SO HUU TRI TUE
Chủ nhật, 15/11/2026
  • Click để copy

Sử dụng giáo trình photo trong trường học: Từ 'hỗ trợ học tập' đến nguy cơ xâm phạm quyền tác giả

06:16, 28/05/2026
(SHTT) - Không chỉ là câu chuyện xử phạt, vấn đề sử dụng giáo trình photo tại các trường học đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng và hình thành văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường giáo dục.

Từ 'hỗ trợ học tập' đến nguy cơ vi phạm luật

Sau nhiều năm tồn tại trong môi trường đại học, tình trạng photo giáo trình hiện nay không còn là hiện tượng nhỏ lẻ mà đã trở thành một thực trạng phổ biến tại nhiều cơ sở đào tạo.

Trên thực tế, việc vô số các của hàng photo quanh trường học phục vụ hoạt động sao chép tài liệu, giáo trình cho thấy hoạt động này đang diễn ra với tính chất thương mại rõ rệt. Không ít tiệm photocopy quanh trường học hiện nay nhận in, đóng quyển giáo trình gần giống sách gốc để bán cho sinh viên với giá thấp hơn nhiều so với bản chính thức.

Theo Luật sư Trần Quốc Trung, Trưởng Văn phòng Luật sư Phúc Lai, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cần nhìn nhận nghiêm túc thực trạng này dưới góc độ quyền tác giả.

Ông cho rằng nhu cầu học tập của sinh viên là có thật, đặc biệt trong bối cảnh chi phí giáo trình vẫn là gánh nặng với nhiều gia đình. Tuy nhiên, việc photo tràn lan, sao chép gần như toàn bộ tác phẩm để sử dụng hoặc kinh doanh đã vượt ra ngoài giới hạn “hỗ trợ học tập” thông thường.

“Ở nhiều nơi, hoạt động photo giáo trình đã trở thành hoạt động kinh doanh có tổ chức, sao chép số lượng lớn, in đóng quyển gần như sách gốc. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, nhà xuất bản cũng như môi trường sáng tạo học thuật”, Luật sư Trần Quốc Trung nhận định.

image-20250929155658-2

  Từ phục vụ nhu cầu học tập, việc sử dụng giáo trình photo đang vô tình tiếp tay cho nạn xâm phạm bản quyền. Ảnh: Internet

Pháp luật cho phép đến đâu?

Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung các năm 2009 và 2022, giáo trình, sách giáo khoa, bài giảng và các tài liệu học thuật đều thuộc nhóm tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả.

Điều đó đồng nghĩa với việc mọi hành vi sao chép, phân phối hoặc khai thác tác phẩm đều phải tuân thủ quy định pháp luật về quyền tác giả và quyền liên quan.

Tuy nhiên, pháp luật cũng dành một số ngoại lệ nhằm bảo đảm quyền tiếp cận tri thức. Theo Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ, sửa đổi năm 2022, cá nhân có thể tự sao chép một bản nhằm phục vụ nghiên cứu khoa học hoặc học tập cá nhân mà không phải xin phép, không phải trả tiền bản quyền, với điều kiện không nhằm mục đích thương mại và phải ghi rõ nguồn gốc tác phẩm.

Dù vậy, quy định này không đồng nghĩa với việc được quyền photo toàn bộ giáo trình hoặc sao chép hàng loạt.

Luật sư Trần Quốc Trung nhấn mạnh, nhiều sinh viên hiện nay đang hiểu chưa đầy đủ về phạm vi ngoại lệ mà pháp luật cho phép.

“Nếu chỉ sao chép một phần hợp lý phục vụ học tập cá nhân thì có thể thuộc trường hợp được phép. Nhưng nếu photo toàn bộ giáo trình, sao chép hàng loạt hoặc thuê cơ sở photocopy in thành quyển hoàn chỉnh thay thế sách gốc thì hành vi đó có nguy cơ vượt quá phạm vi ngoại lệ và bị xem là xâm phạm quyền tác giả”, ông phân tích.

Theo vị luật sư, cần phân biệt rõ giữa “quyền tiếp cận tri thức” và “quyền sao chép toàn bộ tác phẩm”. Pháp luật bảo vệ việc học tập, nhưng đồng thời cũng bảo vệ công sức nghiên cứu, biên soạn và đầu tư của tác giả, giảng viên và nhà xuất bản.

648023012_868533299545407_6433013800936640341_n

Cần phân biệt rõ giữa “quyền tiếp cận tri thức” và “quyền sao chép toàn bộ tác phẩm”. Ảnh: Internet 

Không chỉ xử phạt mà còn là câu chuyện văn hóa bản quyền 

Một trong những vấn đề được các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh là việc xây dựng “văn hóa bản quyền” trong môi trường giáo dục.

Theo Luật sư Trần Quốc Trung, trường học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là nơi hình thành ý thức pháp luật và chuẩn mực ứng xử của thế hệ trẻ.

“Nếu ngay từ trong trường học, sinh viên đã quen với việc sử dụng tác phẩm mà không tôn trọng quyền tác giả thì về lâu dài sẽ hình thành tâm lý xem nhẹ tài sản trí tuệ”, ông nói.

Theo ông, hệ quả không chỉ dừng ở ngành xuất bản mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái sáng tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo quốc gia. Khi một giảng viên mất nhiều năm biên soạn giáo trình nhưng tác phẩm bị sao chép đại trà, động lực đầu tư cho học liệu chất lượng cao sẽ bị suy giảm đáng kể.

Đồng tình với quan điểm trên, bà Lê Thị Minh Hằng, chuyên gia sở hữu trí tuệ và bản quyền, cho rằng chỉ tiếp cận vấn đề bằng chế tài xử phạt là chưa đủ để giải quyết tận gốc tình trạng photo giáo trình hiện nay.

Theo bà Hằng, cần xây dựng cơ chế cấp phép tập thể thông qua các tổ chức đại diện quyền tác giả để các cơ sở giáo dục, thư viện, trung tâm học liệu hoặc cơ sở photocopy có thể khai thác tài liệu trong phạm vi hợp pháp.

“Đây là giải pháp nhằm hài hòa giữa nhu cầu tiếp cận tri thức của người học và việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, giảng viên, nhà xuất bản”, bà Hằng nhận định.

Theo chuyên gia này, khi có cơ chế cấp phép minh bạch với chi phí phù hợp, các bên sử dụng tài liệu cũng sẽ thuận lợi hơn trong việc tuân thủ pháp luật, thay vì sử dụng các bản photo trôi nổi như hiện nay.

Nguy cơ pháp lý lớn khi chế tài ngày càng siết chặt 

Trong bối cảnh Việt Nam tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ, các hành vi sao chép giáo trình trái phép đang được kiểm soát chặt hơn.

Theo Luật sư Trần Quốc Trung, sau khi Chính phủ triển khai Nghị định 341/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan, xu hướng chung hiện nay là tăng cường xử lý các hành vi sao chép có tính thương mại.

Đối với các cơ sở photocopy, nếu thực hiện việc sao chép giáo trình trái phép nhằm kinh doanh, sao chép số lượng lớn hoặc thu lợi bất hợp pháp, có thể bị xử phạt hành chính, buộc tiêu hủy bản sao vi phạm, đình chỉ hoạt động hoặc buộc nộp lại khoản thu lợi bất hợp pháp.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, hành vi vi phạm còn có thể phát sinh trách nhiệm dân sự hoặc trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.

Theo các chuyên gia, việc xử lý các cơ sở kinh doanh photo giáo trình là cần thiết, nhưng giải pháp bền vững hơn vẫn là nâng cao nhận thức xã hội về giá trị của tài sản trí tuệ.

709014426_2863882720670475_2296524149969930233_n

Xây dựng văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ là hướng đi bền vững giúp ngăn chặn vi phạm bản quyền giáo trình. Ảnh: Internet 

Cần giải pháp đồng bộ từ nhà trường đến xã hội 

Để hạn chế tình trạng vi phạm bản quyền giáo trình, các chuyên gia cho rằng cần có giải pháp tổng thể từ nhiều phía.

Trong đó, việc tăng cường tuyên truyền pháp luật về quyền tác giả trong trường học là yêu cầu cấp thiết, bởi nhiều sinh viên hiện nay chưa thực sự hiểu rõ đâu là giới hạn pháp lý của việc sao chép tài liệu học tập.

Bên cạnh đó, các trường đại học cần đẩy mạnh phát triển thư viện số, học liệu điện tử, giáo trình dùng chung với chi phí hợp lý để sinh viên dễ dàng tiếp cận nguồn tài liệu chính thống.

Ngoài việc kiểm tra các cơ sở photocopy quanh trường học, giới chuyên gia cũng cho rằng cần thúc đẩy cơ chế cấp phép tập thể trong môi trường giáo dục để hài hòa lợi ích giữa người học và chủ sở hữu quyền tác giả.

Về lâu dài, giải pháp bền vững nhất vẫn là xây dựng văn hóa tôn trọng và bảo vệ tài sản trí tuệ và quyền sở hữu trí tuệ như các loại tài sản hữu hình khác. Việc hình thành văn hóa chính là chiếc rễ bén sâu giúp nâng cao thực chất năng lực thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Thái An

Tin khác

Tài sản trí tuệ 5 giờ trước
(SHTT) - Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) yêu cầu đình chỉ lưu hành, thu hồi trên toàn quốc lô nước muối sinh lý SATBB chai 550 ml do Công ty cổ phần quốc tế Đại Lợi sản xuất, sau khi mẫu kiểm nghiệm không đạt tiêu chuẩn về giới hạn vi sinh vật.
Tài sản trí tuệ 5 giờ trước
(SHTT) - 82 sáng chế, giải pháp hữu ích được Cục Sở hữu trí tuệ cấp phép cho Nhà sáng chế Lưu Hải Minh từ năm 2026 đến nay đang đặt ra nhiều hướng tiếp cận đáng chú ý nhằm khơi thông nguồn lực để định giá tài sản trí tuệ và đưa vào khai thác thương mại.
Tài sản trí tuệ 1 ngày trước
(SHTT) - Nhiếp ảnh gia Al Satterwhite mới đây đã đệ đơn khởi kiện Sony Music Publishing tại Mỹ với cáo buộc công ty sử dụng trái phép bức chân dung Stevie Wonder do ông chụp năm 1974 trên Instagram, đồng thời yêu cầu bồi thường tối đa 150.000 USD cho hành vi phạm bản quyền hình ảnh.
Tài sản trí tuệ 2 ngày trước
(SHTT) - Việc làm chủ công nghệ nano trong bào chế dược liệu không chỉ mở ra bước đột phá cho nền y sinh học nước nhà mà còn khẳng định tầm quan trọng của việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các công nghệ chiến lược quốc gia.
Tài sản trí tuệ 2 ngày trước
(SHTT) - Hơn 20 nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp tại Mỹ đang theo đuổi vụ kiện Uber Eats vì cáo buộc nền tảng này sử dụng ảnh món ăn của họ khi chưa được cấp phép. Tòa án liên bang Florida vừa bác bỏ một số lập luận của Uber, cho phép nhiều yêu cầu khởi kiện tiếp tục được xem xét.