Vừa qua, tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) đã tổ chức Hội nghị chuyên đề lần thứ 4 về Phụ nữ và Sở hữu trí tuệ (Women and IP Symposium) tại Geneva và theo hình thức trực tuyến, quy tụ đại diện của hơn 80 cơ quan sở hữu trí tuệ trên toàn thế giới.

Trong thời gian diễn ra sự kiện, từ ngày 11-13/5/2026, các chương trình chuyên đề đã tập trung trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ các mô hình thực tiễn và thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ toàn cầu.

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Daren Tang, Tổng Giám đốc WIPO, tái khẳng định cam kết của tổ chức trong việc bảo đảm phụ nữ và trẻ em gái có thể phát huy đầy đủ tiềm năng sáng tạo và đổi mới của mình.

Ông cho biết, trong quá trình làm việc với WIPO, ông đã gặp nhiều nữ đổi mới sáng tạo sở hữu các giải pháp thiết thực cho các vấn đề thực tiễn nhưng chưa từng nộp đơn bảo hộ sở hữu trí tuệ.

“WIPO đang nỗ lực hỗ trợ họ bằng cách trang bị kiến thức và công cụ cần thiết. Chúng tôi cũng hỗ trợ các quốc gia tăng cường dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách và bảo đảm các cơ quan sở hữu trí tuệ có đủ nguồn lực để tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia đầy đủ vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ. Công việc này cần tiếp tục được thúc đẩy ở cấp quốc gia”, ông Daren Tang nhấn mạnh.

Động lực mới cho các cơ quan sở hữu trí tuệ

Năm nay, hội nghị thu hút 165 đại biểu đến từ hơn 80 cơ quan sở hữu trí tuệ trên thế giới.

Các phiên thảo luận cho thấy nhiều cơ quan sở hữu trí tuệ đang chuyển từ các cam kết mang tính khái quát sang việc xây dựng những biện pháp cụ thể nhằm tăng cường vai trò của phụ nữ trong đổi mới sáng tạo, đồng thời tích hợp mục tiêu bình đẳng giới vào chính sách thể chế và hệ thống đổi mới quốc gia.

Bà Lisa Jorgenson, Phó Tổng Giám đốc WIPO và cũng là “Đại sứ IP & Gender” đầu tiên của tổ chức, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển các cuộc đối thoại thành hành động thực chất.

“Khi có không gian phù hợp, công cụ phù hợp và các kết nối phù hợp, đối thoại sẽ chuyển hóa thành hành động. Đó chính là điều mà hội nghị này hướng tới”, bà Lisa Jorgenson khẳng định.

Dữ liệu giới trở thành nền tảng hoạch định chính sách

Một trong những nội dung nổi bật tại hội nghị là vai trò của dữ liệu phân tách theo giới tính trong quá trình xây dựng chính sách và cải cách thể chế.

Các báo cáo của WIPO và Văn phòng sáng chế Châu Âu cho thấy, dù phụ nữ tham gia các ngành STEM ở mức tương đương nam giới, tỷ lệ phụ nữ tham gia hoạt động sáng chế và đăng ký sáng chế vẫn thấp hơn đáng kể.

Nhiều quốc gia cho biết việc tích hợp dữ liệu giới vào chiến lược quốc gia đã giúp chuyển hóa các số liệu thành hành động cụ thể. Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Tây Ban Nha (OEPM) chia sẻ rằng quy định yêu cầu các doanh nghiệp có trên 50 lao động phải xây dựng kế hoạch bình đẳng giới đã góp phần thúc đẩy thay đổi thể chế, với phụ nữ hiện chiếm đa số lực lượng lao động và nắm giữ tỷ lệ đáng kể các vị trí quản lý.

AI đang tái định hình hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Một trong những chủ đề được quan tâm nhất tại hội nghị là tác động của trí tuệ nhân tạo đối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và các nhà sáng lập nữ.

Các đại biểu nhận định, AI đang làm thay đổi sâu sắc cách thức vận hành của các mô hình tài chính, đầu tư và đổi mới sáng tạo. Những công cụ dự báo chiến lược như phân tích kịch bản và các xu hướng lớn được sử dụng để giúp các cơ quan sở hữu trí tuệ đánh giá cách AI có thể mở rộng cơ hội hoặc làm gia tăng bất bình đẳng trong vòng 10 năm tới.

Các cuộc thảo luận cho rằng hệ thống sở hữu trí tuệ cần thay đổi cả tư duy lẫn phương thức hành động để thích ứng với làn sóng công nghệ mới này.

Bà Iynna Halilou, nhà đầu tư mạo hiểm và diễn giả chính tại hội nghị, cho biết chi phí xây dựng doanh nghiệp hiện nay đã giảm xuống, nhưng yêu cầu để tạo ra một doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh bền vững lại tăng cao.

Theo bà, các nhà đầu tư ngày càng chú trọng tới những giá trị vô hình như lợi thế dữ liệu, hiệu ứng mạng lưới, chi phí chuyển đổi và tốc độ triển khai, những yếu tố vượt ra ngoài khuôn khổ sở hữu trí tuệ truyền thống.

Trong khi đó, bà Amaka Okechukwu Oprara thuộc WEAV Capital (Nigeria) nhấn mạnh khoảng cách giới vẫn tồn tại rõ rệt trong tiếp cận vốn, cả vốn cổ phần lẫn vốn vay.

Bà cho rằng các mô hình đầu tư “nhạy cảm giới” đang được quan tâm nhiều hơn, khi nhà đầu tư không chỉ đánh giá doanh nghiệp qua sản phẩm mà còn xem xét cấu trúc quản lý, thành phần đội ngũ và mức độ tham gia của phụ nữ trong doanh nghiệp.

Các diễn giả cũng lưu ý rằng quyền sở hữu trí tuệ đang trở thành một tiêu chí quan trọng trong quá trình thẩm định đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực như kỹ thuật, công nghệ sinh học và dược phẩm.

Điều này đồng nghĩa với việc các nữ doanh nhân và nhà phát minh cần nâng cao hiểu biết về chiến lược sở hữu, bảo hộ và thương mại hóa tài sản trí tuệ để tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn.

Mở rộng cơ hội cho phụ nữ và trẻ em gái trên toàn cầu

Hội nghị cũng giới thiệu nhiều sáng kiến nhằm đưa kiến thức sở hữu trí tuệ đến gần hơn với phụ nữ và thanh thiếu niên.

Tại Nigeria, chương trình “IP Camp for Girls in STEAM” giúp các bé gái và phụ nữ trẻ tiếp cận kiến thức sở hữu trí tuệ thông qua việc giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cộng đồng. Người tham gia được hướng dẫn sử dụng nhãn hiệu, sáng chế và quyền tác giả để phát triển ý tưởng, trước khi trình bày dự án với các cố vấn và nhà đầu tư.

Ở Uganda, chương trình “IP in a Box” áp dụng mô hình trò chơi tương tác, được đồng thiết kế cùng các doanh nhân trẻ để mô phỏng các tình huống kinh doanh thực tế, qua đó giúp việc học về sở hữu trí tuệ trở nên trực quan và hấp dẫn hơn.

Trong lĩnh vực truyền thông, Văn phòng sở hữu trí tuệ Philippines (IPOPHL) giới thiệu sáng kiến “Juana Make a Mark”, đã hỗ trợ hơn 8.500 đơn đăng ký nhãn hiệu của nữ doanh nhân kể từ năm 2019.

Sáng kiến sử dụng các câu chuyện thành công thực tế để cho thấy bảo hộ sở hữu trí tuệ có thể trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp. Một ví dụ được nhắc đến là nữ doanh nhân Rosaline Tan với thương hiệu mỹ phẩm hữu cơ Pili Ani, từ một mô hình kinh doanh cộng đồng đã mở rộng ra thị trường quốc tế nhờ chiến lược bảo hộ sở hữu trí tuệ.

WIPO cũng công bố nền tảng “IP for Her”, được xây dựng như một cộng đồng kết nối dành cho nữ doanh nhân, nhà sáng tạo và nhà đổi mới từng tham gia các chương trình của WIPO. Nền tảng này hướng tới duy trì sự gắn kết lâu dài, đồng thời mở rộng cơ hội đào tạo, kết nối và đối thoại về sở hữu trí tuệ.

Theo WIPO, trong bối cảnh AI và các mô hình đổi mới sáng tạo đang thay đổi nhanh chóng, việc bảo đảm phụ nữ có thể tiếp cận công bằng với hệ sinh thái sở hữu trí tuệ sẽ là yếu tố then chốt để xây dựng nền kinh tế sáng tạo toàn diện và bền vững hơn trong tương lai.

Thái An