Ngày 8/5, tại TP. Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức hội thảo "Thể chế hóa định hướng của Đảng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW trong sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản".

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam và Ban Bí thư ban hành Chỉ thị 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xuất bản trong tình hình mới. Các định hướng này đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện hoạt động xuất bản để thích ứng với chuyển đổi số và xu hướng phát triển của công nghiệp nội dung.

 Theo các ý kiến tại Hội thảo, hoạt động xuất bản hiện nay không còn giới hạn trong phạm vi sách in truyền thống mà đang vận hành trong môi trường số đa nền tảng, gắn với thương mại điện tử, doanh nghiệp công nghệ và các mô hình phát hành xuyên biên giới. Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Xuất bản được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo hành lang pháp lý phù hợp với sự phát triển của công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. 

Theo đại diện cơ quan soạn thảo, dự thảo sửa đổi Luật Xuất bản lần này tập trung tháo gỡ nhiều “điểm nghẽn” đang tồn tại trong thực tiễn như khung pháp lý chưa theo kịp xuất bản số, hiệu quả bảo vệ bản quyền trên môi trường mạng còn hạn chế, cơ chế phát triển thị trường xuất bản thiếu đồng bộ, mô hình tổ chức nhà xuất bản chậm đổi mới và thủ tục hành chính chưa phù hợp với thực tế.

Hiện Bộ VHTTDL đang rà soát, sửa đổi khoảng 26 trong tổng số 54 điều của Luật Xuất bản năm 2012, tập trung vào các quy định liên quan đến quản lý nhà nước, xuất bản điện tử, phát hành trên nền tảng số, chính sách phát triển xuất bản và tổ chức nhà xuất bản.

Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cho biết dự thảo luật xác định rõ xuất bản vừa là lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, vừa là ngành kinh tế công nghệ trong hệ sinh thái công nghiệp sáng tạo. Theo ông, chuyển đổi số hiện nay là yêu cầu mang tính sống còn đối với ngành xuất bản.

Dự thảo cũng định hướng tái cấu trúc ngành theo hướng hình thành các mô hình tổ hợp, tập đoàn xuất bản và truyền thông có năng lực công nghệ mạnh nhằm tăng sức cạnh tranh và mở rộng quy mô hoạt động. Mối liên kết trong ngành không chỉ dừng ở xuất bản, in và phát hành mà còn mở rộng sang doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số và các lĩnh vực thuộc công nghiệp văn hóa.

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là phát triển văn hóa đọc. Ông Nguyễn Nguyên cho rằng lần đầu tiên mối quan hệ giữa hoạt động xuất bản và phát triển văn hóa đọc được đặt ra rõ nét trong luật. Đây được xem là nền tảng để mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và hình thành thói quen đọc trong cộng đồng.

Từ góc độ địa phương, ông Lê Văn Minh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM cho rằng nhiều nhà xuất bản hiện gặp khó khăn do cơ chế tự chủ tài chính nhưng thiếu nguồn lực đầu tư cho chuyển đổi số, cơ sở vật chất và nhân lực. Theo ông, nếu quá phụ thuộc vào doanh thu, mục tiêu tư tưởng và văn hóa của hoạt động xuất bản có thể bị ảnh hưởng.

Ông kiến nghị cần tháo gỡ các rào cản về đầu tư, tăng phân cấp cho địa phương trong công tác cán bộ xuất bản, đồng thời nâng tầm Giải thưởng Sách Quốc gia để tạo động lực cho người viết và lan tỏa văn hóa đọc.

Ở góc độ tham mưu chính sách, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản nhận định xuất bản cần được nhìn nhận như một hệ sinh thái nội dung gắn với giáo dục, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Theo bà, việc sửa luật cần chú trọng hoàn thiện khái niệm, đổi mới chính sách, nâng cao chất lượng xuất bản phẩm, bảo vệ bản quyền trong môi trường số và AI, đồng thời phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm nhấn mạnh sửa đổi Luật Xuất bản không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà còn là thay đổi tư duy quản lý trong bối cảnh hoạt động xuất bản đã dịch chuyển mạnh sang môi trường số đa nền tảng.

Thứ trưởng đề nghị đổi mới phương thức quản lý theo hướng quản trị bằng dữ liệu, giảm phụ thuộc vào tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm trên môi trường số, cải cách thủ tục hành chính và xây dựng cơ chế pháp lý phù hợp với các mô hình nhà xuất bản mới. Đồng thời, cần tăng cường bảo vệ bản quyền số và mở rộng khả năng tiếp cận sách cho người dân, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa.

Theo kế hoạch, dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi sẽ tiếp tục được hoàn thiện để trình Chính phủ trong tháng 6 tới.  

TH