Sáng 21/3/2025, tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn (65 Nguyễn Du, Hà Nội), Hội Nhà văn Việt Nam phối hợp cùng Viện Văn học tổ chức tọa đàm "Thơ Nguyễn Tiến Thanh trong sự vận động của thơ Việt Nam đương đại". Sự kiện thu hút sự tham dự của nhiều nhà thơ, nhà nghiên cứu, nhà phê bình văn học uy tín nhằm nhìn lại và phân tích sâu hơn những đóng góp đặc thù của Nguyễn Tiến Thanh đối với đời sống thi ca hiện nay.

Nguyễn Tiến Thanh sinh năm 1968 tại Vĩnh Phúc  khởi đầu con đường thi ca từ phong trào thơ sinh viên Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội cuối thập niên 1980. Thơ anh từng được chép tay, chuyền tay trong ký túc xá sinh viên như một hiện tượng văn học ngẫu nhiên và chân thực. Nhưng điểm đáng nói là, hơn ba thập niên sau, giọng thơ ấy không những không lụi tàn mà ngày càng rõ nét cá tính và bền bỉ tự thân trong một thế giới thi ca biến động mạnh mẽ.

Từ “Chiều không tên như vết mực giữa đời” đến “Loạn bút hành”, từ “Viễn ca” đến “Mật ước thiên thu”, thơ Nguyễn Tiến Thanh giữ cho mình một “mã thơ” ổn định  ngôn ngữ mộc mà sâu, hình ảnh giàu liên tưởng nhưng không rườm rà. Trong thơ anh, chất trữ tình lãng mạn luôn song hành cùng nỗi niềm thế sự. Người đọc có thể bắt gặp một tâm hồn lãng tử, u hoài với “tháng Ba xa hút hồng hoang tuổi” nhưng cũng dễ dàng thấy sự thao thức trước thế giới xô lệch, hỗn loạn, nơi “thi hứng định nghĩa thơ bằng chất thải”.

Những câu thơ của Nguyễn Tiến Thanh không cầu kỳ cách tân, không ồn ào tạo dựng phong trào, mà thường là kết quả của những va chạm đời sống, tích tụ cảm xúc và nội tâm trong thời gian dài. Điều đó khiến thơ anh trở nên giống như một dòng suối ngầm, đôi khi không vang dội nhưng vẫn thấm sâu vào người đọc, âm ỉ mà không mất đi độ khúc xạ. Với anh, thơ không nhằm “cứu rỗi ai” nhưng lại cứu chính người viết  như nhan đề tiểu luận của anh đã nói.

Tập tiểu luận "Những câu thơ không cần cứu ai nhưng cứu người viết" (2025) là một biểu hiện rõ nét cho tư duy thơ ca của Nguyễn Tiến Thanh. Dưới hình thức một “trường luận” gồm 165 khúc, cuốn sách không chỉ là suy tư, chiêm nghiệm của nhà thơ về thi ca mà còn là một hành trình đối thoại liên tục với chính bản thân, với ký ức, ngôn ngữ và những vết xước của hiện sinh. Ở đó, thơ được nhìn nhận như một hành vi tồn sinh, một “hành động nghệ thuật bất khả hồi đáp” nhưng đầy giá trị tự cứu.

Theo nhà phê bình Nguyễn Hoài Nam, thơ Nguyễn Tiến Thanh không tìm đến sự cách tân hình thức, thậm chí nhiều bài còn nghiêng về phía cổ điển, nhưng sự mới mẻ vẫn lặng lẽ tỏa ra từ bên trong  từ hệ hình tư duy, cấu trúc thi ảnh và cái nhìn mang chiều sâu triết lý. Anh không làm mới thơ bằng cách đập bỏ những quy ước cũ, mà đi sâu vào bản thể, tạo nên độ “lạ” trong quen thuộc.

Một trong những điểm độc đáo của Nguyễn Tiến Thanh là khả năng kiến tạo hình ảnh đa chiều từ những cảm quan hiện thực rất đỗi thường nhật. Trong “Viễn ca”  - tập thơ đạt giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2024  các bài thơ của anh đi từ cảnh tượng quen thuộc như “bữa cơm chiều”, “balcony khu tập thể” để mở ra các tầng liên tưởng rộng lớn, như “mâm cơm ký ức” hay “mùi trầm luân của đời sống”. Thơ anh không viết về cái cao siêu, mà từ chính những chi tiết vụn vặt, đời thường, người đọc được dẫn vào những suy tư sâu thẳm.

Chất thế sự trong thơ Nguyễn Tiến Thanh rõ rệt nhất ở tập “Viễn ca”, khi thơ trở thành công cụ để “viết về những điều không thể nói”. Với anh, thơ là cách để chống lại sự lạm phát hình thức, sự hoang tưởng trong ngôn từ, là cách để gìn giữ lương tri trong một thế giới đang dần lãng quên sự thấu cảm. Những câu thơ như “những viên đạn ngôn ngữ cay độc bắn vào lòng tốt” là minh chứng cho tinh thần phản tỉnh, dũng cảm của người cầm bút.

Ở tập thơ mới nhất  “Mật ước thiên thu” (2025), Nguyễn Tiến Thanh trở về thể thơ lục bát truyền thống, nhưng không để hoài niệm mà để đẩy xa hơn những suy tưởng về đời sống, nhân sinh. Lục bát của anh không cổ điển kiểu mẫu mà được pha trộn khẩu ngữ, tiết tấu hiện đại, thậm chí có lúc ngẫu hứng với vài từ tiếng Anh. Như nhà phê bình Đỗ Anh Vũ nhận định, đó là thứ “lục bát lãng tử” vừa thô mộc vừa tinh tế, vừa ngẫu nhiên lại rất giàu hình tượng.

Không chọn con đường nổi bật, không chiêu trò để “nổi tiếng”, thơ Nguyễn Tiến Thanh đi âm thầm, bền bỉ và tự tỏa sáng bằng chính nội lực. Anh không chọn cách “cách mạng thi ca” nhưng vẫn luôn làm mới mình qua từng trải nghiệm, từng trang viết, từng thay đổi trong đời sống tâm hồn.

Với một giọng thơ đã được định hình, một tư duy nghệ thuật rõ ràng và một hành trình sáng tạo nhất quán, Nguyễn Tiến Thanh là một trong những nhà thơ đáng lưu tâm nhất của thi đàn Việt Nam đương đại. Những chia sẻ tại buổi tọa đàm không chỉ là sự ghi nhận dành cho anh, mà còn là dịp để công chúng nhìn rõ hơn một dòng chảy thơ ca không ồn ào nhưng bền vững - thơ Nguyễn Tiến Thanh.

PV