Với văn bản xin ý kiến từ Bộ Tài chính về việc cấp phép cho tối đa 5 sàn giao dịch tài sản số, thị trường Việt Nam sắp bị chia tách rõ rệt thành hai cực: một bên được giám sát, bảo vệ pháp lý; bên kia bị đẩy dần ra ngoài vòng pháp luật.

Số liệu “Hạng 4 thế giới”: Thực hư thế nào?

Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu khu vực với những con số ấn tượng từ Chainalysis Global Crypto Adoption Index. Theo báo cáo chính thức năm 2025 (công bố tháng 9/2025), Việt Nam xếp hạng 4 toàn cầu – ngay sau Ấn Độ, Mỹ và Pakistan – đồng thời dẫn đầu ASEAN về mức độ thâm nhập thực tế. Giá trị thị trường crypto Việt Nam đạt hơn 220 tỷ USD chỉ trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025, tăng trưởng on-chain 55% so với năm trước và xếp thứ 3 châu Á – Thái Bình Dương.

Đặc biệt, tỷ lệ người dân sở hữu hoặc từng giao dịch tiền mã hóa dao động 18-21% dân số (khoảng 18-21 triệu người). Đây không phải con số “ảo” từ khảo sát online, mà được Chainalysis tính toán dựa trên dữ liệu on-chain thực tế, kết hợp với lưu lượng web và quy mô dân số.

Phân tích sâu hơn cho thấy, người Việt không chỉ đầu cơ mà đã dùng crypto như hạ tầng hàng ngày: gửi kiều hối qua stablecoin, thanh toán GameFi, thậm chí giữ tài sản để chống lạm phát. Tâm lý mạo hiểm kết hợp với sự nhạy bén công nghệ đã biến Việt Nam thành “cường quốc ngầm” về tài sản số – một thực tế mà bất kỳ chính sách nào cũng không thể bỏ qua.

Số phận của các đồng tiền “Noname” và tài khoản ẩn danh

Khi 5 sàn được cấp phép (VIXEX, TCEX, CAEX…) chính thức hoạt động, số phận của các tài khoản “noname” và sàn quốc tế sẽ thay đổi mạnh mẽ. Về off-ramp (rút tiền mặt), kênh chính thống bị siết chặt nhờ liên kết trực tiếp với hệ thống ngân hàng và quy trình AML (chống rửa tiền) nghiêm ngặt.

Ví dụ thực tế: một nhà đầu tư chuyển VND từ tài khoản ngân hàng lên Binance hay OKX sẽ dễ bị “gắn cờ” ngay lập tức; ngược lại, nhận tiền từ sàn nước ngoài về cũng bị kiểm tra nguồn gốc. Người dùng buộc phải chọn: hoặc đưa tài sản về sàn nội địa để được bảo vệ pháp lý (nhưng phải KYC đầy đủ và chịu thuế), hoặc tiếp tục ở lại sàn quốc tế nhưng gặp cực kỳ khó khăn khi muốn tiêu xài số tiền đó tại Việt Nam – từ việc mua nhà, xe đến chuyển khoản hàng ngày.

Về mặt pháp lý, tình trạng “không cấm nhưng không thừa nhận” sẽ chấm dứt. Bất kỳ sàn giao dịch nào nằm ngoài danh sách cấp phép sẽ bị coi là hoạt động kinh doanh trái phép. Tài khoản ẩn danh mất hoàn toàn cơ chế khiếu nại: nếu bị hack hay lừa đảo trên sàn nước ngoài, nhà đầu tư không thể nhờ tòa án Việt Nam can thiệp, thậm chí có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu giao dịch vượt ngưỡng quy định.

Kết quả là dòng vốn “noname” sẽ dần co lại, buộc phải chọn hoặc tuân thủ hoặc chấp nhận rủi ro cao hơn bao giờ hết.

Tác động nếu thị trường hiện tại bị “đẩy ra ngoài vòng pháp luật”

Nếu thay vì xây dựng sandbox thí điểm, Nhà nước chọn cách cấm đoán cực đoan, hệ lụy sẽ lan tỏa khắp nền kinh tế. Chảy máu ngoại tệ tăng vọt: người dân sẽ tìm mọi cách – từ VPN đến chuyển qua stablecoin – để đưa tiền ra nước ngoài đầu tư “chui”, tạo áp lực khổng lồ lên tỷ giá USD/VND và khiến Ngân hàng Nhà nước khó kiểm soát hơn.

Thất thu thuế là con số có thể tính toán cụ thể: với khối lượng giao dịch hơn 220 tỷ USD/năm, dù chỉ áp mức thuế nhẹ 0.1% cũng mang về hàng trăm triệu USD cho ngân sách.

Đẩy thị trường ra ngoài vòng pháp luật đồng nghĩa với việc Nhà nước tự tay từ bỏ nguồn thu khổng lồ này.

Tội phạm tài chính sẽ bùng nổ: rửa tiền, đánh bạc trực tuyến, lừa đảo đa cấp dễ dàng ẩn náu trong giao dịch ẩn danh, khiến lực lượng chức năng mất hoàn toàn khả năng giám sát.

Hơn nữa, Việt Nam có nguy cơ tiếp tục bị EU liệt vào “danh sách đen” về minh bạch thuế và chống rửa tiền, vì thiếu cơ chế quản lý và trao đổi thông tin tự động (CARF).

Tóm lại, cấm đoán không làm thị trường biến mất – nó chỉ đẩy mọi thứ sâu hơn vào bóng tối, với chi phí xã hội và kinh tế cao hơn rất nhiều.

Ba kịch bản: Vùng xám hiện tại, Sandbox thí điểm và cấm đoán triệt để

Hiện tại, trong vùng xám, KYC chỉ là tùy chọn trên sàn quốc tế, thuế hầu như chưa thu được, người dùng không có bảo vệ pháp lý và liên kết ngân hàng đang bị giám sát chặt chẽ nhưng vẫn tồn tại kẽ hở. Khi sandbox vận hành, mọi thứ đảo ngược: KYC trở thành bắt buộc 100%, thuế được thu theo giao dịch hoặc lợi nhuận, người dùng có cơ chế khiếu nại rõ ràng kèm bảo hiểm quỹ, đồng thời liên kết ngân hàng trở nên thông suốt và an toàn tuyệt đối.

Ngược lại, nếu cấm đoán triệt để, định danh gần như không kiểm soát được, thuế thất thu hoàn toàn, rủi ro mất trắng tài sản tăng cao và liên kết ngân hàng bị cắt đứt, đẩy toàn bộ dòng vốn vào các kênh ngầm nguy hiểm hơn.

Ba kịch bản này không phải lý thuyết suông. Vùng xám đang tồn tại song song với rủi ro cao; sandbox là lối thoát cân bằng, vừa kiểm soát vừa thu hút dòng vốn; còn cấm đoán chỉ làm mọi thứ tệ hơn.

Rõ ràng, lựa chọn thí điểm 5 sàn chính là bước đi chiến lược nhất lúc này.

Việc cấp phép 5 đơn vị thí điểm thực chất là bước đi “vừa đấm vừa xoa”: tạo lối thoát chính ngạch cho dòng tiền khổng lồ đang chảy ngầm, đồng thời thu hẹp dần không gian của tài khoản ẩn danh. Thị trường không biến mất, chỉ “thay da đổi thịt” từ chợ đen náo nhiệt sang trung tâm thương mại có camera giám sát đầy đủ.

5 sàn được Bộ Tài chính ưu tiên cấp phép:

 • VIXEX (CTCP Sàn GD TSMH VIX): Thuộc hệ sinh thái Chứng khoán VIX và FTG Việt Nam. Vốn điều lệ 1.000 tỷ đồng. Đây là đơn vị có thế mạnh về hệ thống giao dịch chứng khoán sẵn có.

• TCEX (CTCP Sàn GD TSMH Techcom): Do TCBS (Chứng khoán Kỹ thương) và Techcom Capital góp vốn. Ông Nguyễn Xuân Minh (Chủ tịch TCBS) là nhân vật chủ chốt. Thế mạnh là tệp khách hàng giàu có và hạ tầng ngân hàng số hiện đại.

• CAEX (CTCP Sàn GD TSMH Việt Nam Thịnh Vượng): Thuộc hệ sinh thái VPBank (qua VPBankS và LynkiD). CAEX vừa tăng vốn lên 10.000 tỷ đồng, cho thấy quyết tâm dẫn đầu về quy mô.

• Viet Nam Digital Asset (CTCP Tài sản số Việt Nam): "Tân binh" khủng do Sun Group nắm 64% vốn. Trụ sở đặt tại Sun Ancora. Đơn vị này được dự đoán sẽ tiên phong trong việc "token hóa" (mã hóa) các tài sản bất động sản nghỉ dưỡng của Sun Group.

• LPEX (CTCP Sàn GD TSMH Lộc Phát Việt Nam): Đơn vị có sự tăng trưởng vốn thần tốc từ 6,8 tỷ lên 360 tỷ đồng, quy tụ nhiều chuyên gia trong lĩnh vực Fintech.

Các đơn vị chưa đáp ứng:

• SSI Digital (CTCP Công nghệ số SSI): Một bất ngờ lớn khi "ông trùm" chứng khoán SSI lại bị đánh giá là hồ sơ chưa đầy đủ. Lý do chủ yếu là thiếu các tài liệu về nhân sự công nghệ và giấy đề nghị chưa chuẩn hóa. Tuy nhiên, SSI có thể bổ sung hồ sơ trong các đợt rà soát tới.

• Dolphinex: Tiền thân là Công nghệ Tita, quy mô vốn nhỏ hơn (50 tỷ đồng) và hồ sơ về điều lệ công ty còn sơ sài.

Phúc Huy