Vừa qua, Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với Cục Bản quyền tác giả Nhật Bản tổ chức Hội thảo về thực thi bản quyền trên môi trường số với sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý, tổ chức thực thi quyền, doanh nghiệp và chuyên gia của hai nước.

Hội thảo nhằm cập nhật tình hình bảo hộ, thực thi quyền tác giả trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, đồng thời tạo diễn đàn để hai bên trao đổi chính sách, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và tăng cường hợp tác trong quản lý, thực thi quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số.

Hoạt động này tiếp tục triển khai các nội dung trong Bản ghi nhớ hợp tác năm 2015 giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam và Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản về tăng cường bảo hộ quyền tác giả, chống xâm phạm bản quyền, phát triển quản lý tập thể quyền, nâng cao năng lực và chia sẻ kinh nghiệm.

Thực thi bản quyền đối mặt nhiều thách thức mới

Phát biểu khai mạc hội thảo, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Trần Hoàng cho biết chuyển đổi số và AI đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, phân phối, khai thác và tiếp cận các tác phẩm.

Theo ông, chỉ với một thiết bị kết nối Internet, một tác phẩm có thể tiếp cận hàng triệu người trong thời gian rất ngắn, mở ra cơ hội lớn cho phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và nền kinh tế sáng tạo. Tuy nhiên, điều này cũng kéo theo những thách thức ngày càng phức tạp đối với công tác bảo hộ và thực thi quyền tác giả.

Các hành vi sao chép, truyền đạt trái phép, phát tán nội dung trên nền tảng số, livestream, dịch vụ chia sẻ tệp, website xuyên biên giới hay việc sử dụng tác phẩm để phát triển các công nghệ mới đòi hỏi phải đổi mới cả về thể chế, công nghệ và cơ chế phối hợp thực thi.

Ông Trần Hoàng nhấn mạnh Việt Nam luôn xác định bản quyền là một trong những trụ cột của nền kinh tế sáng tạo. Những năm qua, Việt Nam không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan, tăng cường năng lực thực thi, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước và mở rộng hợp tác quốc tế để đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập.

Đối với môi trường số, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, chủ thể quyền, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và các nền tảng số nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Theo ông Trần Hoàng, với đặc tính xuyên biên giới của Internet, không quốc gia nào có thể giải quyết hiệu quả các vấn đề bản quyền nếu hành động đơn lẻ. Vì vậy, hợp tác quốc tế ngày càng trở thành yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả thực thi.

Những kinh nghiệm bảo vệ bản quyền số từ Nhật Bản

Đồng quan điểm, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Nhật Bản Kawakami Toshihiro cho rằng sự phát triển mạnh mẽ của anime, manga và các ngành công nghiệp sáng tạo trên môi trường số đã khiến bảo hộ quyền tác giả trở thành thách thức mang tính toàn cầu.

Ông cho biết Nhật Bản luôn coi bảo hộ bản quyền là nền tảng để phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng, đặc biệt đối với các tác phẩm được phát hành xuyên biên giới, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý bản quyền của nhiều quốc gia.

Ông Kawakami Toshihiro bày tỏ kỳ vọng hội thảo sẽ góp phần tăng cường trao đổi kinh nghiệm giữa Việt Nam và Nhật Bản, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tác giả, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của các ngành công nghiệp sáng tạo tại cả hai nước.

 Hoàn thiện cơ chế thực thi trong kỷ nguyên số

Tại hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh phân tích nhiều thách thức nổi bật trong thực thi bản quyền trên môi trường số như tốc độ lan truyền rất nhanh của nội dung vi phạm, chi phí vi phạm thấp nhưng lợi nhuận bất chính cao, tính ẩn danh của các đối tượng trên môi trường mạng và tình trạng các website vi phạm liên tục thay đổi tên miền để né tránh xử lý.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý với Luật Sở hữu trí tuệ và các lần sửa đổi năm 2022, 2025 cùng các nghị định hướng dẫn, trong đó có Nghị định số 341/2025/NĐ,CP.

Bà cũng cho biết các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian giữ vai trò quan trọng trong quy trình thực thi. Theo quy định, các đơn vị này phải gỡ bỏ nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ khi có yêu cầu từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đối với yêu cầu từ chủ thể quyền, việc tạm gỡ bỏ hoặc chặn truy cập phải được thực hiện trong vòng 72 giờ để các bên tiến hành quy trình phản đối hoặc chứng minh theo quy định.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Nhật Bản, ông Takuto Kudo, Giám đốc Trung tâm CODA Việt Nam giới thiệu mô hình "Thực thi chung" (Joint Enforcement), trong đó các website vi phạm được phân loại theo quy mô và thị trường mục tiêu để lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp.

Theo ông, việc điều tra các vụ xâm phạm bản quyền trên môi trường số cần kết hợp nhiều nguồn chứng cứ kỹ thuật số như dữ liệu đăng ký WHOIS, địa chỉ IP máy chủ, doanh thu quảng cáo, thông tin thanh toán và các mã định danh kỹ thuật. Khi được chuẩn hóa theo định dạng thống nhất, các dữ liệu này sẽ hỗ trợ hiệu quả cho quá trình điều tra và xử lý hình sự.

 Hướng tới hệ sinh thái bản quyền số bền vững

Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu cũng chia sẻ kinh nghiệm bảo vệ bản quyền trong lĩnh vực âm nhạc, truyện tranh, xuất bản, hoạt động chống vi phạm bản quyền của Nhà xuất bản Kim Đồng, Trung tâm CODA Việt Nam cùng nhiều mô hình thực thi hiệu quả tại Nhật Bản.

Các phiên thảo luận tập trung vào giải pháp tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, chủ thể quyền và doanh nghiệp công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm bản quyền trong bối cảnh các nền tảng số và AI phát triển nhanh.

Các đại biểu thống nhất cho rằng việc xây dựng hệ sinh thái bản quyền số minh bạch và bền vững cần dựa trên ba định hướng lớn, gồm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nghiên cứu xây dựng Luật Bản quyền tác giả chuyên biệt và quy định rõ hơn về dữ liệu huấn luyện AI; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong phát hiện và cảnh báo vi phạm tự động; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế thông qua các cơ chế đối thoại thường niên để phối hợp xử lý hiệu quả các vụ việc xâm phạm bản quyền xuyên biên giới.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh công nghệ số làm thay đổi toàn diện hoạt động sáng tạo và khai thác tác phẩm, bảo vệ bản quyền không chỉ là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền mà còn là nền tảng quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng nền kinh tế sáng tạo bền vững tại mỗi quốc gia.    

Thái An