Vừa qua, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã phối hợp với Bộ Tài chính tổ chức hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về Dự thảo Luật Quản lý thuế sửa đổi. Đây là một đạo luật quan trọng, có tác động sâu rộng tới cộng đồng doanh nghiệp cũng như toàn bộ hệ thống quản lý thuế của quốc gia.

Trong phát biểu khai mạc, ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI – nhấn mạnh rằng Luật Quản lý thuế là một đạo luật mang tính nền tảng trong hệ thống pháp luật thuế của Việt Nam. Khác với các luật thuế chuyên ngành quy định về mức thuế và đối tượng chịu thuế, Luật Quản lý thuế điều chỉnh toàn bộ quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế của người nộp thuế, bao gồm các hoạt động như đăng ký, kê khai, nộp thuế, hoàn thuế, miễn giảm, cưỡng chế, kiểm tra và giải quyết khiếu nại. Do đó, đạo luật này có tác động trực tiếp tới chi phí, thời gian tuân thủ và mức độ thuận lợi của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động kinh doanh.

Sau hơn bốn năm thực thi, Luật Quản lý thuế năm 2019 đã góp phần hiện đại hóa quản lý thuế, mở rộng cơ sở thu và nâng cao hiệu quả thu ngân sách. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, các mô hình kinh doanh mới, giao dịch xuyên biên giới, tài sản số, thương mại điện tử, và trí tuệ nhân tạo đang đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống pháp luật thuế hiện hành. Trước tình hình đó, việc sửa đổi Luật Quản lý thuế là một yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo khả năng điều tiết của nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Dự thảo lần này thể hiện tinh thần cải cách mạnh mẽ, với định hướng chuyển đổi mô hình quản lý thuế từ “quản lý” sang “phục vụ”, lấy người nộp thuế làm trung tâm. Đồng thời, luật mới sẽ thể chế hóa các nguyên tắc quản lý thuế hiện đại như: quản lý dựa trên rủi ro, đánh giá mức độ tuân thủ, sử dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong giám sát, tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, và cắt giảm chi phí tuân thủ nhằm thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện.

Tại hội thảo, VCCI đã tổng hợp và trình bày nhiều ý kiến đáng chú ý từ cộng đồng doanh nghiệp. Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm lớn là quy định phân loại người nộp thuế theo mức độ rủi ro và tuân thủ. Đây được xem là bước đi cần thiết để hướng tới mô hình quản lý thông minh, tối ưu hóa nguồn lực công, và tạo động lực cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt. Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị Bộ Tài chính cần công khai tiêu chí phân loại và quy trình đánh giá nhằm đảm bảo tính minh bạch, khách quan và tránh gây ra tâm lý e ngại trong cộng đồng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc xóa bỏ hình thức thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ năm 2026 theo yêu cầu của Nghị quyết 68 cũng được các doanh nghiệp đánh giá cao. Tuy nhiên, để quá trình chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp không gây áp lực quá lớn, cần có lộ trình hỗ trợ cụ thể và phù hợp. Các kiến nghị nhấn mạnh việc đơn giản hóa chế độ kế toán và kê khai thuế theo năng lực thực tế của hộ kinh doanh nhằm khuyến khích chuyển đổi tự nguyện và bền vững.

Cộng đồng doanh nghiệp cũng ghi nhận tích cực chủ trương phát triển hệ sinh thái thuế điện tử, kết nối liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành và xây dựng các dịch vụ số trong lĩnh vực thuế. Đây là xu thế tất yếu trong kỷ nguyên số, tuy nhiên các doanh nghiệp đề nghị Bộ Tài chính cần xây dựng một lộ trình triển khai khả thi, đồng thời đầu tư tương xứng về hạ tầng công nghệ, đảm bảo tính an toàn, bảo mật dữ liệu và có cơ chế ngăn ngừa việc lạm dụng thông tin.

Liên quan đến kiểm tra và ấn định thuế, nhiều ý kiến cho rằng cần đảm bảo nguyên tắc không hình sự hóa quan hệ thuế – doanh nghiệp. Công tác kiểm tra thuế cần được thực hiện một cách hợp lý, tránh trùng lặp, hạn chế tiếp xúc trực tiếp, kết hợp với kiểm tra từ xa và điện tử nhằm tránh gây gián đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh. Đối với ấn định thuế, các doanh nghiệp kiến nghị nên dựa vào dữ liệu rõ ràng, minh bạch và cần có cơ chế giải trình cụ thể để đảm bảo công bằng.

Trong lĩnh vực thủ tục hành chính, mặc dù cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao nỗ lực cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục trong Dự thảo, nhưng vẫn đề nghị tiếp tục rà soát, chuẩn hóa biểu mẫu và tăng cường cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ – những đối tượng thường chịu ảnh hưởng lớn bởi các chi phí tuân thủ.

Hội thảo cũng ghi nhận nhiều đề xuất cụ thể từ các doanh nghiệp đại diện cho các mô hình kinh doanh mới. Đại diện Grab Việt Nam, bà Đoàn Lê Duy Uyên, đề xuất cho phép các dịch vụ vận tải hành khách qua ứng dụng thương mại điện tử được xuất hóa đơn theo kỳ đối soát hoặc theo tháng đối với khách hàng doanh nghiệp. Theo bà Uyên, mô hình này có số lượng giao dịch rất lớn, cần thời gian đối soát dữ liệu, và việc xuất hóa đơn theo từng chuyến không chỉ gây tốn kém mà còn không thực tế trong quản lý.

Ở một khía cạnh khác, bà Bùi Thị Trang, Giám đốc Khối Giải pháp bán lẻ MISA, chia sẻ về những vướng mắc trong việc triển khai hóa đơn điện tử cho hộ kinh doanh. Theo bà, nhiều hộ vẫn còn tâm lý lo ngại truy thu thuế khi chuyển từ hình thức thuế khoán sang tự kê khai. Vì vậy, cần có chính sách rõ ràng, hỗ trợ cụ thể và đơn giản hóa thủ tục để hộ kinh doanh cảm thấy yên tâm chuyển đổi.

Đại diện Panasonic cũng nêu hai vấn đề cụ thể: yêu cầu xuất hóa đơn cho tài sản cho mượn trong hợp đồng gia công chưa có hướng dẫn rõ ràng, dễ dẫn đến rủi ro pháp lý; và quy định thời hạn nộp hồ sơ khai thuế trong vòng 45 ngày khi doanh nghiệp giải thể là chưa hợp lý, vì không tính đến chi phí phát sinh sau thời điểm giải thể.

Phản hồi các ý kiến, Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ và nghiên cứu để điều chỉnh phù hợp. Ông cũng nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh, việc sửa đổi Luật Quản lý thuế là một nhiệm vụ cấp bách. Dự thảo lần này đặt mục tiêu xây dựng một khung pháp lý hiện đại, có tính bao quát và linh hoạt, tạo cơ sở cho việc số hóa quản lý thuế, cắt giảm thủ tục hành chính, đồng thời tăng cường hiệu quả chống thất thu.

Dự án Luật đã được Bộ Tư pháp thẩm định và hiện đang được Bộ Tài chính hoàn thiện để trình Chính phủ, với định hướng đổi mới toàn diện, phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng được thể hiện qua các Nghị quyết số 57, 59, 66 và 68. Theo đó, Luật sẽ chuyển đổi mô hình quản lý từ chức năng sang quản lý theo đối tượng kết hợp chức năng, ứng dụng công nghệ mạnh mẽ và tăng hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Phát biểu kết luận hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn một lần nữa khẳng định sự đồng thuận cao từ cộng đồng doanh nghiệp đối với định hướng sửa đổi lần này. Ông bày tỏ kỳ vọng Dự thảo Luật Quản lý thuế sửa đổi sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế, giảm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch và phát triển bền vững.

BH