Trong bối cảnh thế giới và khu vực đang biến động nhanh chóng, yêu cầu phát triển đối với Thủ đô Hà Nội ngày càng cao. Nhiều chuyên gia cho rằng việc hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù cho Hà Nội không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn mang ý nghĩa chiến lược, nhằm tạo ra khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để Thủ đô phát huy vai trò trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và đổi mới sáng tạo của cả nước.

Với vị thế là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là đầu mối lớn về khoa học công nghệ, giáo dục, y tế và hội nhập quốc tế, Hà Nội được kỳ vọng có quyền chủ động lớn hơn trong quản trị và phát triển đô thị. Chính vì vậy, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đang được xây dựng với định hướng trở thành một đạo luật mang tính kiến tạo, tạo nền tảng thể chế dài hạn để Thủ đô thực hiện vai trò dẫn dắt phát triển trong giai đoạn mới.

Theo chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2026, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến được Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất theo trình tự, thủ tục rút gọn. Đây được đánh giá là dự án luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với sự phát triển của Hà Nội mà còn đối với tiến trình phát triển chung của cả nước.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo luật là việc tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố. Theo đề xuất, tổng cộng 174 thẩm quyền sẽ được chuyển giao từ Trung ương cho chính quyền Hà Nội. Trong đó, 109 thẩm quyền giao cho Hội đồng nhân dân thành phố, 63 thẩm quyền giao cho Ủy ban nhân dân thành phố và 8 thẩm quyền thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố. Các thẩm quyền này tập trung vào nhiều lĩnh vực quan trọng như quy hoạch, đầu tư, tài chính, ngân sách, đất đai, quản lý tài sản công, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu, việc thiết kế Luật Thủ đô theo hướng trao quyền mạnh hơn cho chính quyền thành phố là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản trị đô thị. Ông cho rằng luật sẽ chỉ quy định những nguyên tắc và khung pháp lý cơ bản, trong khi các nội dung cụ thể sẽ trao quyền chủ động cho địa phương theo phương châm địa phương quyết định, địa phương thực hiện và địa phương chịu trách nhiệm. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm sự linh hoạt trong quản lý, vừa duy trì cơ chế kiểm tra, giám sát của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành.

Tại các phiên thảo luận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy nhận định dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng với tư duy đổi mới. Theo bà, nếu được triển khai hiệu quả, Hà Nội có thể trở thành một “phòng thí nghiệm thể chế”, nơi thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới trước khi nhân rộng ra phạm vi cả nước. Việc cho phép Thủ đô thí điểm các chính sách mới sẽ giúp thành phố chủ động hơn trong việc giải quyết những vấn đề phát sinh từ quá trình phát triển đô thị.

Ở góc độ quản trị địa phương, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai cho rằng Hà Nội có đầy đủ điều kiện để triển khai các cơ chế đặc thù. Theo bà, trong bối cảnh hiện nay, thành phố khó có thể phát triển mạnh nếu thiếu các yếu tố đổi mới về thể chế. Tuy nhiên, việc áp dụng các cơ chế đặc thù vẫn phải bảo đảm tuân thủ khuôn khổ Hiến pháp và hệ thống pháp luật hiện hành.

Nhiều chuyên gia kinh tế cũng cho rằng vai trò đầu tàu của Hà Nội cần được thể hiện rõ trong việc đi đầu về cải cách thể chế và mô hình phát triển. TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, cho rằng Thủ đô cần xây dựng các chính sách mới về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn và quản trị đô thị thông minh. Khi Hà Nội triển khai trước và đạt được kết quả rõ ràng, những mô hình này có thể trở thành kinh nghiệm thể chế để nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Song song với việc mở rộng phân quyền, dự thảo Luật Thủ đô cũng đặt mục tiêu đổi mới phương thức quản trị đô thị theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng, Hà Nội đang tiếp cận đô thị thông minh như một mô hình quản trị mới, trong đó dữ liệu được coi là tài nguyên chiến lược phục vụ cho việc ra quyết định. Việc ứng dụng công nghệ số sẽ giúp chính quyền chuyển từ mô hình quản lý phản ứng sang quản trị chủ động, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ công cho người dân.

Ở góc độ phát triển kinh tế, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết năm 2026 được xác định là năm bản lề trong quá trình triển khai các định hướng phát triển mới của Thủ đô. Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 11 phần trăm trở lên, đồng thời xây dựng mô hình đô thị đa cực với các trung tâm phát triển mới nhằm giảm áp lực cho khu vực lõi.

Trong tầm nhìn dài hạn, nhiều chuyên gia nhấn mạnh Luật Thủ đô cần được thiết kế cho tương lai. PGS TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng luật phải tương xứng với vị thế và tầm vóc của Thủ đô, đồng thời tạo ra các cơ chế đủ mạnh để Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Với hàng loạt cơ chế mới về phân quyền, tài chính, quy hoạch và quản trị đô thị, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội. Nếu được triển khai hiệu quả, đạo luật này không chỉ tạo cú hích cho sự phát triển của Thủ đô mà còn góp phần hình thành những mô hình thể chế mới, thúc đẩy quá trình đổi mới và phát triển của cả nước trong giai đoạn tới.   

Lường Linh