổi một bức ảnh thành hình minh họa theo phong cách truyện tranh không mặc nhiên cấu thành hành vi xâm phạm bản quyền.

Vụ việc liên quan đến một nữ nhiếp ảnh gia chuyên chụp ảnh chó dưới nước để kinh doanh. Nguyên đơn khởi kiện một đối tác cũ sau khi người này sử dụng một trong những bức ảnh do bà sáng tác làm dữ liệu đầu vào cho phần mềm AI nhằm tạo ra phiên bản mang phong cách truyện tranh, sau đó đăng tải hình ảnh mới trên trang web cá nhân.

Bức ảnh gốc ghi lại khoảnh khắc một chú chó lao xuống nước để đuổi theo món đồ chơi màu đỏ. Tác phẩm nổi bật với bố cục cận cảnh, góc chụp được tính toán kỹ lưỡng, độ sâu trường ảnh nông cùng hiệu ứng chân thực, tạo nên giá trị nghệ thuật riêng của bức ảnh.

Trong khi đó, hình ảnh do AI tạo ra vẫn giữ chủ thể là chú chó và món đồ chơi dưới nước, nhưng được thể hiện theo phong cách hoạt hình. Chú chó xuất hiện toàn thân, các chi được phóng đại để tạo cảm giác vui nhộn, bố cục và cách thể hiện cũng khác biệt đáng kể so với ảnh gốc.

Cho rằng tác phẩm mới xâm phạm quyền tác giả đối với bức ảnh đã được bảo hộ, nữ nhiếp ảnh gia đã khởi kiện đối tác cũ. Tuy nhiên, vào tháng 4 vừa qua, tòa án đã bác yêu cầu này.

Theo phán quyết, hình ảnh do AI tạo ra không sao chép các yếu tố sáng tạo được pháp luật bảo hộ của bức ảnh gốc như bố cục, phối cảnh, ánh sáng hay kỹ thuật lấy nét. Những gì được giữ lại chỉ là ý tưởng về một chú chó đang lao xuống nước để bắt món đồ chơi, vốn không thuộc phạm vi bảo hộ bản quyền.

Phân tích của hãng luật Bird & Bird cho biết, các yếu tố được bảo hộ trong tác phẩm nhiếp ảnh bao gồm những lựa chọn sáng tạo của tác giả như cách bố trí khung hình, góc chụp, độ sâu trường ảnh và kỹ thuật ánh sáng. Ngược lại, chủ đề hoặc mô típ của bức ảnh, chẳng hạn hình ảnh một chú chó đuổi theo đồ chơi dưới nước, chỉ là ý tưởng và không được luật bản quyền bảo vệ.

Tòa án cũng nhấn mạnh rằng phiên bản AI đã thay đổi hầu hết các yếu tố thể hiện của bức ảnh gốc, từ góc nhìn, bố cục đến phong cách thể hiện. Thay vì tái hiện hình ảnh chân thực với hiệu ứng xóa phông đặc trưng, AI đã tạo ra một hình minh họa phẳng theo phong cách truyện tranh. Vì vậy, tác phẩm mới không tái tạo những biểu đạt sáng tạo được bảo hộ của bức ảnh ban đầu.

Trong phán quyết, tòa nêu rõ: "Phạm vi bảo hộ của một tác phẩm nhiếp ảnh nhìn chung chỉ giới hạn ở các lựa chọn về bố cục, góc chụp, ánh sáng và hiệu ứng nét hoặc mờ được tạo ra thông qua việc kết hợp khẩu độ và thời gian phơi sáng. Chủ thể và mô típ của bức ảnh thường không đủ điều kiện để được bảo hộ."

Phán quyết này được xem là một tiền lệ mới trong quá trình định hình cách các tòa án Đức xử lý tranh chấp bản quyền liên quan đến AI.

Đáng chú ý, vụ việc diễn ra không lâu sau một phán quyết khác của tòa án Đức trong vụ kiện giữa nhiếp ảnh gia ảnh stock Robert Kneschke và tổ chức phát triển bộ dữ liệu AI LAION. Trong vụ án đó, tòa xác định việc LAION thu thập và cung cấp miễn phí bộ dữ liệu hình ảnh phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học phi thương mại thuộc trường hợp ngoại lệ theo luật, qua đó bác yêu cầu của nguyên đơn. Hai phán quyết liên tiếp cho thấy hệ thống tư pháp Đức đang từng bước làm rõ ranh giới giữa quyền tác giả và hoạt động phát triển AI trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển.  

Thái An