Khi dữ liệu khí tượng biển vẫn manh mún, thiếu độ phân giải cao và chưa phản ánh biến động khí hậu hiện tại, thì trí tuệ nhân tạo (AI) có thể là lời giải chiến lược: tái lập bản đồ gió biển chính xác, cập nhật và tối ưu cho từng vị trí cụ thể.

Hiện nay, để lập bản đồ tiềm năng điện gió, Việt Nam vẫn dựa vào các mô hình khí tượng cổ điển kết hợp dữ liệu vệ tinh lịch sử và đo đạc điểm tại một số trạm nổi. Tuy nhiên, dữ liệu gió trên biển lại mang tính biến động rất lớn theo mùa, theo dòng hải lưu và ảnh hưởng bởi hiện tượng cực đoan như El Niño, La Niña. Nếu chỉ dựa vào dữ liệu cũ trong 10–20 năm thì các mô hình này dễ lệch pha so với thực tế hiện tại, khiến doanh nghiệp chọn sai vị trí, tốn kém hàng triệu USD khi triển khai trụ gió ngoài khơi.

Trong khi đó, AI – đặc biệt là các mô hình học sâu (deep learning) kết hợp mô hình vật lý – có thể “học” toàn bộ dữ liệu gió, áp suất, độ ẩm, dòng hải lưu, độ dốc đáy biển, và tự tái dựng lại bản đồ gió biển theo thời gian thực. Các quốc gia như Anh, Hà Lan, Đan Mạch đã áp dụng kỹ thuật này để liên tục cập nhật bản đồ gió, nhờ đó xác định chính xác vị trí đặt trụ, hướng quay tua-bin và cường độ khai thác tối ưu theo tháng.

Việt Nam có bờ biển dài hơn 3.200 km, được đánh giá là một trong những khu vực có tiềm năng điện gió ngoài khơi hàng đầu châu Á. Nhưng thiếu dữ liệu gió chính xác và cập nhật đang là điểm nghẽn lớn, khiến nhiều nhà đầu tư e ngại. Chi phí lắp đặt trạm đo ngoài khơi lên tới vài triệu USD/trạm, trong khi thời gian đo cần kéo dài 1–2 năm. Nếu có hệ thống AI tích hợp dữ liệu từ vệ tinh, radar và dữ liệu đo được từ các trạm hiện hữu, Việt Nam hoàn toàn có thể giảm thời gian khảo sát xuống chỉ vài tháng, tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư.

Đây là lúc cần đầu tư xây dựng hệ thống bản đồ gió AI quốc gia, do các viện nghiên cứu trong nước phối hợp cùng doanh nghiệp năng lượng triển khai. Việc làm chủ dữ liệu khí tượng biển không chỉ phục vụ điện gió, mà còn ứng dụng cho dự báo thiên tai, điều phối hải trình và bảo vệ chủ quyền.

Trong kỷ nguyên hậu nhiên liệu hóa thạch, không có bản đồ gió, điện gió chỉ là tham vọng. Và không có AI, bản đồ gió chỉ là quá khứ.