Anh Nguyễn Văn H, tài xế xe công nghệ tại TP.HCM, đã rất đắn đo khi quyết định vay tiền bằng đăng ký xe máy dù rằng đơn vị mà anh chọn vay là một trong những cái tên được biết đến nhiều nhất thị trường - F88. Vấn đề mà anh đắn đo là F88 có hợp pháp không?

Chuyện của anh H. phản ánh một định kiến lâu năm với ngành cầm đồ. Với không ít người, cầm đồ thường gắn với những cửa tiệm nhỏ lẻ, lách luật, chèn ép khách hàng và cho vay nặng lãi. Nhưng gần chục năm trở lại đây, ngành cầm đồ đã thay đổi rất nhiều. Bên cạnh các cửa hàng nhỏ lẻ, tự phát đã xuất hiện những chuỗi cầm đồ thế hệ mới, vận hành theo mô hình doanh nghiệp, được nhà nước cấp phép, quản lý và giám sát chặt chẽ.

Về bản chất pháp lý, cầm đồ không phải ngành nghề bị cấm mà là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Để được xem là hoạt động hợp pháp, doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh cầm đồ phải đáp ứng cùng lúc nhiều yêu cầu pháp lý như có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, đảm bảo an ninh trật tự tại địa bàn kinh doanh, đảm bảo công tác an toàn phòng cháy chữa cháy. Ngoài ra, phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, nghĩa vụ quản lý, khai báo hồ sơ và có trách nhiệm với tài sản cầm cố. Nếu xảy ra sai sót, giấy phép, căn cứ pháp lý quan trọng nhất, có thể bị rút lại bất cứ lúc nào, tùy theo mức độ nghiêm trọng.

Nhiều cơ quan nhà nước tham gia vào vệc quản lý hoạt động cầm đồ. Sở Tài chính (trước đây là sở Kế hoạch Đầu tư)  các tỉnh thành cấp phép kinh doanh. Cơ quan công an giám sát điều kiện an ninh trật tự. Thuế vụ giám sát nghĩa vụ kê khai, nộp thuế, hóa đơn, chứng từ và hoạt động tài chính. Quản lý thị trường và các cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có thể thanh tra, kiểm tra các tổ chức, cá nhân kinh doanh nhằm ngăn chặn hành vi lừa dối, bán hàng giả, hoặc vi phạm quyền lợi khách hàng.

Việc cho rằng chỉ ngân hàng mới được phép cho vay là sai lầm. Hệ sinh thái tài chính hiện tại gồm nhiều cấu phần, từ ngân hàng, công ty tài chính, cho vay tiêu dùng đến dịch vụ cầm đồ và các mô hình cấp tín dụng khác. Mỗi mô hình phục vụ một nhóm khách hàng riêng và chịu khung quản lý khác nhau. Cầm đồ là hình thức cho vay thay thế, phục vụ đối tượng khách hàng bình dân hơn, những người không đáp ứng được các điều kiện vay ngân hàng.

Cầm đồ rất khác tín dụng đen. Tín dụng đen hoạt động phi pháp, ẩn danh, hợp đồng không rõ ràng, lãi phí mập mờ và thường xuyên đòi nợ trái pháp luật. Cồn cầm đồ phải có giấy phép, có địa chỉ rõ ràng, có hợp đồng cho vay đúng chuẩn, có quy trình tiếp nhận tài sản và cơ chế giải quyết tranh chấp. Như vậy, sự khác biệt giữa cầm đồ và tín dụng đen nằm ở tính minh bạch và trách nhiệm pháp lý, không phải ở điều kiện vay hay tốc độ giải ngân.

Trở về với thắc mắc của anh H., F88 là doanh nghiệp được Sở Tài chính Hà Nội cấp phép hoạt động cho vay từ năm 2016. Đến nay, F88 có hệ thống hơn 950 cửa hàng vật lý trên cả nước và mọi hoạt động của doanh nghiệp đều được công khai, minh bạch. Do đó, đây là doanh nghiệp hợp pháp. Sản phẩm chủ đạo của F88 là cho vay bằng đăng ký xe máy, ô tô. Về bản chất, F88 vẫn duyệt vay dựa trên tính pháp lý và chất lượng chiếc xe nhưng sau đó chỉ giữ lại đăng ký xe và cho khách hàng mượn lại phương tiện. Cách cho vay này là hợp pháp, dựa trên các quy định trong bộ luật Dân sự 2015 và một số luật chuyên ngành khác.

Tuy nhiên cũng cần phải nhìn nhận thẳng thắn rằng chi phí vay cầm đồ thường cao hơn chi phí vay ngân hàng. Nguyên nhân là bởi điều kiện vay linh hoạt hơn, thời gian xử lý nhanh hơn và nhóm khách hàng rủi ro cao hơn. Dẫu vậy mức lãi phí vay mà F88 hay các chuỗi cầm đồ hợp pháp đang áp dụng vẫn nằm trong khuôn khổ phải luật quy định và không phải là cho vay nặng lãi.

Một dấu mốc khác có thể khẳng định tính hợp pháp của F88 là việc doanh nghiệp đã trở thành công ty đại chúng và niêm yết trên sàn chứng khoán. Bất kỳ doanh nghiệp nào khi bước lên sàn chứng khoán đều phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về hồ sơ pháp lý, kiểm toán, quản trị doanh nghiệp và minh bạch thông tin. Và khi đó, doanh nghiệp không chỉ chịu sự giám sát của công an, thuế vụ, chính quyền địa phương mà còn chịu áp lực lớn từ sự giám sát của sàn chứng khoán, của nhà đầu tư và của cả thị trường.

Ngành cầm đồ, dù vẫn mang nhiều định kiến, nhưng đã xuất hiện những doanh nghiệp vận hành theo hướng công khai, minh bạch hơn và chịu sự giám sát chặt chẽ hơn từ cơ quan quản lý nhà nước. Tin rằng xu hướng này đang này một rõ nét và sẽ đem lại những giá trị tích cực cho xã hội.

PV