Bộ Công Thương cho biết, dự thảo Nghị định được xây dựng nhằm thể chế hóa các quan điểm, chủ trương lớn của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về thu hút và quản lý đầu tư nước ngoài, đồng thời phù hợp với tinh thần cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền rõ ràng giữa Trung ương và địa phương. Dự thảo cũng nhằm cụ thể hóa các quy định trong Luật Đầu tư năm 2020, Luật Thương mại sửa đổi dự kiến có hiệu lực năm 2025, Luật Quản lý ngoại thương 2017, Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.

Theo Bộ Công Thương, việc ban hành Nghị định mới là cần thiết trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hệ thống hành chính, bảo đảm thông suốt, liên tục trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư nước ngoài trong hoạt động thương mại tại Việt Nam. Đồng thời, dự thảo Nghị định còn góp phần thực hiện cam kết quốc tế của Việt Nam trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam là thành viên.

Một trong những điểm nổi bật của dự thảo Nghị định là thay đổi căn bản về cơ quan có thẩm quyền trong việc quản lý và cấp phép hoạt động mua bán hàng hóa, cũng như các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tiếp tục là cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy phép kinh doanh, Giấy phép lập cơ sở bán lẻ và chịu trách nhiệm quản lý, kiểm tra, giám sát các hoạt động này tại địa phương mình. Bộ Công Thương chỉ giữ vai trò phối hợp kiểm tra, giám sát ở cấp trung ương, thay vì là cơ quan chủ trì xét duyệt như trước.

Dự thảo Nghị định cũng chính thức bãi bỏ yêu cầu lấy ý kiến Bộ Công Thương và các bộ quản lý chuyên ngành trong quy trình xem xét, cấp Giấy phép kinh doanh và Giấy phép lập cơ sở bán lẻ, như quy định tại Nghị định số 09/2018/NĐ-CP trước đây. Điều này được đánh giá là phù hợp với tinh thần phân cấp mạnh mẽ được nêu trong Kết luận số 155 của Bộ Chính trị, Kế hoạch số 447 và Nghị định số 146/2025/NĐ-CP, bảo đảm nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Về cấp Giấy phép kinh doanh, dự thảo tiếp tục kế thừa các quy định hiệu quả từ Nghị định số 09/2018/NĐ-CP. Theo đó, các hoạt động chưa cam kết mở cửa thị trường nhưng thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại – như kinh doanh gạo, đường, dầu mỡ bôi trơn, băng đĩa đã ghi, sách báo, tạp chí… – vẫn thuộc diện phải xin Giấy phép kinh doanh. Giấy phép này có thời hạn 5 năm, nhằm đảm bảo phù hợp với lộ trình đàm phán mở cửa thị trường và định hướng điều tiết của cơ quan quản lý nhà nước.

Về quy định lập cơ sở bán lẻ, dự thảo giữ lại những quy định đã phát huy hiệu quả trong thời gian qua, đồng thời có điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh mới. Cụ thể, dự thảo đề xuất loại bỏ yêu cầu kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT) khi nhà đầu tư nước ngoài thuộc các quốc gia, vùng lãnh thổ là thành viên các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã cam kết loại bỏ ENT, điển hình như Hiệp định CPTPP. Đây là bước đi quan trọng nhằm bảo đảm thực thi đầy đủ cam kết quốc tế, đồng thời nâng cao môi trường đầu tư thương mại của Việt Nam.

Ngược lại, đối với các nhà đầu tư nước ngoài đến từ quốc gia, vùng lãnh thổ không được hưởng cam kết loại bỏ ENT, dự thảo đề xuất bổ sung quy định kiểm tra nhu cầu kinh tế trước khi cho phép thành lập cơ sở bán lẻ mới. Đây là công cụ để cơ quan quản lý nhà nước đánh giá tác động của nhà đầu tư nước ngoài đến thị trường phân phối trong nước, từ đó có cơ chế bảo vệ hợp lý đối với doanh nghiệp trong nước và cân bằng quyền lợi giữa các bên.

Dự thảo Nghị định đang trong quá trình lấy ý kiến từ các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục lắng nghe, điều chỉnh các nội dung phù hợp để bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, và hiệu quả khi Nghị định được ban hành và đi vào thực tiễn.

PV