Gần một năm đã trôi qua kể từ ngày 9/9/2025, khi Nghị quyết 05/2025/NQ-CP chính thức mở đường cho thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Trong khoảng thời gian ấy, cuộc đua xin giấy phép vận hành sàn giao dịch không còn là câu chuyện trên giấy. Có doanh nghiệp đã chạm đích vốn 10.000 tỷ đồng, có đơn vị tăng vốn gần 14 lần chỉ trong vài tháng, nhưng cũng có những “ông lớn” từng hào hứng nay chọn đứng ngoài. Đường dài mới biết ngựa hay – và cuộc đua này đang dần lộ rõ ai sẵn sàng chạy thật, ai chỉ đứng nhìn.

Những bước chân tăng tốc

Trên sân khấu lễ ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa VPBank và OKX ngày 14/4/2026, ánh đèn sân khấu soi rõ hình ảnh hai bên ngồi ký kết, phía sau là dòng chữ “Phát triển thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam”. Đó không chỉ là một buổi lễ formal. Ngay sau đó, Công ty Cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX) – đơn vị thuộc hệ sinh thái VPBank – hoàn tất tăng vốn từ 25 tỷ đồng lên đúng 10.000 tỷ đồng. Đây là mức vốn tối thiểu bắt buộc theo Nghị quyết 05. Trong cơ cấu, VPBankS góp khoảng 1.100 tỷ đồng, cùng các cổ đông trong nước và đối tác quốc tế (OKX Ventures nắm khoảng 10%). CAEX trở thành đơn vị đầu tiên và duy nhất (tính đến đầu tháng 9/2026) chạm đích vốn.

Trong khi CAEX đã về đích, SCEX (tiền thân là LPEX, liên quan hệ sinh thái LPBank) đang tăng tốc mạnh mẽ. Tháng 8/2026, doanh nghiệp này nâng vốn từ 360 tỷ đồng lên 5.000 tỷ đồng – mức tăng gần 14 lần. Dù mới đạt một nửa yêu cầu, động thái này cho thấy sự quyết tâm rõ ràng. Ở phía sau, VIXEX (liên quan Chứng khoán VIX) và Công ty Cổ phần Tài sản số Việt Nam (có sự tham gia của Sun Group) đều đang ở mức 1.000 tỷ đồng, trong khi TCEX thuộc hệ sinh thái Techcombank vẫn còn khiêm tốn với 101 tỷ đồng.

Năm hồ sơ được Bộ Tài chính đánh giá đầy đủ, hợp lệ ở vòng đầu chính là năm cái tên này. Bộ đã gửi lấy ý kiến Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước, nhưng đến đầu tháng 9/2026 vẫn chưa có giấy phép nào được cấp. Thị trường vẫn đang ở trạng thái “chờ”.

Những người chọn rút lui

Không phải ai cũng muốn chạy đến cùng. Lãnh đạo Chứng khoán Vietcap từng thẳng thắn cho biết dừng dự án lập sàn từ tháng 8/2025 vì mức vốn 10.000 tỷ đồng quá lớn, trong khi doanh nghiệp không muốn dồn quá nhiều nguồn lực vào lĩnh vực còn nhiều ẩn số. HSC cũng tuyên bố chưa sẵn sàng. SSI dần không còn theo đuổi hướng lập sàn như kỳ vọng ban đầu. Một số hồ sơ khác không vượt qua vòng đánh giá sơ bộ.

Yêu cầu vốn chỉ là một phần. Nghị quyết 05 còn đặt ra hàng loạt điều kiện về cơ cấu cổ đông (ít nhất 65% vốn do tổ chức nắm giữ, trong đó trên 35% thuộc tối thiểu hai tổ chức thuộc nhóm ngân hàng, chứng khoán, quản lý quỹ, bảo hiểm hoặc công nghệ), an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4, quy trình phòng chống rửa tiền, lưu ký và quản trị rủi ro. Đây không còn là cuộc chơi dành cho những ai chỉ muốn “thử”.

Cánh cửa pháp lý vẫn đang mở dần

Ngày 1/9/2026, Nghị định 284/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, quy định mức phạt tối đa 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân liên quan đến vi phạm trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Nhiều người lo lắng rằng đây là “ngày đóng cửa” với các sàn quốc tế và nhà đầu tư cá nhân. Nhưng theo ông Tô Trần Hoà (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước), chỉ khi Việt Nam có sàn giao dịch tài sản mã hóa được Bộ Tài chính cấp phép thì quy định xử phạt đối với nhà đầu tư giao dịch ngoài hệ thống mới bắt đầu áp dụng – và còn phải sau 6 tháng kể từ ngày cấp phép đầu tiên.

Nói cách khác, cánh cửa chưa đóng. Áp lực trước mắt chủ yếu rơi vào các tổ chức cung cấp dịch vụ chưa có giấy phép. Nhà đầu tư cá nhân vẫn còn khoảng chuyển tiếp đáng kể.

Đường dài mới biết ngựa hay

Một năm sau Nghị quyết 05, bức tranh đã rõ hơn. CAEX với sự hậu thuẫn của VPBank và OKX đang dẫn đầu về vốn và đối tác quốc tế. SCEX đang tăng tốc mạnh. Các đơn vị còn lại vẫn đang tìm cách bổ sung nguồn lực. Trong khi đó, một số tên tuổi lớn đã chọn rút lui vì nhận ra “cuộc chơi” này đòi hỏi cam kết dài hạn và nguồn lực khổng lồ.

Thí điểm thị trường tài sản mã hóa không phải cuộc đua nước rút. Nó là chặng đường dài, nơi vốn chỉ là điều kiện cần, còn công nghệ, quản trị rủi ro, thanh khoản và niềm tin của nhà đầu tư mới là điều kiện đủ. Ai có thể duy trì được tốc độ, đáp ứng được các yêu cầu ngày càng khắt khe, và xây dựng được hệ sinh thái thực sự – người đó mới chứng minh được mình là “ngựa hay” trên đường dài này.

Thị trường vẫn đang chờ. Và những bước chân tiếp theo sẽ quyết định liệu thí điểm có thực sự “nắn dòng” được thế giới ngầm tài sản số về hệ thống chính quy, hay chỉ dừng lại ở những con số vốn trên giấy.

Phạm Tài