Tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, đóng góp ý kiến vào dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi). Một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo là mở rộng phạm vi hoạt động báo chí trên không gian mạng.

Theo đó, tại dự thảo đã có những đề xuất để báo chí có cơ chế rõ ràng để bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan khi nội dung bị xâm phạm, sao chép hoặc chỉnh sửa trái phép trên các nền tảng số, đặc biệt là nền tảng xuyên biên giới.

Ủy ban Văn hóa - Xã hội đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm pháp lý của các nền tảng mạng xã hội nước ngoài trong trường hợp kênh nội dung báo chí bị xâm nhập, cũng như cơ chế xử lý khi nội dung vi phạm xuất hiện.

Đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga – Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị cho biết, dự thảo Luật đã bổ sung và hoàn thiện một số quy định nhằm tạo điều kiện cho cơ quan báo chí có thêm nguồn thu, tháo gỡ khó khăn trong hoạt động như: được Nhà nước hỗ trợ đầu tư, tài chính; mở rộng nguồn thu của cơ quan báo chí; quy định về liên kết, hợp tác… quy định về quảng cáo.

Tuy nhiên, theo đại biểu các quy định còn chung chung; còn thiếu quy định cụ thể liên quan đến đầu tư công và cơ chế tự chủ (khoản 3 Điều 10). Cần có hướng dẫn cụ thể để tránh lợi dụng hoặc thương mại hóa báo chí như quy định nguồn thu từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ, liên kết của cơ quan báo chí, các đơn vị trực thuộc cơ quan báo chí thu từ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công do cơ quan có thẩm quyền giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu.

Đồng thời, cần nghiên cứu, bổ sung quy định liên quan đến việc liên kết với các nền tảng xuyên biên giới có khả năng mang lại nguồn thu lớn, đồng thời, bổ sung quy định về phạm vi được liên kết để bảo đảm bản quyền và tính độc lập của báo chí. Trên cơ sở đó giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này để bảo đảm khả thi khi triển khai thực hiện.

Về hoạt động báo chí trên không gian mạng, đại biểu cho rằng Chương III dự thảo Luật mới chỉ mang tính nguyên tắc về tuân thủ quy định pháp luật về báo chí, về an ninh mạng, quy định về tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí; về trách nhiệm của cơ quan báo chí khi mở kênh nội dung trên không gian mạng như chịu trách nhiệm về nội dung, bản quyền khi đăng, phát thông tin lên kênh nội dung trên không gian mạng, về lưu chiểu báo chí điện tử, về thực hiện thông báo với cơ quan quản lý nhà nước (Điều 30, Điều 31).

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung các quy định nhằm thúc đẩy hoạt động của báo chí trên không gian mạng như: điều kiện hoạt động, cách thức tổ chức, các biện pháp quản lý của nhà nước đối với hoạt động báo chí trên không gian mạng; trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới trong việc phối hợp với các cơ quan báo chí ngăn chặn, gỡ bỏ các thông tin xấu, độc; vấn đề đào tạo, bồi dưỡng nhân lực báo chí để thực hiện xuất bản báo chí trên không gian mạng...

Luật Báo chí (sửa đổi) là văn bản được kỳ vọng sẽ mở ra hành lang pháp lý hiện đại, cấp tiến và phù hợp với xu thế truyền thông toàn cầu. Được biết, Dự án Luật Báo chí (sửa đổi) được xây dựng cô đọng hơn so với Luật năm 2016, với 4 chương và 51 điều, giảm 2 chương và 10 điều. Luật hướng tới việc quản lý chặt chẽ hơn, linh hoạt hơn, đồng thời mở rộng không gian hoạt động và phát triển kinh tế báo chí trong môi trường công nghệ truyền thông hiện đại.

Phạm vi điều chỉnh của Dự án Luật bao gồm: Quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí của công dân;  Quy định về tổ chức và hoạt động báo chí; Quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan đến hoạt động báo chí; Quản lý nhà nước về báo chí. Luật cũng bổ sung các điểm mới như:  Quy định về thu hồi giấy phép hoạt động báo chí: Nhằm tăng cường quản lý chặt chẽ và có chế tài đủ sức răn đe đối với vi phạm; Quy định hoạt động báo chí trên không gian mạng: Nhằm mở rộng không gian hoạt động của báo chí, định hướng thông tin và phát triển mô hình kinh doanh mới trong kỷ nguyên số; Nguyên tắc về mô hình hoạt động và kinh tế báo chí: Đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị và phát triển báo chí trong bối cảnh mới. Quy định chuyển tiếp: Đảm bảo phù hợp với việc bổ sung điều kiện cấp phép hoạt động báo chí cho tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp.

 Qua thẩm tra, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Báo chí nhằm xây dựng một nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại. 

Về các loại hình Báo chí: Dự thảo Luật tiếp tục xác định bốn loại hình nhưng đề xuất thay đổi tên gọi thành: báo chí in, báo nói, báo hình và báo chí điện tử. Cơ quan thẩm tra khuyến nghị nghiên cứu sử dụng các khái niệm phổ quát hơn như: báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử để phù hợp với thực tiễn trong nước và quốc tế. 

Về hoạt động Báo chí trên Không gian Mạng:  Đề nghị bổ sung  quy định về trách nhiệm pháp lý của các nền tảng mạng xã hội nước ngoài khi kênh nội dung của cơ quan báo chí bị xâm nhập, sửa đổi thông tin hoặc để nội dung vi phạm xuất hiện. Cơ quan soạn thảo cũng được yêu cầu nghiên cứu quy định nguyên tắc về cơ chế thỏa thuận nhằm bảo đảm quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm báo chí, kể cả tác phẩm có sử dụng Trí tuệ Nhân tạo (AI).

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn khái niệm "kinh tế báo chí" cũng như các quy định về đầu tư công, cơ chế tự chủ và nguồn thu từ hoạt động kinh doanh của các cơ quan báo chí.

 Khánh An